Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan

- Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đưa ra trước Quốc hội bản dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Trong đó, có nội dung cho phép lấy tạng, thậm chí từ trẻ em chưa thành niên.

- Buộc đặt các bệnh viện có khoa hồi sức tích cực trong mạng lưới vận động hiến tạng.

- Yêu cầu toàn dân đi khám sức khỏe dù đang có bệnh hay không.

- Đưa câu chuyện bé Hải An hiến giác mạc trong sách giáo khoa ra tuyên truyền rầm rộ.

- Cổng đăng ký hiến tạng trực tuyến được thiết lập.

- Đưa ra chủ trương mở rộng đối tượng có thể vào danh sách chờ hiến tạng là người nước ngoài.

- Phát triển du lịch y tế cho người nước ngoài.

Từ đó, nghi vấn về một bức tranh tổng thể đang hiện ra dần trước mắt công chúng, rằng có phải nhà cầm quyền có chính sách đưa Việt Nam trở thành quốc gia cung cấp tạng cho thế giới ?

Có những hành xử, nếu chỉ nhìn riêng từng mảnh, người ta có thể thấy chúng đều mang một mục tiêu hợp lý. Nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng lại gợi ra những câu hỏi lớn hơn mà công chúng có quyền đặt ra câu hỏi, nhất là khi những câu hỏi ấy liên quan đến sức khỏe, sinh mạng vô giá của con người. Rằng từng bộ phận của nội tạng đều có giá trị quy đổi thành món hàng, thành những tờ đô-la xanh, mặc dù họ không hề có ý định muốn cắt xẻ, muốn bán chúng cho người xa lạ và càng không thể nguồn tạng lại bị cắt xẻ từ chính con cái của chính mình.

Dĩ nhiên, nhà cầm quyền không đời nào thừa nhận sự tồn tại của chính sách đưa Việt Nam trở thành quốc gia cung cấp nội tạng cho thế giới, cho dù điều ấy có là sự thật. Nhưng đặt hàng loạt sự kiện tưởng chừng rời rạc, nhưng lại có liên quan mật thiết với nhau diễn ra trong một thời gian rất ngắn, công chúng thấy khó mà bác bỏ sự tồn tại của một chính sách như vậy.

Tuy nhiên, cho dù có thận trọng đến đâu trong sự suy đoán, thì điều đó cũng không đồng nghĩa với việc xã hội phải im lặng trước những nguy cơ có thể phát sinh từ một chính sách bất nhân, "bán đứng  đồng bào theo cách như vậy.

Đặc biệt, đề xuất ban đầu cho phép lấy tạng của trẻ em, người dưới 18 tuổi được đặt cạnh đề xuất mở rộng danh sách chờ ghép tạng cho người nước ngoài thông qua những dịch vụ du lịch y tế, đã mặc nhiên tạo ra những móc xích liên quan khó mà bào chữa.

Nếu nguồn tạng trong nước được xem như một nguồn lực phục vụ nhu cầu tạng của thế giới, ai sẽ bảo đảm quyền lợi của người hiến, nhất là trẻ em, không bị đặt sau lợi ích thương mại hay nhu cầu của những bệnh nhân có khả năng chi trả cao?

Theo đó, hệ lụy nào từ chủ trương đưa Việt Nam trở thành quốc gia cung cấp nội tạng cho thế giới ?

Nếu giả thuyết Việt Nam thực sự có một chiến lược trở thành nguồn cung cấp nội tạng cho thế giới là sự thật, những hệ lụy có thể xảy ra sẽ không dừng ở một vài sai phạm trong bệnh viện.

Trước hết là nguy cơ hình thành một thị trường ngầm buôn bán nội tạng, kéo theo sự gia tăng các hoạt động bắt cóc, mua bán và môi giới trẻ em. Khi một bộ phận cơ thể người trở thành thứ có giá trị kinh tế rất lớn, những người nghèo, trẻ em không được gia đình bảo vệ đầy đủ và trẻ em trong các cơ sở mồ côi có thể trở thành nhóm dễ bị tổn thương nhất.

Điều này không phải là khẳng định rằng một thị trường như vậy đang tồn tại ở Việt Nam, mà là nguy cơ tội phạm cần được tính đến khi thiết kế bất kỳ cơ chế nào liên quan đến nguồn tạng.

Kế đến là nguy cơ thương mại hóa hoạt động ghép tạng dưới hình thức du lịch y tế. Nếu bệnh nhân nước ngoài có khả năng chi trả cao được tiếp cận nguồn tạng trong nước, trong khi người bệnh Việt Nam vẫn phải chờ đợi, câu hỏi về công bằng trong phân phối sẽ trở nên đặc biệt nghiêm trọng. Một hệ thống ghép tạng không thể để khả năng tài chính, quốc tịch hay lợi ích thương mại lấn át nguyên tắc phân bổ minh bạch và công bằng trước cơ hội sống cho người chờ ghép tạng.

Một nguy cơ khác là việc mua chuộc hoặc gây áp lực lên những gia đình nghèo khó. Trong hoàn cảnh nợ nần, bệnh tật và kiệt quệ kinh tế, một khoản tiền được gọi là "hỗ trợ", "chi phí mai táng" hay "viện phí" có thể trở thành công cụ tác động đến quyết định của cha mẹ. Trên giấy tờ, sự đồng ý có thể được thể hiện đầy đủ; nhưng trên thực tế, liệu đó có còn là một quyết định tự nguyện khi gia đình đang bị đặt trước sức ép sinh tồn ?

Cũng không thể bỏ qua nguy cơ lợi dụng quan hệ giám hộ, nhận con nuôi hoặc hồ sơ chăm sóc trẻ em để che giấu việc môi giới, mua bán mô và tạng. Nếu cơ chế xác minh thân nhân, người giám hộ và nguồn gốc của sự đồng ý không đủ độc lập, những giấy tờ hợp pháp có thể bị biến thành vỏ bọc cho hành vi phạm pháp. Đó là lý do các quy định về hiến tạng trẻ em phải đặc biệt nghiêm ngặt đối với mọi hình thức giám hộ, nhận nuôi và chăm sóc thay thế.

Một xã hội đã từng dễ dàng phân phát giấy chứng nhận tâm thần cho những quan chức lãnh đạo cao cấp như Nguyễn Đức Chung (Thiếu tướng Công an, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội), hay Nguyễn Thị Kim Tiến (Bộ trưởng Bộ Y tế) để được giảm tội khi ra tòa, thì sẽ "kiêng nể" gì mà không cấp những giấy chứng nhận chết não, chết tuần hoàn để mổ cướp lấy nội tạng người sống đổi lấy những tờ đô-la xanh ?

Đáng lo ngại không kém là xung đột lợi ích trong phòng cấp cứu và khoa hồi sức tích cực. Khi bệnh viện vừa có trách nhiệm cứu chữa bệnh nhân đến cùng, vừa tham gia vận động hiến tạng và phát hiện người có khả năng hiến, phải có một ranh giới tuyệt đối rõ ràng giữa hai nhiệm vụ ấy.

Không một bác sĩ nào được phép để nhu cầu tìm kiếm nguồn tạng ảnh hưởng đến quyết định điều trị. Việc xác định chết não hoặc tử vong do ngừng tuần hoàn phải độc lập, khách quan, theo đúng tiêu chuẩn chuyên môn; những người quyết định chấm dứt nỗ lực cứu chữa không thể bị chi phối bởi lợi ích từ việc lấy tạng.

Nếu những nguy cơ đó trở thành hiện thực, hậu quả sẽ còn lan rộng hơn. Niềm tin của người dân vào bệnh viện có thể sụp đổ; gia đình có thể ngại ngần đưa con em, người nhà đến cấp cứu cho dù đang rơi vào tình trạng nguy cấp về sức khỏe; người dân có thể quay lưng với hoạt động hiến tạng tự nguyện. Một chính sách vốn được xây dựng để cứu người cuối cùng có nguy cơ làm tổn hại chính nền tảng nhân đạo mà nó tuyên bố bảo vệ.

Bên cạnh những hệ lụy mà khi nghĩ đến đã thấy ghê người, thì câu hỏi cuối cùng không phải là Việt Nam có thể ghép được bao nhiêu ca, thu hút được bao nhiêu bệnh nhân nước ngoài hay tạo ra bao nhiêu đồng đô-la thu từ nguồn tạng trong nước, mà là : Ai bảo đảm nguồn tạng được cung cấp không đến từ con của bạn, một đứa trẻ ngây thơ, chưa được sống bao nhiêu trong cuộc đời của chúng ?

Hoa Thịnh Đốn, ngày 09/11/2026

Đặng Đình Mạnh

Nguồn : fb.manhdang001, 09/11/2026