Ông Trump 'cảnh báo'

Vài giờ sau cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh tuần trước, Tổng thống Donald Trump đã đưa ra lời cảnh báo cứng rắn với Đài Loan về việc theo đuổi độc lập.

Những phát ngôn của ông Trump đã gây ra một loạt phản ứng từ Đài Loan - Alex Wroblewski / AFP via Getty Images

"Tôi không muốn ai đó giành độc lập. Và, các bạn biết đấy, chúng ta phải đi 9.500 dặm để tham chiến. Tôi không muốn điều đó. Tôi muốn họ bình tĩnh lại. Tôi muốn Trung Quốc bình tĩnh lại", ông nói với Fox News trong một cuộc phỏng vấn được phát sóng hôm 16/5.

Những bình luận của ông Trump - một trong những tuyên bố mạnh mẽ nhất mà một tổng thống Mỹ từng đưa ra về vấn đề này - ngay lập tức gây ra một loạt phản ứng từ Đài Loan, khẳng định rằng họ không thấy cần thiết phải chính thức tuyên bố độc lập.

Độc lập của Đài Loan là lằn ranh đỏ đối với Bắc Kinh, quốc gia tuyên bố Đài Loan là lãnh thổ của mình và cáo buộc tổng thống Lại Thanh Đức là người ly khai.

Nhưng vấn đề này phức tạp hơn nhiều.

Tại sao Trung Quốc muốn 'thống nhất' Đài Loan ?

Mong muốn "thống nhất" với Đài Loan của Trung Quốc là một mong muốn lâu dài và mang tính lịch sử.

Mong muốn này bắt nguồn từ khi kết thúc cuộc nội chiến Trung Quốc năm 1949, khi Đảng cộng sản Trung Quốc giành quyền kiểm soát Trung Quốc và lực lượng Quốc dân đảng thất bại rút lui về Đài Loan, dời chính phủ đến Đài Bắc.

Bắc Kinh đã tuyên bố chủ quyền đối với hòn đảo tự trị này.

Nhưng sau khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền, chính phủ Trung Quốc đã gia tăng các lời đe dọa và tìm cách dập tắt cái mà họ coi là chủ nghĩa ly khai.

Việc "thống nhất" Đài Loan với Trung Quốc đã trở thành mục tiêu trọng yếu - chính ông Tập Cận Bình đã gọi đó là một thực tế "không thể ngăn cản".

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã tăng cường nhiều hình thức gây áp lực khác nhau, thông qua các cuộc tập trận quân sự mô phỏng phong tỏa ; sự cô lập ngoại giao đối với Đài Loan ; và chiến tranh vùng xám, nơi nước này thường xuyên điều tàu chiến và máy bay chiến đấu đến gần vùng biển và không phận Đài Loan.

Trong hội nghị thượng đỉnh tuần trước, ông Tập Cận Bình đã nói với ông Trump rằng vấn đề Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ-Trung, và việc xử lý sai vấn đề này có thể dẫn đến xung đột.

Vì Mỹ là đồng minh thân cận nhất của Đài Loan - theo luật định, Mỹ phải cung cấp cho hòn đảo này các phương tiện để tự vệ - nên các nhà quan sát từ lâu đã lo ngại rằng bất kỳ cuộc tấn công nào vào Đài Loan sẽ kéo Mỹ vào cuộc xung đột trực tiếp với Trung Quốc.

Trung Quốc đã thể hiện rõ lập trường của mình về Đài Loan trong Luật Chống Ly khai, được ban hành năm 2005, trong đó nêu rõ mong muốn "thống nhất hòa bình" với hòn đảo này.

Nhưng Luật Chống Ly khai cũng quy định rằng nếu các thế lực "độc lập Đài Loan" gây ra sự ly khai, hoặc khả năng "thống nhất hòa bình" đã không còn, Trung Quốc có thể sử dụng "các biện pháp phi hòa bình" để bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của mình.

Điều này có nghĩa là Trung Quốc không loại trừ việc sử dụng vũ lực để chiếm Đài Loan nếu xét thấy cần thiết.

Nhiều người tin rằng việc chính phủ Đài Loan chính thức tuyên bố độc lập sẽ kích hoạt phản ứng này.

Đài Loan có muốn độc lập không ?

Đài Loan có mối quan hệ kinh tế và văn hóa mật thiết với Trung Quốc.

Nhưng hầu hết người dân Đài Loan, nơi có hệ thống dân chủ vững mạnh, tự coi mình là một thực thể chính trị riêng biệt với Trung Quốc, quốc gia ngày càng trở nên độc đoán trong những năm gần đây.

Hầu hết muốn duy trì hiện trạng - điều đó có nghĩa là không tuyên bố độc lập chính thức cũng không thống nhất với Trung Quốc.

Lập trường chính thức của chính phủ Đài Loan dưới sự lãnh đạo của Đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP), đảng đã cầm quyền tại Đài Loan từ năm 2016, phù hợp với quan điểm này.

Tổng thống Lại và người tiền nhiệm của ông, bà Thái Anh Văn, đều khẳng định rằng vì Đài Loan tự coi mình là một quốc gia độc lập, nên không cần thiết phải tuyên bố độc lập chính thức.