Thế hệ và vận mệnh : Ai sẽ cất tiếng nói cho tương lai Việt Nam ?

Vũ Đức Khanh, VNTB, 06/10/2025

Không ai khác ngoài chính người Việt sẽ viết nên vận mệnh của dân tộc mình.

Trên 500 triệu người Thế hệ Z (Gen Z) - những người trong độ tuổi từ 18 đến 26 - đã sẵn sàng tham gia vào thị trường lao động sôi động nhưng cũng đầy thách thức ở Châu Á.

Mỗi dân tộc đều phải đối diện với câu hỏi căn bản : ai sẽ đứng lên cất tiếng nói cho sự thay đổi, cho tương lai chung ?

Việt Nam hôm nay không thiếu những vấn đề cần giải quyết – từ bất bình đẳng xã hội, môi trường, tham nhũng đến thể chế chính trị. Nhưng trong khi nhiều thế hệ trước đã trải qua chiến tranh và Đổi mới, thì thế hệ trẻ, đặc biệt là thế hệ sinh năm 2000 trở về sau, lại đang bị chất vấn : liệu họ có dám và có thể gánh lấy trách nhiệm lịch sử hay không ?

Bài viết này tìm cách lắng nghe và phân tích tâm lý, nguyện vọng của các thế hệ, đồng thời đặt ra một viễn cảnh hòa hợp dân tộc như con đường duy nhất để kiến tạo một cuộc thay đổi ôn hòa cho Việt Nam.

Từ nỗi trăn trở của các thế hệ

Mỗi thế hệ người Việt đều mang trong mình một phần ký ức và trách nhiệm đối với vận mệnh dân tộc. Thế hệ sinh ra trước 1975 đã trải qua chiến tranh, hy sinh và đổ vỡ. Thế hệ 1986 lớn lên cùng công cuộc Đổi mới, chứng kiến Việt Nam mở cửa hội nhập nhưng cũng nếm trải bất công và bất ổn của thời kỳ chuyển đổi.

Thế hệ 2000 trở về sau – thường gọi là thế hệ Z – được sinh ra trong một đất nước hòa bình, tiếp xúc với toàn cầu hóa, Internet và thế giới phẳng. Họ lớn lên trong những điều kiện vật chất khá hơn cha ông, nhưng lại mang nhiều băn khoăn về ý nghĩa cuộc sống, về sự phát triển của đất nước và về con đường để người Việt thực sự làm chủ tương lai của mình.

Một câu hỏi được đặt ra : tại sao thế hệ trẻ có thể xuống đường hàng trăm ngàn người để mừng một trận bóng đá, nhưng lại vắng bóng trong những vấn đề xã hội, chính trị ? Đây không chỉ là sự thờ ơ, mà phản ánh tâm lý bị giới hạn niềm tin : nhiều người trẻ không cảm thấy tiếng nói của họ có trọng lượng, không tin rằng hệ thống sẽ lắng nghe. Chính nỗi thiếu niềm tin này mới là gốc rễ, chứ không phải sự "chết" của một thế hệ.

Người Việt trước lựa chọn của chính mình

Thế kỷ XXI không còn chỗ cho ảo tưởng rằng có một cường quốc nào đó sẽ "ban tặng" cho Việt Nam tự do, dân chủ hay thịnh vượng. Lịch sử cho thấy, bất cứ nền dân chủ nào cũng phải được kiến tạo từ bên trong xã hội. Mỹ, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản hay Châu Âu có thể tác động, nhưng họ không thể làm thay.

Câu hỏi căn bản vẫn là : người Việt có muốn và có dám cất tiếng nói cho chính mình không ?

Thế hệ Z, cũng như mọi thế hệ trước đó, sẽ phải đối diện với trách nhiệm này. Họ có thể chọn con đường xuất ngoại để tìm đời sống cá nhân tốt hơn, hoặc chọn ở lại và góp phần thay đổi xã hội ngay trên mảnh đất quê hương. Không có lựa chọn nào hoàn toàn đúng hay sai, nhưng nếu tất cả đều chọn ra đi, đất nước sẽ mãi lạc hậu và phụ thuộc.

Đảng viên, đoàn viên trẻ và cơ hội hòa hợp dân tộc

Đảng cộng sản Việt Nam hiện có trên 5 triệu đảng viên, trong đó một bộ phận lớn sinh ra sau năm 1975. Bên cạnh đó, có hơn 12 triệu đoàn viên thanh niên – phần đông thuộc thế hệ 8X, 9X và 2000. Đây là lực lượng không thể bỏ qua trong mọi tính toán về tương lai Việt Nam.

Thường thì người ta mặc định rằng đảng viên là "bên kia chiến tuyến", là đối lập với khát vọng dân chủ hóa. Nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Rất nhiều đảng viên trẻ gia nhập Đảng không phải vì niềm tin tuyệt đối vào hệ tư tưởng, mà vì nhu cầu nghề nghiệp, vì môi trường xã hội buộc phải như thế, hay đơn giản vì muốn có một vị trí an toàn. Họ vẫn là những con người Việt Nam, với nỗi lo cơm áo, với khát vọng công bằng, và với sự bất mãn trước tham nhũng, bất công hay trì trệ. Chính họ có thể trở thành cầu nối quan trọng giữa xã hội và bộ máy, nếu nhận ra rằng đứng về phía dân tộc không phải là phản bội Đảng, mà là trở về với nhân dân.

Lịch sử thế giới đã chứng minh : sự thay đổi hòa bình thường xảy ra khi một bộ phận trong chính hệ thống lựa chọn đồng hành cùng xã hội. Liên Xô, Đông Âu hay ngay cả Myanmar trong một giai đoạn ngắn ngủi đều có những minh chứng cho điều này. Vì thế, thay vì xem toàn bộ đảng viên và đoàn viên trẻ là "đối thủ", cần nhìn họ như nguồn lực tiềm năng cho một cuộc cách mạng ôn hòa.

Nếu phong trào dân chủ giữ vững nguyên tắc đối thoại, bất bạo động, tôn trọng an toàn và trật tự xã hội, thì thông điệp ấy có thể lan tỏa và đánh thức lương tri trong một bộ phận không nhỏ những người trẻ trong Đảng và Đoàn. Khi họ trở về với dân tộc, sức mạnh Việt Nam sẽ không còn chia rẽ, mà hội tụ.

Hòa hợp để kiến tạo tương lai

Mỗi thế hệ đều có trách nhiệm với lịch sử. Nhưng trách nhiệm không thể chỉ là những khẩu hiệu trừu tượng, mà phải biến thành hành động cụ thể : học hỏi, tranh luận, cất tiếng nói, dấn thân vào các lĩnh vực xã hội – từ bảo vệ môi trường, quyền lao động, công lý cho đến đổi mới thể chế.

Con đường hòa bình và đối thoại không phải dễ dàng, nhưng đó là con đường duy nhất để Việt Nam có thể thay đổi trong trật tự, an toàn và phát triển. Không ai được đứng ngoài : người dân trong nước, người Việt hải ngoại, trí thức, doanh nhân, công nhân, nông dân, đảng viên, đoàn viên – tất cả đều là một phần của dân tộc.

Câu hỏi "Ai sẽ cất tiếng nói cho tương lai Việt Nam ?" không còn là gánh nặng đặt lên vai riêng một thế hệ nào, mà là lời nhắc nhở chung.

Khi những tiếng nói ấy được cất lên trong tinh thần ôn hòa, khi các thế hệ biết lắng nghe nhau, khi đảng viên và nhân dân không còn đối lập mà cùng chung một khát vọng, thì Việt Nam sẽ có cơ hội tiến hành một cuộc cách mạng hòa bình – để đất nước này không chỉ đổi thay, mà còn thực sự trưởng thành.

Và câu trả lời sau cùng có lẽ chỉ gói gọn trong một niềm tin : tương lai Việt Nam sẽ thuộc về những ai dám cất tiếng nói cho dân tộc mình, trong tinh thần hòa hợp và nhân bản.

Vũ Đức Khanh

Nguồn : VNTB, 06/10/2025

******************************

Phong trào phản kháng của "Gen Z" từ Châu Á lan sang Madagascar và Morocco

Thùy Dương, RFI, 04/10/2025

Phong trào phản kháng của "Gen Z" từ Châu Á lan sang Madagascar và Morocco ; Cháy trung tâm dữ liệu quốc gia và những hậu quả chưa từng có với hệ thống hành chính của Hàn Quốc ; Phần Lan tích cực chuẩn bị để sẵn sàng đối phó với nguy cơ bị Nga tấn công ; Matxcơva chuẩn bị trả đũa nếu Liên Âu dùng tài sản phong tỏa của Nga để cho Ukraina vay. Trên đây là những chủ đề chính trong tạp chí Thế giới đó đây tuần này.

Cuộc biểu tình trong khuôn khổ phong trào phản kháng xã hội "GenZ 212" tại trung tâm Casablanca, Morocco, ngày 02/10/2025. © Stringer / Reuters

Phong trào phản kháng của "Gen Z" từ Châu Á lan sang Madagascar và Morocco

Sau Sri Lanka, Bangladesh, gần đây là Népal, Philippines, và vào cuối tháng 9/2025, đến lượt giới trẻ - thế hệ "Gen Z" ở Madagascar và Morocco phát động phong trào phản kháng xã hội, đòi cải thiện quyền lợi xã hội, đòi lật đổ chính phủ.

Cụm từ "Gen Z" vốn là tên gọi những thanh niên sinh từ khoảng năm 1997 đến 2012. Gen Z là thế hệ lớn lên và có cuộc sống gắn với mạng internet, nên phong trào phản kháng xã hội của thế hệ này đều xuất phát từ internet, từ các mạng xã hội. 

Trong năm 2022, giới trẻ Sri Lanka đã phát động và thành công trong phong trào lật đổ gia tộc Rajapaksa, nắm quyền trong gần 20 năm. Đến năm 2024, chỉ sau 6 tuần, phong trào của giới trẻ Bangladesh buộc thủ tướng Sheikh Hasina phải ra đi sau 15 năm lãnh đạo. Nhanh hơn nhiều, giới trẻ Nepal chỉ mất có ít ngày trong tháng 9 để khiến chính phủ "thất thủ".

Rồi sau đó là đến Madagascar, quốc đảo Ấn Độ Dương, phía đông nam Châu Phi. Xuất phát từ sự bất bình vì liên tục bị cúp điện và nước, từ cuối tháng 09/2025, thế hệ Z phát động phong trào phản kháng, bạo động nổ ra. Theo AFP, hôm 29/09, tổng thống Andry Rajoelina buộc phải giải tán chính phủ sau khi có 22 người thiệt mạng trong các vụ đụng độ.

Nhìn sang Bắc Phi, tại Morocco, xuất phát từ các mạng xã hội, phong trào phản kháng của giới trẻ lan xuống đường phố từ cuối tuần trước. Đây được xem như phong trào phản kháng xã hội lớn mạnh nhất tính từ nhiều năm qua ở Morocco. Liên tiếp các tối trong suốt tuần này, theo lời kêu gọi của tổ chức GenZ 212 (212 là mã quốc gia của Morocco), đông đảo thanh niên tập hợp ở nhiều thành phố trong cả nước, từ Rabat, Casablanca, Fès, cho đến Tanger ….

Từ Casablanca, thông tín viên Matthias Raynal hôm 02/10 gửi về bài phóng sự :

Người biểu tình hẹn tập trung ở Bernoussi, ngoại ô phía đông bắc Casablanca. Một thanh niên tên là Mohammed đã tham gia tất cả các cuộc biểu tình suốt 5 ngày trước đó. Mohammed cho biết : "Bộ Nội Vụ đã ra chỉ thị không đàn áp người biểu tình ôn hòa". 

Tối qua không xảy ra các vụ bắt giữ, trái với các buổi tối trước đó. Cảnh sát chỉ theo dõi, giám sát cuộc tuần hành. Người biểu tình giương biểu ngữ : "Nhân dân muốn nạn tham nhũng chấm dứt".

Một cô gái giải thích : "Các đòi hỏi xã hội đã đưa chúng tôi đến đây : Sức khỏe, giáo dục, nhân phẩm. Giới trẻ chúng tôi không thể chịu đựng hơn nữa tình trạng thất nghiệp. Chúng tôi cũng lên án sự trấn áp, cách thức duy trì an ninh này chỉ khiến mọi việc thêm nghiêm trọng".

Một phụ nữ tên là Fatima, 64 tuổi, đứng nhìn đám đông đi qua. Bà bày tỏ thiện cảm với phong trào này. Bà Fatima chia sẻ : "Tôi muốn họ giúp đỡ những thanh niên nghèo khó này. Nếu họ xuống đường, đó là vì họ đã lâm cảnh tồi tệ nhất, đã rơi vào tuyệt vọng, không tìm thấy lối thoát. Tôi hy vọng chính phủ sẽ đối thoại với họ, điều này có thể giúp họ bình tĩnh lại".

Tại Bernoussi, hôm qua (tức 01/10), các thanh niên trong tổ chức GenZ 212 đã kêu gọi thủ tướng Aziz Akhannouch từ chức. 

Ban đầu diễn ra ôn hòa, các thanh niên đòi cải thiện hệ thống giáo dục và dịch vụ y tế công, nhưng dần dần bạo lực đã bùng phát, đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát đã xảy ra. Tối thứ Tư 01/10, ba người biểu tình đã thiệt mạng vì bị cảnh sát đàn áp. Đến đêm 02 rạng sáng 03/10, tổ chức GenZ 212 ra thông cáo đòi Quốc vương can thiệp, giải tán chính phủ.

Thùy Dương

*****************************

******************************

Gen Z biểu tình ở Nepal và chuyện Gen Z Việt Nam

Chánh Thành, VNTB, 10/09/2025

Xã hội Việt Nam và Trung Quốc vẫn còn tương đối yên ả, nhưng bên dưới là làn sóng bất mãn âm ỉ, đặc biệt trong giới trẻ, với những áp lực về công việc, kinh tế, nhà ở, môi trường sống…

Sự tương đồng giữa Nepal và Trung Quốc, Việt Nam, Bắc Triều Tiên

Nepal là một nước cộng hoà đại nghị từ năm 2008, nhưng nền chính trị bị Trung Quốc tác động và chi phối mạnh mẽ. Ngay từ năm 2008, Trung Quốc đã tác động để Đảng cộng sản Thống nhất Nepal (Maoist – theo chủ nghĩa Mao Trạch Đông) giành nhiều ghế nhất trong hội đồng lập pháp. Đồng thời Nepal còn có một đảng cộng sản khác mang tên Đảng cộng sản Nepal (theo chủ nghĩa Mác – Lênin Thống nhất). Hai đảng này thay nhau nắm quyền lãnh đạo Nepal từ 2008 tới nay.

Dù cùng là cộng sản, nhưng mỗi đảng theo một trường phái riêng, và cả hai đều bị Cộng sản Trung Quốc chi phối. Hai đảng này đã hợp nhất thành Đảng cộng sản Nepal vào năm 2018. Nói như vậy để hiểu rằng về cơ bản Nepal là một nước do cộng sản cầm quyền. Thủ tướng Nepal Sharma Oli (người vừa từ chức) cũng kiêm nhiệm chức chủ tịch đảng cộng sản nước này. Tương tự như Tập Cận Bình vừa là chủ tịch vừa là tổng bí thư, hay Kim Jong Un, hoặc Nguyễn Phú Trọng, Tô Lâm thời gian trước.

Một sự trùng hợp nữa là Thủ tướng Sharma Oli cũng vừa gặp thủ tướng Phạm Minh Chính vào chiều ngày 31/8 tại Thiên Tân (Trung Quốc) bên lề hội nghị CSO. Hai thủ tướng cộng sản này đã bàn nhiều kế hoạch hợp tác kinh tế giữa hai nước. Có thể thấy mối quan hệ giữa các nước cộng sản trong khu vực Châu Á, cùng lệ thuộc vào Trung Cộng, với tình hình kinh tế ảm đạm tương đồng nhau. Và cùng học hỏi Trung Cộng về cách quản lý đất nước, kiểm soát người dân.

Sơ lược về cuộc biểu tình Gen Z tại Nepal

Cuộc "biểu tình Gen Z" tại Nepal xảy ra khi chính phủ nước này yêu cầu các nền tảng mạng xã hội phải đăng ký giấy phép và chỉ định đại diện để xử lý khiếu nại từ người dùng. Chỉ có TikTok, Viber và ba nền tảng khác đăng ký, 26 ứng dụng khác không thực thi yêu cầu vô lý này. Và từ nửa đêm ngày 4/9, người dân Nepal không thể truy cập vào các nền tảng này, bao gồm cả WhatsApp, Facebook, Instagram, WeChat, cùng các trang như YouTube và LinkedIn.

Lệnh cấm đã châm ngòi cho cuộc biểu tình quy mô lớn và đẫm máu nhất lịch sử hiện đại của Nepal, điều mà các quan chức nước này không lường trước được. Từ sự giận dữ do bị cấm mạng xã hội, vấn đề được truy tới tận cùng nguyên nhân là do chính phủ tham nhũng muốn bịt miệng người dân. Thế là ngày 8/9, hàng chục ngàn người trẻ đã đổ xuống đường với những thông điệp "hãy gỡ bỏ lệnh cấm, trả lại tiếng nói cho chúng tôi" ; "nói không với tham nhũng, nói có với sự liêm chính" ; "chống tham nhũng, không phải chặn mạng xã hội"… Nhằm chống lại lệnh cấm mạng xã hội và tình trạng tham nhũng của chính phủ.

Cảnh sát đã bắn đạn thật vào người dân, khiến ít nhất 19 người chết và hàng trăm người bị thương. Từ đó làn sóng biểu tình càng ngày càng dâng cao, lan rộng khắp cả nước. Người biểu tình đã đốt nhà riêng của nhiều chính trị gia nước này, bao gồm dinh thự của tổng thống và thủ tướng, cùng với các văn phòng cơ quan chính phủ, đồn cảnh sát. Thủ tướng và nhiều bộ trưởng đã phải từ chức. Thậm chí cựu Bộ trưởng Tài chính Nepal còn bị người biểu tình lột quần áo, đẩy xuống sông ; người biểu tình rượt đuổi và đánh đập bát cứu quan chức chính phủ nào mà họ gặp.

Cuộc biểu tình này thực chất là giọt nước tràn ly khi thế hệ trẻ Nepal phải sống trong cảnh thất nghiệp nhiều năm qua. Có tới 20,8% thanh niên 15-24 tuổi không có việc làm vào năm 2024. Nhiều thanh niên Nepal phải đăng ký phục vụ quân đội Nga để kiếm tiền, và hy sinh tại chiến trường Ukraine. Trong khi đó, con em của các quan chức thì được đi du học, sống xa hoa, khoe đồ hiệu trên mạng xã hội.

‘Con cái quan chức trở về mang theo túi Gucci, con cái dân thường về nước bằng quan tài", người biểu tình nói về những người lính Nepal tử trận tại Ukraine. Reuters dẫn lời một thanh niên biểu tình : "Tất cả công dân Nepal đều chán ngấy với tham nhũng, thanh niên ai cũng muốn ra nước ngoài tìm việc. Vì vậy, chúng tôi muốn bảo vệ thanh niên của mình và làm cho nền kinh tế đất nước tốt hơn".

Gen Z Việt Nam, Trung Quốc và tương lai dân chủ ở các nước cộng sản

Thế hệ Gen Z được coi là những công dân số, bởi họ lớn lên trong kỷ nguyên công nghệ và sử dụng mạng xã hội thường xuyên để học tập, làm việc, giao tiếp. Nhưng cuộc biểu tình Gen Z ở Nepal phải chỉ vì mạng xã hội, hay kinh tế, bán hàng online, mà còn là quyền tự do ngôn luận, chống tham nhũng và bất bình đẳng. Đây không chỉ là vấn đề của Nepal, mà còn là của Việt Nam, Trung Quốc, và các nước độc tài khác.

Hiện nay, xã hội Việt Nam và Trung Quốc vẫn còn tương đối yên ả, nhưng sự yên ả này chỉ là bề ngoài. Bên dưới làn sóng bất mãn âm ỉ, đặc biệt trong giới trẻ. Với những áp lực về kinh tế, nhà ở, môi trường sống, chỉ cần một sự kiện chấn động, hay một chính sách sai lầm hoàn toàn có thể tạo ra ngòi nổ biểu tình như tại Nepal.

Có thể nhiều người cho rằng giới trẻ Việt Nam và cả Trung Quốc bị nhồi sọ quá nặng, bị tuyên truyền thấm nhuần tư tưởng dân tộc cực đoan. Nhưng quan sát kỹ sẽ thấy Gen Z hiện nay có cá tính rất mạnh, có nhiều phần "bốc đồng". Thanh niên bây giờ không giống như các thế hệ trước đây, không phải kiểu trên nói dưới phải nghe, trên sai dưới vẫn phải nịnh. Họ sẵn sàng phản ứng mạnh, tranh cãi trước các chỉ đạo sai trái ; hoặc bỏ việc nếu cấp trên bảo thủ, độc tài.

Dù họ bị nhồi sọ, đánh lận con đen giữa đảng và Tổ quốc, nhưng họ nhận thức rõ vấn đề tham nhũng và suy thoái kinh tế. Đồng thời họ có nhu cầu dân chủ rất mạnh mẽ. Ví dụ dễ thấy nhất là ngay trong trường học, giới trẻ đã biết cách bỏ phiếu bầu lớp trưởng, thay vì chịu chấp nhận nghe theo chỉ định của giáo viên chủ nhiệm như trước đây.

Bất kỳ một "giọt nước tràn ly" nào cũng có thể tạo ra làn sóng phản đối lan nhanh qua mạng xã hội, nơi Gen Z thành thạo trong việc tổ chức, kêu gọi và lan truyền thông điệp. Tuy nhiên, một phong trào tự phát, dù mạnh mẽ đến đâu, cũng dễ dàng bị dập tắt nếu không có một lực lượng lãnh đạo đủ năng lực và chiến lược khôn khéo. Như năm 2011, "Mùa xuân Ả Rập" bùng nổ khắp Trung Đông, nhưng vì thiếu tổ chức và lãnh đạo, nhiều quốc gia rơi vào hỗn loạn hoặc quay trở lại chế độ độc tài. Hoặc cuộc biểu tình "cách mạng giấy trắng" 2022 ở Trung Quốc cũng vậy.

Gen Z có nhiệt huyết, có khả năng huy động, nhưng nhiệt huyết không đủ để thay đổi hệ thống chính trị. Một phong trào dân chủ cần có những lãnh đạo uy tín, đủ khả năng đưa ra chiến lược, định hướng và đàm phán với chính quyền. Bên cạnh đó là một lực lượng chính trị chuyên nghiệp, có tổ chức và kỷ luật, để bảo vệ phong trào khỏi sự đàn áp và chia rẽ. Dĩ nhiên, không thể thiếu tầm nhìn dài hạn, không chỉ là phản kháng, mà còn là xây dựng một xã hội dân chủ, minh bạch sau này.

Tương lai Việt Nam nằm trong tay thế hệ trẻ. Và Gen Z, với bản lĩnh và khát vọng tự do, chính là chìa khóa mở ra cánh cửa dân chủ cho dân tộc. Miễn là họ được dẫn dắt đúng hướng và kiên trì trên con đường đấu tranh.

Chánh Thành