Liên Hiệp Quốc bỏ phiếu thông qua bản đồ thế giới mới phản ánh chính xác hơn diện tích thực của Châu Phi

Thomas Mukhwana, Wycliffe Muia, BBC, 05/09/2026

Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc đã bỏ phiếu thông qua việc thay thế bản đồ thế giới truyền thống bằng một bản đồ phản ánh chính xác hơn diện tích của Châu Phi.

Bản đồ Mercator được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới nhưng thể hiện không chính xác diện tích của các quốc gia và châu lục

Nghị quyết mang tên "Correct the Map" (Sửa lại bản đồ), do Togo đề xuất và nhận được sự ủng hộ của các thành viên Liên minh Châu Phi (AU), đã được thông qua với sự ủng hộ của 164 quốc gia, trong đó có Pháp và Anh. Mỹ là quốc gia duy nhất bỏ phiếu phản đối, trong khi sáu nước bỏ phiếu trắng.

Kết quả bỏ phiếu của Liên Hiệp Quốc không mang tính ràng buộc, nhưng sẽ thúc đẩy việc thay đổi các bản đồ được các tổ chức trên toàn thế giới sử dụng.

Bản đồ Mercator, được sử dụng phổ biến từ thế kỷ 16, từ lâu đã bị chỉ trích vì thể hiện Châu Phi có diện tích tương đương Greenland, trong khi trên thực tế Châu Phi lớn hơn Greenland 14 lần.

Các nhà phê bình cho rằng cách thể hiện này khiến nhu cầu phát triển cũng như tiềm năng của các quốc gia nằm gần đường xích đạo bị xem nhẹ.

Bản đồ Mercator được nhà bản đồ học người Flemish Gerardus Mercator thiết kế vào năm 1569 nhằm hỗ trợ các nhà thám hiểm Châu Âu định hướng khi di chuyển trên toàn cầu.

Sự méo mó của bản đồ xuất phát từ thực tế rằng không thể thể hiện chính xác bề mặt hình cầu của Trái đất trên một mặt phẳng hai chiều.

Mỗi khi vẽ bản đồ thế giới, người ta đều phải chấp nhận một số sự đánh đổi.

Bản đồ Mercator thể hiện độ cong của Trái đất bằng cách khiến các quốc gia gần xích đạo trông nhỏ hơn thực tế, trong khi các quốc gia càng gần hai cực lại càng có vẻ lớn hơn.

Nhằm khắc phục vấn đề này, một nhóm các nhà bản đồ học đã tạo ra một bản đồ có diện tích bình đẳng vào năm 2018, gọi là phép chiếu Equal Earth (Trái đất Bình đẳng).

Hồi tháng Hai, 54 quốc gia thành viên AU đã thông qua bản đồ này và cho rằng nó "phản ánh chính xác hơn diện tích của tất cả các châu lục, đặc biệt là Châu Phi".

Nhóm vận động trực tuyến #CorrectTheMap tuyên bố : "Bạn có thể đặt Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Mexico và phần lớn Châu Âu vào Châu Phi mà vẫn còn thừa đất".

Trước cuộc bỏ phiếu hôm 4/10, Ngoại trưởng Togo Robert Dussey nói với hãng tin Reuters : "Một thế giới công bằng bắt đầu từ một bản đồ công bằng".

Trước đó, ông phát biểu tại một cuộc họp của Liên Hiệp Quốc : "Bản đồ không bao giờ là trung lập. Nó định hình nhận thức, ảnh hưởng đến cách người ta hiểu vị trí của các dân tộc và các châu lục trên thế giới".

Ông nhận được sự ủng hộ của Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot, người cho biết Bộ Ngoại giao Pháp sẽ ngừng sử dụng bản đồ Mercator.

Ông nói : "Thay đổi bản đồ rõ ràng không làm thay đổi thế giới. Nhưng sửa lại một cách thể hiện làm méo mó thế giới thì đã là một hành động hướng tới sự thật".

Tuy nhiên, bà Yaryna Ferencevych, một đại diện Mỹ tại Liên Hiệp Quốc, nói rằng nghị quyết này chế giễu công việc và mục đích của Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc.

Bà nói : "Thay vì tập trung vào những vấn đề thực sự liên quan đến hòa bình quốc tế, thịnh vượng hay quan hệ tốt đẹp giữa các quốc gia, cơ quan này lại tranh luận về những dự án bản đồ có từ thế kỷ 16 và vai trò của chúng trong việc thúc đẩy bồi thường và 'công lý nhận thức'".

Hồi tháng Ba, Mỹ cũng chỉ trích Liên Hiệp Quốc sau khi một nghị quyết được thông qua, trong đó tuyên bố hoạt động buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương là "tội ác nghiêm trọng nhất chống lại nhân loại".

"Việc Châu Phi bị thể hiện sai lệch trên các bản đồ thế giới không chỉ là một lỗi về bản đồ học – đó còn là một vấn đề về cách kể chuyện", bà Lerato Mogoatlhe thuộc tổ chức Africa No Filter, một trong những nhóm đứng sau chiến dịch loại bỏ bản đồ Mercator, nói với BBC.

Theo bà, đây là một phần trong nỗ lực nhằm chấm dứt "thông tin sai lệch và thông tin xuyên tạc kéo dài lâu nhất thế giới" về Châu Phi.

Đối với nhà địa lý học người Kenya Kioko Muendo, bản đồ Mercator đã vô tình hạ thấp tầm vóc của Châu Phi về nguồn tài nguyên phong phú, dân số và các cơ hội đầu tư.

Ông nói với BBC : "Bản đồ không chỉ đơn thuần là công cụ chỉ đường cho du khách – chúng định hình cách các khu vực được nhìn nhận về mặt chính trị và kinh tế".

Thomas Mukhwana, Wycliffe Muia

Nguồn : BBC, 05/09/2026

**************************

Bản đồ Thế giới mới : Châu Phi lớn hơn, Bắc Mỹ và Châu Âu bị thu nhỏ

Thu Hằng, RFI, 05/09/2026

Các quốc gia, tổ chức quốc tế, cơ sở giáo dục được khuyến khích sử dụng phép chiếu bản đồ mang tên Trái đất bình đẳng (Equal Earth) thể hiện chính xác hơn diện tích giữa các châu lục, cụ thể là phóng to Châu Phi và thu nhỏ Bắc Mỹ. Nghị quyết mang tên "Điều chỉnh bản đồ" (Correct the Map) được Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc thông qua ngày 04/09/2026, với 164 phiếu thuận và 1 phiếu chống từ Hoa Kỳ, sáu nước vắng mặt.

Ngày 4/9, Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc đã thông qua một nghị quyết thúc đẩy việc sử dụng các phép chiếu bản đồ toàn cầu phản ánh chính xác hơn kích thước thực tế của các châu lục, cụ thể là phóng to Châu Phi và thu nhỏ Hoa Kỳ. © Studio graphique FMM

Cho đến nay, thế giới vẫn sử dụng bản đồ dựa theo phép chiếu Mercator - được đặt theo tên của Gerardus Mercator (1512-1594), một nhà địa lý, nhà bản đồ học, nhà triết học và thần học - thiết kế năm 1569 để phục vụ hoạt động hàng hải. Do đó, bản đồ Mercator cố tình phóng to những vùng lãnh thổ nằm ở gần hai cực và thu nhỏ Châu Phi, Nam Mỹ và nhiều khu vực gần xích đạo.

Theo phép chiếu bản đồ "Equal Earth" được khởi xướng từ năm 2018, bề mặt Châu Phi trên bản đồ sẽ lớn hơn, Bắc Mỹ và Châu Âu bị thu nhỏ so với bản đồ hiện tại.

Thông tín viên RFI Carrie Nooten tại New York tường trình :

"Với nghị quyết vừa được thông qua, Liên Hiệp Quốc chính thức kêu gọi các quốc gia thành viên, tổ chức quốc tế và cơ sở giáo dục từ bỏ bản đồ phổ biến từ nhiều thế kỷ qua. Kiểu bản đồ cũ phóng đại đáng kể kích thước của các quốc gia gần hai cực, trong khi thu nhỏ các khu vực cận Sahara. Một ví dụ điển hình là đảo Groenland thường được thể hiện có diện tích gần tương đương Châu Phi, dù trên thực tế Châu Phi rộng hơn khoảng 14 lần.

Được Togo và Liên Hiệp Châu Phi khởi xướng với sự đồng bảo trợ của Pháp, nghị quyết này hướng tới việc xây dựng một cách nhìn công bằng hơn về không gian địa lý toàn cầu. Ngoại trưởng Togo Robert Dussey cho rằng những sai lệch trên bản đồ đã tạo thành những thành kiến ăn sâu vào nhận thức của nhiều thế hệ, ảnh hưởng đến nhận thức chung. Theo ông, sự bất công đó không chỉ đơn thuần là vấn đề kỹ thuật bản đồ học mà còn liên quan đến công bằng trong nhận thức, sự tôn trọng đối với các dân tộc, ký ức lịch sử và cuộc đấu tranh khắc phục những cách nhìn thiên lệch được truyền lại.

Việc áp dụng các khuyến nghị mới sẽ khiến diện tích của Châu Âu, Nga, Trung Quốc và Hoa Kỳ trên bản đồ được thể hiện nhỏ hơn so với trước đây. Tuy nhiên, trong số các nước liên quan, chỉ có Mỹ không ủng hộ nghị quyết. Trước đó vài giờ, Pháp cũng chính thức tuyên bố chấm dứt sử dụng mẫu bản đồ thế giới cũ".

Thu Hằng