Nhiều nước không đáp ứng yêu cầu của tổng thống Mỹ tham gia khai thông eo biển Hormuz

Thanh Phương, RFI, 16/03/2026

Tổng thống Mỹ Donald Trump gây áp lực với các đồng minh và Trung Quốc để bảo đảm việc vận chuyển dầu khí qua eo biển Hormuz, hiện đang bị Iran phong tỏa. Nhưng nhiều nước đã gián tiếp hoặc trực tiếp từ chối đề nghị của ông Trump gởi tàu chiến đến tham gia khai thông eo biển này. 

Tàu chở dầu và hàng hóa xếp hàng chờ ở eo biển Hormuz. Ảnh chụp ngày 11/03/2026, từ Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất. AP - Altaf Qadri

Trong bài trả lời phỏng vấn được đăng tải trên nhật báo Anh The Financial Times hôm qua, 15/03/2026, tổng thống Donald Trump thúc ép các đồng minh của Mỹ trong khối NATO và Trung Quốc điều tàu chiến đến eo biển Hormuz, nơi mà một phần năm lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng của thế giới đi qua và là tuyến giao thông quan trọng đối với nền kinh tế Châu Á và Châu Âu. Theo ông Trump, những nước được hưởng lợi từ eo biển Hormuz phải có nghĩa vụ bảo đảm an toàn cho lưu thông hàng hải tại khu vực này. Trước đó, nguyên thủ Mỹ đã tuyên bố rằng Hải quân Mỹ sẽ bắt đầu hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển "rất sớm".

Riêng đối với các thành viên Liên Minh Bắc Đại Tây Dương NATO, ông Trump cảnh báo sẽ có "những hậu quả rất xấu" cho tương lai của khối này, nếu các thành viên trong Liên minh từ chối trợ giúp Hoa Kỳ khai thông eo biển Hormuz. Còn đối với Bắc Kinh, ông dọa hoãn chuyến thăm Trung Quốc dự kiến ​​từ ngày 31/03 đến ngày 02/04. 

Thủ tướng Keir Starmer hôm nay cho biết Anh đang làm việc với các đối tác để xây dựng một kế hoạch "khả thi" nhằm khôi phục giao thông hàng hải ở eo biển Hormuz. Nhưng ông Starmer nói thêm rằng Luân Đôn sẽ không để "bị lôi kéo vào một cuộc chiến tranh rộng lớn hơn". Thủ tướng Anh cũng nhấn mạnh kế hoạch khai thông eo biển Hormuz không phải là nhiệm vụ của khối NATO. Về phần nước Đức, phát ngôn viên chính phủ Berlin hôm nay cũng khẳng định chiến tranh giữa Mỹ-Israel với Iran "không dính dáng gì đến NATO", vì khối này chỉ có nhiệm vụ bảo vệ lãnh thổ của các nước thành viên. 

Về phần Liên Hiệp Châu Âu, theo thông báo của lãnh đạo ngành ngoại giao Châu Âu Kaja Kallas, các ngoại trưởng của khối hôm nay sẽ thảo luận về khả năng triển khai lực lượng bảo vệ an ninh hàng hải Aspides đến vùng eo biển Hormuz. Tuy nhiên, theo bà Kallas, việc triển khai Aspides đòi hỏi phải sửa đổi nhiệm vụ hiện tại của lực lượng này, hiện chỉ là bảo vệ các tàu thương mại tránh các cuộc tấn công của phiến quân Houthi, đồng minh của Iran, ở vùng Hồng Hải.

Riêng Nhật Bản và Úc, hai đồng minh thân cận của Mỹ ở Châu Á đã từ chối thẳng. Theo hãng tin AFP, bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi hôm nay tuyên bố rằng Tokyo, do bị ràng buộc bởi Hiến pháp chủ hòa năm 1947, vĩnh viễn cam kết từ bỏ chiến tranh, "không xem xét" việc triển khai chiến hạm đến eo biển Hormuz. Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi tuyên bố rằng bất kỳ hoạt động an ninh hàng hải nào cũng sẽ "vô cùng khó khăn về mặt pháp lý". Trong khi đó, trả lời trên kênh truyền hình ABC hôm nay, bộ trưởng Giao thông Vận tải Úc Catherine King cũng khẳng định : "Chúng tôi sẽ không điều tàu vào eo biển Hormuz". 

Bộ Ngoại giao Iran đã lên tiếng cảnh báo những quốc gia nào đang cân nhắc việc đáp ứng yêu cầu của Washington, kêu gọi những nước này nên "kềm chế mọi hành động có thể dẫn đến leo thang và mở rộng xung đột". 

Nhật Bản, nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, là nước nhập khẩu dầu mỏ lớn thứ năm. Khoảng 95% nguồn cung dầu của nước này đến từ Trung Đông và 70% đi qua eo biển Hormuz. Trước nguy cơ khan hiếm, hôm nay, Nhật Bản, vốn phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông đến 95% lượng nhập khẩu, xác nhận đã bắt đầu sử dụng kho dự trữ của nước này, thuộc hàng lớn nhất thế giới, xuất ra lượng dầu tương đương với 15 ngày tiêu thụ quốc gia. Vào tháng 12, kho dự trữ dầu chiến lược của Nhật Bản tương đương với 254 ngày tiêu thụ quốc gia. 

Giá dầu, vốn đã tăng mạnh kể từ khi bắt đầu chiến tranh Trung Đông, hôm nay vẫn ở mức khoảng 100 đô la một thùng.

Thanh Phương

**************************

Eo biển Hormuz : Viên sỏi trong giầy của Donald Trump

Thanh Phương, RFI, 16/03/2026

Sau khi cùng với Israel phát động cuộc chiến chống Iran mà không tham khảo bất cứ đồng minh nào, thậm chí không thèm thông báo, nay tổng thống Donald Trump phải kêu gọi sự trợ giúp của quốc tế, yêu cầu các nước gởi tàu chiến đến vùng eo biển Hormuz, nay bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn, trong khi đây là tuyến đường chiến lược, vận chuyển đến 20% sản lượng dầu hỏa của thế giới.

Eo biển Hormuz là một tuyến đường thủy hẹp nhưng vô cùng quan trọng, nối liền Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập. (Ảnh: India Today)

Cho tới nay, ông Trump vẫn khẳng định Hoa Kỳ "đã đánh bại và hủy diệt hoàn toàn Iran cả về mặt quân sự lẫn kinh tế". Nhưng rõ ràng là khi phát động một cuộc chiến mà không có chiến lược rõ ràng, tổng thống Mỹ có lẽ đã quên tính tới yếu tố Hormuz, hoặc có thể đã coi thường nguy cơ Iran phong tỏa eo biển này. 

Eo biển Hormuz nay coi như trở thành chiến trường mới trong cuộc chiến của Mỹ chống lại Iran. Các cuộc tấn công của Iran vào những tàu buôn, làm gián đoạn giao thông hàng hải trên tuyến đường chiến lược này, đã làm phức tạp các hoạt động của Mỹ. Giá dầu tăng cao đã làm rung chuyển thương mại toàn cầu và gây lo ngại trên thị trường tài chính, nhất là các thị trường có cảm tưởng là chính quyền Mỹ đã thiếu sự chuẩn bị trước một thực tế khá dễ đoán. 

Khó khăn trong việc giải tỏa eo biển Hormuz bằng biện pháp quân sự đã khiến Donald Trump cuối cùng buộc phải tìm kiếm đồng minh. Sau khi tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ sớm hộ tống các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, tối thứ Bảy tuần qua, tổng thống Mỹ đã kêu gọi các quốc gia có nguồn cung ứng phụ thuộc vào việc khai thông eo biển Hormuz phải chịu trách nhiệm về an ninh của tuyến đường hàng hải này. Ông cam kết Hoa Kỳ sẽ phối hợp nỗ lực với các quốc gia này "để bảo đảm cho mọi việc diễn ra nhanh chóng, suôn sẻ và trong điều kiện tốt nhất có thể". 

Rõ ràng việc phá hủy kho vũ khí của Iran không loại bỏ được khả năng trả đũa của chế độ Tehran. Bằng cách cản trở giao thông hàng hải ở eo biển Hormuz, Iran đã tìm ra đối trọng với ưu thế quân sự vượt trội của Hoa Kỳ và Israel. Hiện giờ mọi tàu bè qua lại eo biển này đều phải có sự cho phép của Iran. Theo lời ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói với truyền thông Mỹ, "một số quốc gia có liên quan" đã yêu cầu Tehran cho phép tàu của họ đi qua an toàn. Ông nói thêm : "Quyết định thuộc về quân đội của chúng tôi". Lãnh đạo ngoại giao của Iran nhấn mạnh eo biển vẫn mở cho các nước "ngoại trừ Hoa Kỳ và các đồng minh của họ". Tuần trước, hai tàu chở khí hóa lỏng treo cờ Ấn Độ đã đi qua eo biển Hormuz "an toàn" để đến các cảng ở miền tây Ấn Độ. 

Tổng thống Trump đã đe dọa sẽ sử dụng vũ lực để mở lại eo biển. Tối thứ Sáu vừa qua, ông tuyên bố Hoa Kỳ đã ném bom vào đảo Kharg, nơi 90% lượng dầu của Iran đi qua, và đã "hoàn toàn phá hủy tất cả các mục tiêu quân sự" trên hòn đảo này, nhưng không đụng đến các cơ sở dầu mỏ.

Việc phá hủy các bể chứa dầu và bến tàu trên đảo sẽ tước đi khả năng xuất khẩu dầu của Tehran và làm tê liệt hơn nữa nền kinh tế Iran. Nhưng phía Iran đã cảnh cáo rằng nếu cơ sở hạ tầng dầu khí bị tấn công, họ trả đũa bằng cách nhắm vào các quốc gia vùng Vịnh. ​​Một sự leo thang có thể châm ngòi cho một cuộc chiến tranh năng lượng, làm gia tăng thêm căng thẳng trên thị trường toàn cầu. Hậu quả kèm theo sẽ là lạm phát tăng cao ở Hoa Kỳ, trong khi túi tiền của người dân Mỹ nay đã eo hẹp trước tình trạng vật giá leo thang do chính sách thuế quan của Trump. Chiến tranh Iran càng kéo dài thì tỷ lệ ủng hộ của người dân Mỹ với tổng thống Trump sẽ càng giảm vào lúc mà bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 sắp đến gần.

Vấn đề là cho tới nay chưa có nước nào đáp ứng lời kêu gọi của tổng thống Trump gởi tàu chiến đến khai thông eo biển Hormuz. Nhật Bản và Úc, hai đồng minh thân cận của Mỹ ở Châu Á, đã từ chối thẳng thừng. Anh và Đức thì đã tỏ ý không muốn khối NATO tham gia vào việc bảo đảm an ninh cho eo biển Hormuz. Trung Quốc thì vẫn chưa trả lời cho dù ông Trump đã dọa sẽ hủy chuyến thăm Bắc Kinh dự trù từ ngày 31/03 đến 02/04. Về phần Liên Hiệp Châu Âu, theo thông báo của lãnh đạo ngành ngoại giao Châu Âu Kaja Kallas, khối này hôm nay sẽ xem xét khả năng triển khai lực lượng bảo vệ an ninh hàng hải Aspides, hiện hoạt động ở vùng Hồng Hải, đến vùng eo biển Hormuz. Nhưng quyết định như thế nào thì còn phải chờ xem.

Thanh Phương