Biển Philippines : Mặt trận chính của tầu sân bay Trung Quốc trong chiến tranh Đài Loan ?

Minh Anh, RFI, 05/08/2026

Trong nhiều thập kỷ, biển Philippines được ví như là một cửa ngõ để lực lượng Mỹ và đồng minh di chuyển đến bảo vệ Đài Loan trong trường hợp xảy ra xung đột với Trung Hoa Đại Lục. Nhưng với việc Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) ngày càng mở rộng sự hiện diện sang khu vực Tây Thái Bình Dương, các chuyên gia nhận định rằng Bắc Kinh dường như đang tìm cách triển khai các cụm tầu sân bay ở phía đông Đài Loan để ngăn chặn bất kỳ nỗ lực can thiệp nào.

Cụm tầu sân bay Liêu Ninh của Hải quân Trung Quốc trong một cuộc tập trận ở Biển Đông năm 2018. AP - Li Gang

Vì sao Biển Philippines có thể trở thành chiến trường then chốt nếu xảy ra chiến tranh Đài Loan ?

Nhìn từ bản đồ, phía tây Đài Loan là Trung Hoa Đại Lục, còn phía đông Đài Loan là biển Philippines và Tây Thái Bình Dương. Trong trường hợp xảy ra xung đột với Trung Quốc ở Đài Loan, và nếu Hoa Kỳ can thiệp, tầu sân bay Mỹ từ đảo Guam, hải quân và các lực lượng Mỹ từ Hawaii và Nhật Bản gần như phải tiếp cận từ phía đông Đài Loan.

Tuy nhiên, trong tương lai, cửa ngõ tiếp viện này có nguy cơ trở thành một chiến trường then chốt. Các vùng biển gần Trung Quốc và Đông Bắc Á là nơi tập trung dày đặc các mạng lưới tên lửa chống hạm và phòng không đặt trên đất liền, khiến việc triển khai các hoạt động gần bờ cho quân đội Trung Quốc trở nên quá rủi ro.

Từ góc nhìn này, biển Philippine sẽ là "địa điểm mang tính quyết định" cho các hoạt động tầu sân bay Trung Quốc. Theo phân tích của chuyên Michael Bosack, giám đốc tổ chức phi lợi nhuận Parley Policy Initiative, được trang South China Morning Post trích dẫn, việc triển khai tầu sân bay đến Biển Philippine không những cho phép Trung Quốc đánh chặn tầu địch, mà còn có thể răn đe các bên tiềm năng .

Ông giải thích : "Tại khu vực này, hiệu quả và năng lực của hàng không mẫu hạm có thể được phát huy tối đa trong việc định hình không gian tác chiến trên biển ở quy mô rộng hơn. Điều này hỗ trợ việc thiết lập một vùng đệm, qua đó ngăn chặn và gây khó khăn cho các lực lượng hải quân nước ngoài ngay cả trước khi họ kịp tham chiến".

Quân đội Trung Quốc đã có những bước chuẩn bị nào cho việc chuyển dịch chiến trường ?

Thách thức lớn nhất đối với hải quân Trung Quốc là phải vượt qua được chuỗi đảo thứ nhất để tiếp cận vùng biển Thái Bình Dương một cách thuận lợi và an toàn. Chuỗi đảo này bao gồm các dải đảo trải dài từ Nhật Bản, qua Đài Loan đến Philippines. Tại khu vực này, sau Đệ Nhị Thế Chiến, Hoa Kỳ đã thiết lập mô hình "trục và nan hoa", dựa trên các hiệp ước phòng thủ chung giữa Mỹ với Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan và Philippines, nhằm bảo đảm nền hòa bình lâu dài.

Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy quân đội Trung Quốc không chỉ tập trung vào eo biển Đài Loan. Chương trình ChinaPower, thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (CSIS), ghi nhận Bắc Kinh đã mở rộng đáng kể và thường xuyên hơn các hoạt động quân sự ra phía đông Đài Loan, biển Hoa Đông và Tây Thái Bình Dương, vượt ngoài phạm vi chuỗi đảo thứ nhất.

CSIS đặc biệt chú ý đến hai sự kiện : Thứ nhất, vào tháng 5/2025, hàng không mẫu hạm Liêu Ninh cùng nhóm tác chiến đã thực hiện một trong những chuyến đi xa nhất, đến tận phía tây nam đảo Minamitorishima của Nhật Bản. Thứ hai, vào tháng 6/2025, hai tầu sân bay Trung Quốc là Liêu Ninh và Sơn Đông đã tiến hành các hoạt động ở Tây Thái Bình Dương.

Đây là lần đầu tiên hai cụm tầu sân bay Trung Quốc hoạt động cùng lúc bên ngoài chuỗi đảo thứ nhất và có thời gian hoạt động dài nhất từ trước đến nay so với bất kỳ tầu sân bay đơn lẻ nào của Trung Quốc bên ngoài chuỗi đảo.

Tầu sân bay Trung Quốc có vai trò như thế nào nếu nổ ra chiến tranh với Đài Loan ?

Ông Brendan Mulvaney, giám đốc Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Trung Quốc, thuộc Không quân Mỹ, trước hết nhận định : "Tôi không coi hàng không mẫu hạm là vũ khí chủ lực của Hải quân Trung Quốc trong việc đối phó với Đài Loan. Sai lầm phổ biến nhất là cho rằng, do Bắc Kinh đang sở hữu các loại tầu có những đặc điểm tương đồng với nhóm tác chiến tầu sân bay Mỹ, nên họ có ý định sử dụng chúng theo mô hình tác chiến của Mỹ".

Cũng theo phân tích của ông Mulvaney, Trung Quốc có một lực lượng không quân, hải quân, tên lửa và tầu ngầm hùng hậu, đặt tại các căn cứ trên đất liền để tác chiến ở vùng ven biển. Do đó, vai trò của tầu sân bay không nằm ở khả năng trực tiếp thực hiện các đòn tấn công chủ lực, mà là đóng vai trò một phần trong "hệ thống hỏa lực phối hợp trên biển" rộng lớn hơn, có sự phối hợp với tầu chiến, tầu ngầm, oanh tạc cơ và tên lửa.

Điều này có nghĩa là, thay vì trực tiếp tung ra các đòn tấn công chính, hàng không mẫu hạm sẽ đóng vai trò hỗ trợ, chỉ định mục tiêu và phối hợp hoạt động cho toàn bộ lực lượng. Về điểm này, James Holmes, chuyên gia về chiến lược hải quân Trung Quốc, nhận định : "Đội tầu sân bay là một phần trong nỗ lực bảo đảm khả năng tiếp cận các vùng biển nằm ngoài phạm vi các vùng biển bao quanh Trung Quốc".

Theo James Holmes, chiến lược "hạm đội pháo đài" này giúp mở rộng tầm hoạt động của Trung Quốc, nhưng vẫn duy trì sự phối hợp chặt chẽ với không quân và lực lượng tên lửa trên đất liền. Chiến lược này ngày càng khả thi hơn kể từ khi Trung Quốc đưa vào biên chế tầu sân bay thứ ba là Phúc Kiến (Type 003) vào tháng 11/2025.

Với chiếc Phúc Kiến, Bắc Kinh có thể triển khai tầu sân bay thường xuyên hơn để hoàn thiện hơn nữa chiến thuật, công tác chỉ huy – kiểm soát cũng như khả năng phối hợp các hoạt động tác chiến hiệp đồng quy mô lớn. Quân đội Trung Quốc có thể triển khai các loại máy bay có tải trọng lớn – bao gồm cả loại cảnh báo sớm trên không KJ-600, và qua đó mở rộng phạm vi giám sát và chỉ huy vươn tới tận biển Philippines.

Trung Quốc kỳ vọng những lợi thế gì từ tầu sân bay ?

Giới chức quân sự Trung Quốc mô tả hạm đội này là một hệ thống phòng thủ nhiều lớp, ở đó, chiến đấu cơ, tầu ngầm và tầu hộ tống đóng vai trò bảo vệ hàng không mẫu hạm, để tầu này hoạt động như một trung tâm chỉ huy và kiểm soát cả biên đội. Và do vậy, theo ông Sharman, "cấu trúc phòng thủ nhiều lớp này cho thấy Hải quân Trung Quốc sẽ tìm cách duy trì năng lực tác chiến của các tầu sân bay thay vì đặt chúng vào tình thế nguy hiểm, không cần thiết tại những vùng tranh chấp ác liệt nhất trên chiến trường".

Mulvaney lập luận rằng giá trị lớn nhất của tàu sân bay nằm ở thông tin, chứ không phải hỏa lực : "Ngăn chặn đối phương duy trì khả năng nhắm mục tiêu liên tục có thể quan trọng hơn việc tiến hành các cuộc tấn công ngoạn mục vào chính Đài Loan". Cũng theo ông Mulvaney, "thay vì tìm kiếm đối đầu trực diện giữa các tầu sân bay với hải quân Mỹ, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ hoạt động như một phần của hệ thống lớn hơn bao gồm tầu ngầm, oanh tạc cơ, tên lửa tầm xa và chiến đấu cơ đặt tại căn cứ trên đất liền, qua đó có thể đẩy cuộc tranh giành ưu thế trên không ra vùng biển Philippine".

Đâu là những rủi ro cho chiến lược "hạm đội pháo đài" của Bắc Kinh ?

Việc triển khai hoạt động xa hơn ra ngoài khơi cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nhật báo Hồng Kông South China Morning Post dẫn nhận định của ông Christopher Sharman, giám đốc Viện Nghiên cứu Hàng hải Trung Quốc, trường Chiến tranh Hải quân Mỹ, cho rằng "Hải quân Trung Quốc sẽ phải cân nhắc giữa giá trị tác chiến của các tầu sân bay và rủi ro khi triển khai những tài sản có giá trị cao như vậy tại các vùng biển có tranh chấp gay gắt".

Hải quân, Không quân Trung Quốc có nguy cơ đối mặt với mối đe dọa từ năng lực tên lửa ngày càng mạnh của Hải quân Nhật Bản, cùng với các tầu ngầm và lực lượng không quân tầm xa của các nước đồng minh. Jeffrey Hornung, chuyên gia phụ trách các vấn đề về Nhật Bản, từng lưu ý rằng, "nếu Trung Quốc nghĩ rằng tầu sân bay sẽ dễ dàng xoay chuyển cục diện xung đột theo hướng có lợi cho họ, thì họ có thể sẽ phải thất vọng".

Trước mối lo xảy ra xung đột Đài Loan và do những căng thẳng về tranh chấp lãnh thổ, những năm gần đây, Nhật Bản đã tăng cường mạnh mẽ năng lực phản công và mở rộng hơn nữa hạm đội tầu ngầm. Điều này có thể đe dọa các tầu sân bay của Quân Giải Phóng Nhân Dân Trung Quốc (PLA) ngay cả khi chúng hoạt động ở vùng biển xa phía đông Đài Loan.

Ngoài ra, Tokyo còn tăng cường hợp tác an ninh – quốc phòng chặt chẽ với Manila, giờ được cho là một mắt xích quan trọng trong chiến lược đối phó Trung Quốc của Mỹ và Nhật Bản nếu chiến tranh Đài Loan nổ ra. Trong báo cáo quốc phòng được công bố ngày 04/08/2026, Nhật Bản kêu gọi tăng cường cấp bách năng lực quốc phòng, đồng thời cho biết ưu tiên phát triển drone để thích ứng nhanh chóng với mô hình chiến tranh kiểu mới !

Minh Anh

****************************

Đài Loan tập trận thường niên để chuẩn bị đối phó nguy cơ bị Trung Quốc tấn công

Chi Phương, RFI, 05/08/2026

Hôm nay, 05/08/2026, cuộc tập trận thường niên Hán Quang (Han Kuang), với quy mô lớn nhất trong năm, chính thức bắt đầu tại Đài Loan và kéo dài đến ngày 14/08. Cuộc thao dượt quân sự dựa trên nhiều kịch bản nhằm huấn luyện binh sĩ và lực lượng dự bị cách ứng phó trước một cuộc tấn công vào hòn đảo.

Các binh sĩ tham gia cuộc tập trận thường niên Hán Quang tại Đài Bắc, Đài Loan, ngày 05/08/2026. AP Photo/Chiang Ying-ying - Chiang Ying-ying

Theo hãng tin AFP, trọng tâm cuộc tập trận năm nay là phân cấp quyền chỉ huy và kiểm soát, để các chỉ huy và sĩ quan ở tiền tuyến có thể tự đưa ra các quyết định tác chiến mà không cần chờ mệnh lệnh.

Các tàu hải quân và một tàu ngầm được triển khai ở miền nam hòn đảo. Các xe tăng chiến đấu và các loại xe bọc thép khác thực hiện những cuộc diễn tập từ sáng sớm trên đường phố ở Đài Trung. Các tàu tuần tra của lực lượng tuần duyên cũng được triển khai, hộ tống các chuyến hàng tiếp tế, trong tình huống giả định bị Trung Quốc phong tỏa vùng biển phía đông hòn đảo.

Bộ trưởng quốc phòng Cố Lập Hùng (Wellington Koo) khẳng định "phải liên tục cải thiện việc huấn luyện", "để bảo đảm có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trong thời bình", để có "đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ thành công trong thời chiến".

Hàng chục ngàn quân nhân dự bị cũng được triển khai dọc theo một bãi biển, sử dụng các loại súng trường tấn công do Đài Loan sản xuất, nhắm mục tiêu, nổ súng hướng ra eo biển Đài Loan. Tại sân của một trường trung học ở Đài Bắc, các quân nhân dự bị thực hiện nạp đạn súng cối, sử dụng súng carbine M4.

Không chỉ quân nhân, người dân cũng tham gia vào các bài huấn luyện, ví dụ để ứng phó với tình trạng lỗi mạng internet, hoặc phản ứng trước các báo động phòng không…

Bắc Kinh luôn coi Đài Loan là một tỉnh của Trung Quốc và vẫn đe dọa là nếu cần sẽ sử dụng vũ lực để chiếm lại hòn đảo 23 triệu dân này. Trung Quốc điều động gần như hàng ngày các tàu chiến, chiến đấu cơ và tàu hải cảnh xung quanh Đài Loan.

Chi Phương