BRICS : Bỏ qua đồng đô la, một nhiệm vụ "bất khả" ?

Minh Anh, RFI, 07/07/2025

Trong hai ngày 06 và 07/07/2025, nhóm BRICS họp thượng đỉnh tại Rio de Janeiro, Brazil. Ngoài cuộc chiến thuế quan do tổng thống Mỹ Donald Trump phát động nhắm vào các nước bất kể là đồng minh hay đối tác, nhóm các nền kinh tế đang trỗi dậy còn phải đối mặt với một nhiệm vụ được cho là "bất khả" : Tạo đồng tiền chung để bỏ qua đồng đô la.

Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva (trái), đằng sau là tổng thống Nga Vladimir Putin trên màn ảnh khi ông dự lễ khai mạc thượng đỉnh BRICS tại Rio de Janeiro, Brazil, ngày 06/07/2025. © Ricardo Moraes / Reuters

Chủ đề này rất có thể sẽ lại được mười nước thành viên nhóm BRICS đề cập đến trong kỳ họp thượng đỉnh lần này. Nhưng sự vắng mặt của hai nguyên thủ Nga và Trung Quốc có thể khiến cuộc thảo luận bị rút ngắn.

Tuy nhiên, theo nữ chuyên gia kinh tế trưởng Léa Dauphas tại TAC Economics, được Les Echos trích dẫn, tham vọng này của BRICS thể hiện một "lập trường mang tính chính trị nhiều hơn là một thực tế kinh tế". Một phần là do "thiếu sự hội nhập tài chính giữa các nước" và mặt khác vì "sự khác biệt về các lợi ích địa chính trị" giữa Trung Quốc và Nga, vốn dĩ đều chống phương Tây, với các nước thành viên kia như Ấn Độ, Nam Phi hay Brazil, chủ trương "hợp tác" nhiều hơn.

Việc mở rộng nhóm càng làm cho cơ hội tạo đồng tiền chung bị hạn chế trong khi những căng thẳng chính trị và kinh tế trong nội bộ nhóm đã tồn tại. Điều này thể hiện rõ qua việc BRICS gặp khó khăn trong việc đưa ra một lập trường chung trong tất cả những hồ sơ quốc tế quan trọng nhất.

Cuộc xung đột giữa Iran với Mỹ, Israel là một ví dụ điển hình : BRICS đã không ra được một tuyên bố chung nào về việc Iran – quốc gia thành viên nhóm BRICS – bị tấn công, theo như quan sát từ Carlos Lopes, kinh tế gia đại học Cap, Nam Phi, trên đài RFI Pháp ngữ (07/07/2025)

Tại thượng đỉnh Kazan 2024, thủ phủ nước Cộng hòa Tatarstan, thuộc Liên bang Nga, chính tổng thống Vladimir Putin đã nhấn mạnh đến việc tăng cường sử dụng đồng nội tệ của các nước BRICS trong trao đổi mậu dịch và tài chính. Đây có thể được cho là một giải pháp.

Donald Trump có gián tiếp làm suy yếu đô la ?

Quả thật, qua quan sát, hiện tượng phi đô la hóa đã diễn ra một phần. Tỷ lệ dự trữ đô la trong nhóm BRICS đã bị sụt giảm so với dự trữ vàng, từ mức 67% trong năm 2016 xuống còn 55% hiện nay. Và 37% giao thương toàn cầu các loại nguyên nhiên liệu được thực hiện bằng một loại đồng tiền của nhóm BRICS như trường hợp giữa Nga và Ấn Độ, với 90% trao đổi thương mại giữa hai nước là bằng nội tệ, theo như lưu ý của Léa Dauphas.

Trong xu hướng đó, liệu đồng nhân dân tệ của Trung Quốc có thể soán ngôi tờ bạc xanh hay không, vì nền kinh tế nước này chiếm một tỷ trọng khá lớn là 65% GDP của cả nhóm ? Dù vậy, theo các chuyên gia được Les Echos dẫn lại, những điều này chưa đủ để đồng nội tệ Trung Quốc thay thế đô la.

Một mặt, nhiều nước thành viên phản đối phi đô la hóa. Mặt khác, việc Bắc Kinh kiểm soát các dòng vốn và việc đồng nhân dân tệ không thể hoàn toàn chuyển đổi đã cản trở mong muốn này của Trung Quốc.

Tuy nhiên, Maurice Obstfeld, cựu chuyên gia kinh tế trưởng tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF, nhận định hiện tượng phi đô la hóa cho đến hiện tại chỉ có thể đến từ Mỹ, do những chính sách thương mại mà ông đánh giá là "nguy hiểm" của Donald Trump. Trả lời Les Echos, ông phân tích : "Cuộc chiến thương mại do chính quyền Trump tiến hành sẽ khiến kim ngạch xuất – nhập khẩu của Mỹ bị giảm, và điều này dẫn đến việc làm suy giảm sự hội nhập của Mỹ vào nền kinh tế thế giới và hạn chế vai trò quốc tế của đồng đô la".

Maurice Obstfeld cũng không quên nhắc đến một kẻ thù khác của đô la Mỹ : Thâm hụt ngân sách và đà tăng nợ Mỹ. Trong trường hợp này, có lẽ Donald Trump sẽ là người làm suy yếu thế thống trị của đồng bạc xanh, tạo thuận lợi cho nhiệm vụ của BRICS ! 

Minh Anh

Nguồn : RFI, 07/07/2025

*************************

Thượng đỉnh BRICS : Lập mặt trận chung chống chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch của Trump

Chi Phương, RFI, 06/07/2025

Hội nghị thượng đỉnh BRICS được mở ra tại Rio de Janeiro, Brazil, vào hôm nay, 06/07/2025, và kéo dài trong hai ngày. Lãnh đạo của 11 nước mới nổi, trong đó có Nga, Trung Quốc và Ấn Độ, coi cuộc hẹn hàng năm này là dịp để thành lập một mặt trận thống nhất chống lại chủ nghĩa bảo hộ của Donald Trump, qua chính sách thuế quan mà Hoa Kỳ áp đặt.

Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva (phải) và thủ tướng Trung Quốc Lý Cường sau cuộc họp song phương trước thượng đỉnh BRICS tại Rio de Janeiro, Brazil, vào ngày 5/7/2025. AFP – Pablo Porciuncula

Một ngày trước khi diễn ra thượng đỉnh, hôm qua, tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva, đã khẳng định : "Đối mặt với sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ, các quốc gia mới nổi phải bảo vệ chế độ thương mại đa phương và cải cách cấu trúc tài chính quốc tế".

Theo dự thảo tài liệu về thông cáo chung mà hãng tin AFP tham khảo được, các nước thuộc khối BRICS, sẽ bày tỏ quan ngại sâu sắc về các biện pháp thuế quan và phi thuế quan gây ảnh hưởng đến thương mại. Tài liệu nhấn mạnh rằng các biện pháp này có thể ảnh hưởng đến "sự phát triển kinh tế trên toàn thế giới", ám chỉ đến cuộc chiến thuế quan do Donald Trump khởi xướng.

Khối BRICS là chữ cái đầu bằng tiếng Anh của các nước Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, và Nam Phi, chiếm gần 45 % dân số và đại diện cho 40 % GDP của thế giới. Những năm vừa qua, khối đã mở rộng, kết nạp thêm một số nước mới nổi khác như Indonesia, Saudi Arabia, Iran.

Đây là thượng đỉnh BRICS đầu tiên chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vắng mặt, mà thay vào đó là thủ tướng Lý Cường đại diện cho Bắc Kinh tại hội nghị. Điều này dấy lên đồn đoán về những lục đục trong nội bộ Trung Quốc, nhằm giảm bớt hiện diện của ông Tập trên trường quốc tế. Ngoài ra, tổng thống Nga cũng vắng mặt. Ông Vladimir Putin đã bị Tòa án Hình sự quốc tế phát lệnh truy nã do cuộc chiến ở Ukraine. Tuy nhiên, điện Kremlin cho biết ông Putin sẽ tham dự hội nghị qua hình thức trực tuyến. Về phía Ấn Độ, một trong những thành viên chủ chốt của BRICS, New Delhi muốn cố gắng khẳng định vị thế của mình khi lãnh đạo Nga và Trung Quốc cùng vắng mặt.

Từ New Delhi, thông tín viên Côme Bastin tường trình :

"Narendra Modi đến Rio de Janeiro, tham gia vào cuộc chạy đua marathon ngoại giao, sau khi đến thăm Ghana, Kenya và Cộng hòa Trinidad và Tobago. Sau đó, thủ tướng Ấn Độ sẽ rời Brazil và thăm chính thức Argentina.

Thượng đỉnh BRICS là một lộ trình quan trọng trong chuyến công du này. Harsh Pant, giám đốc của cơ quan Observer Research Foundation cho rằng : "Kinh tế là vấn đề trọng tâm của hội nghị đối với Ấn Độ. Trong khi Donald Trump đang tham gia vào chủ nghĩa bảo hộ mạnh mẽ, mục tiêu là bù đắp bằng cách tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại giữa các nước mới nổi".

Ấn Độ còn có một ưu tiên khác : bảo vệ lập trường ôn hòa trong một diễn đàn thường có đường lối chống phương Tây của bộ đôi Bắc Kinh-Moskva. Theo ông Pant, "thách thức đặt ra là làm sao chống lại sự thống trị của Trung Quốc, đi ngược lại lợi ích của Ấn Độ và tinh thần đa phương của BRICS. Đó là cách quản trị toàn cầu để tổ chức này trở nên minh bạch và toàn diện hơn".

Các cuộc thảo luận tại hội nghị cũng sẽ đề cập đến vấn đề Trung Đông. Ấn Độ duy trì mối quan hệ chặt chẽ với cả Iran và Israel, và sẽ tìm cách giảm leo thang căng thẳng trong khu vực, đặc biệt là với sự hiện diện của Saudi Arabia, một nhân tố chủ chốt trong khu vực và là thành viên mới của BRICS".

EU hy vọng ký được thỏa thuận thương mại với Mỹ

Một phái đoàn của Ủy Ban Châu Âu đang có mặt ở Washington để tìm cách hóa giải lời đe dọa thuế quan của tổng thống Donald Trump, trước hạn chót ngày 09/07. Bộ trưởng Kinh tế Pháp Eric Lombard, trong bài phát biểu ngày 05/07 tại Aix được AFP trích dẫn, hy vọng "sẽ đạt được thỏa thuận vào cuối tuần này. Nếu không Châu Âu chắc cũng sẽ phải thể hiện mạnh mẽ hơn trong cách đáp trả để tái cân bằng".

Nhật Bản, nước bị áp thuế đối ứng 30-35%, cũng có phản ứng kiên quyết tương tự. Ngày 06/07, thủ tướng Shigeru Ishiba khẳng định "sẽ không dễ dàng thỏa hiệp", chính vì vậy các cuộc đàm phán thương mại với Washington "kéo dài và rất khó khăn".

Chi Phương