Nobel Văn học 2025 : Nhà văn Hungary Laszlo Krasznahorkai

Chi Phương, RFI, 09/10/2025

Hôm nay, 09/10/2025, Viện Hàn Lâm Thụy Điển đã trao giải Nobel Văn học cho nhà văn, biên kịch người Hungary Laszlo Krasznahorkai, vinh danh sự nghiệp văn chương "khai phá những chủ đề sâu sắc, u hoài, mang tầm nhìn tiên tri, tái khẳng định sức mạnh của nghệ thuật giữa cơn hoảng loạn tận thế".

Nhà văn Laszlo Krasznahorkai phát biểu tại lễ trao Giải thưởng Quốc gia Áo về Văn học Châu Âu tại Salzburg, Áo, ngày 26/07/2021. © Leo Neumayr / AFP

Sinh tại miền đông nam Hungary, lớn lên trong một gia đình Do Thái trung lưu, ông Krasznahorkai là tác giả của hàng chục tác phẩm được xuất bản sang nhiều thứ tiếng, và được xem là một trong những "nhà văn đương đại xuất sắc nhất".

Tên tuổi của nhà văn 71 tuổi đã từng được nêu trong nhiều dự đoán của giới phê bình văn học. Công chúng quốc tế biết đến ông qua tác phẩm đầu tay Điệu vũ của quỷ Satan (Satantango), được xuất bản năm 1985, lúc đó được đánh giá là "hiện tượng văn chương" ở Hungary. Cuốn sách thứ hai The Melancholy of Resistance (Az ellenállás melankóliája) đã khiến tên tuổi của ông được ví như "bậc thầy khải huyền" qua những kịch tính, liên tục được đẩy lên cao trào.

Nhà văn đã tạo dấu ấn riêng bằng cách sử dụng những câu văn dài, uốn lượn, vừa nhẹ nhàng, và đầy chất trữ tình, mô tả "những hiện thực được soi chiếu đến tận cùng của sự điên rồ", theo nhận xét của thành viên ban giám khảo Viện Hàn Lâm Thụy Điển. Ông Krasznahorkai được coi là "một nhà văn sử thi lớn trong truyền thống Trung Âu, từ Kafka tới Thomas Bernhard, nổi bật bởi chủ nghĩa phi lý và sắc thái bi hài. Tuy nhiên, ông còn mở rộng biên độ sáng tạo khi hướng về phương Đông, với lối viết chiêm nghiệm và tinh tế".

Krasznahorkai là nhà văn Hungary thứ hai nhận Nobel Văn học sau Imre Kertész (2002). Nhà văn từng chia sẻ là ông chịu ảnh hưởng từ nhà văn Franz Kafka, nghệ sĩ Jimi Hendrix và thành phố Kyoto, Nhật Bản. Ông cũng lấy cảm hứng sáng tác từ trải nghiệm dưới chế độ cộng sản và những chuyến đi sang Tây Berlin từ năm 1987.

Năm 2015, ông đã nhận giải Man Booker International danh giá của Anh cho toàn bộ sự nghiệp văn chương của mình.

Phần thưởng dành cho người đoạt giải Nobel Văn học gồm bằng danh dự, huy chương và số tiền 11 triệu krona Thụy Điển (khoảng 1 triệu euro).

Chi Phương

******************************

Nobel Hóa học 2025 được trao cho các nhà nghiên cứu về sự phát triển các cấu trúc kim loại hữu cơ

Chi Phương, RFI, 08/10/2025

Viện Hàn lâm khoa học Hoàng gia Thụy Điển tại Stockholm hôm nay, 08/10/2025, công bố giải Nobel Hóa học 2025 được trao cho ba nhà khoa học Susuma Kitagawa, Richard Robson và Omar M. Yaghi. Nghiên cứu về cấu trúc khung kim loại hữu cơ của ba nhà nghiên cứu, cho phép khí và các hóa chất đi qua, có thể được sử dụng để thu thập nước từ không khí sa mạc, thu giữ dioxide carbon, lưu trữ khí độc hoặc xúc tác các phản ứng hóa học.

Ba nhà khoa học đoạt Giải Nobel Hóa học năm 2025 : Susumu Kitagawa (Đại học Kyoto, Nhật Bản), Richard Robson (Đại học Melbourne, Úc) và Omar M. Yaghi (Đại học California, Berkeley, Hoa Kỳ), tại Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển ở Stockholm, Thụy Điển, ngày 08/10/2025. © Reuters - Fredrik Sandberg/TT

Ba nhà khoa học đã được vinh danh vì tạo ra một dạng kiến trúc phân tử hoàn toàn mới - Metal-organic framework (MOF). Trong thông cáo, chủ tịch ủy ban Nobel Hóa học, giáo sư Heiner Linke nhận định rằng : "Các khung hữu cơ - kim loại có tiềm năng khổng lồ, mở ra những cơ hội chưa từng có cho việc tạo ra các vật liệu ‘thiết kế theo yêu cầu’ với các chức năng hoàn toàn mới".

Các khung kim loại hữu cơ được xây dựng từ ion kim loại, đóng vai trò như các góc nối, liên kết với các phân tử hữu cơ dài, đóng vai trò như thanh nối. Cấu trúc này tạo nên các tinh thể xốp và các khoang rỗng đồng đều, có thể thiết kế tùy chỉnh để lưu giữ hay phản ứng với các phân tử cụ thể. 

Từ những khám phá ban đầu, các nhà khoa học đã tạo ra hàng chục nghìn loại khung kim loại hữu cơ khác nhau. Các khối này có thể thu giữ, lưu trữ các chất cụ thể, hoặc kích hoạt các phản ứng hóa học và dẫn điện.

Các vật liệu này hứa hẹn góp phần giải quyết những thách thức lớn của nhân loại, chẳng hạn : Tách bỏ chất PFAS ("hóa chất vĩnh cửu") ra khỏi nguồn nước ; Phân hủy dược phẩm tồn dư trong môi trường ; Hấp thụ CO₂ để giảm khí nhà kính ; Khai thác hơi nước trong không khí sa mạc nhằm cung cấp nước sạch.

Giải thưởng trị giá 11 triệu crown (920.000 euro) sẽ được chia cho ba nhà khoa học, đồng nhận giải.

Chi Phương

****************************

Nobel Vật lý 2025 được trao cho ba nhà khoa học Anh, Pháp và Mỹ

Minh Anh, RFI, 07/10/2025

Ủy ban Nobel hôm nay, 07/10/2025 cho biết Nobel Vật lý 2025 vinh danh ba nhà khoa học là John Clarke người Anh, nhà khoa học Michel H. Devoret người Pháp và John M. Martinis người Mỹ, vì những công trình nghiên cứu về cơ học lượng tử.

Giải Nobel Vật lý 2025 được trao cho ba nhà khoa học người Anh John Clarke (trái), người Pháp Michel H. Devoret (giữa) và người Mỹ John M. Martinis. AP - Christine Olsson

Theo giải thích của Ủy ban Nobel, bộ ba nhà khoa học này đã có những "khám phá về hiệu ứng đường hầm lượng tử vĩ mô và sự lượng tử hóa năng lượng trong mạch điện". Trong các năm 1984 và 1985, ba nhà khoa học Anh, Pháp và Mỹ đã thực hiện một loạt các thí nghiệm với một mạch điện tử được chế tạo từ các chất siêu dẫn, các linh kiện có thể dẫn điện mà không có điện trở.

Các nghiên cứu của ba nhà vật lý cho thấy một hạt ở quy mô lượng tử, có thể đi xuyên qua một vách ngăn tương đương – một hiện tượng được gọi là "hiệu ứng đường hầm". Theo ban giám khảo, công trình khoa học này đã "mở đường cho sự phát triển của thế hệ công nghệ lượng tử tiếp theo, bao gồm mật mã lượng tử, máy tính lượng tử và cảm biến lượng tử".

AFP nhắc lại, giải Nobel Vật lý 2024 đã được trao cho hai nhà khoa học, một người Canada gốc Anh, Geoffrey Hinton và một người Mỹ John Hopfield vì những nghiên cứu của họ trong những năm 1980 về mạng nơ-ron nhân tạo, góp phần phát triển ngành công nghệ trí tuệ nhân tạo đương đại.

Phần thưởng của giải Nobel bao gồm một bằng khen, một huy chương vàng và một tấm séc trị giá 11 triệu cua-ron Thụy Điển, tương đương với gần một triệu euro.

Minh Anh

****************************

Nobel Y học 2025 được trao cho ba nhà khoa học Mỹ-Nhật do những khám phá về miễn dịch ngoại biên

Minh Phương, RFI, 06/10/2025

Giải Nobel Y học đã được công bố vào sáng nay, 06/10/2025. Theo đó, bộ ba nhà khoa học đến từ Mỹ và Nhật Bản đã đoạt được giải thưởng danh giá này nhờ những khám phá liên quan đến khả năng dung nạp miễn dịch ngoại biên. Đây là cơ chế giúp cơ thể ngăn hệ miễn dịch không bị rối loạn và tấn công nhầm vào các mô của chính mình thay vì tấn công các tác nhân gây bệnh từ bên ngoài. 

Công bố những người đoạt giải Nobel Y học ngày 06/10/2025, tại Stockholm, Thụy Điển. AP - Claudio Bresciani

Theo Ủy ban Nobel, ba nhà khoa học này bao gồm Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell và Shimon Sakaguchi. Hãng tin AFP dẫn thông cáo cho biết công trình nghiên cứu của họ đã "đặt nền móng cho một lĩnh vực nghiên cứu mới và thúc đẩy việc phát triển các phương pháp điều trị mới, chẳng hạn như trong điều trị ung thư và các bệnh tự miễn". 

Mỗi giải Nobel bao gồm phần thưởng trị giá 11 triệu krona Thụy Điển (tương đương 1,2 triệu đô la Mỹ), và một huy chương vàng do Vua Thụy Điển trao tặng. Giải Nobel Y học năm ngoái được trao cho các nhà khoa học Mỹ Victor Ambros và Gary Ruvkun vì những khám phá về microRNA và vai trò then chốt của nó trong cách các sinh vật đa bào phát triển và tồn tại.

Theo truyền thống, giải Nobel Y học mở đầu cho chuỗi các giải Nobel hàng năm. Các giải còn lại sẽ lần lượt được công bố từ nay đến thứ Hai tuần sau, bao gồm giải Nobel Vật lý (thứ Ba), Hóa học (thứ Tư), Văn học (thứ Năm), Hòa bình (thứ Sáu) và Kinh tế (thứ Hai 13/10). Lễ trao giải sẽ được tổ chức vào ngày 10/12, đúng dịp kỷ niệm ngày mất của Alfred Nobel, người sáng lập các giải thưởng này. 

Minh Phương