Báo chí Mỹ và thế giới : Trump thất bại ê chề trong chiến tranh Iran

Nguyễn Quốc Khải, Việt Báo, 17/06/2026

Giới truyền thông đang tập trung vào cuộc xung đột Mỹ-Iran nhân một thỏa thuận giữa Iran và Hoa Kỳ qua bản ghi nhớ (Memorandum of Understanding – MoU) vừa được soan thảo và dự trù sẽ được đôi bên ký kết vào ngày mai. Nhiều nhà phê bình và chuyên gia phân tích cho rằng Tổng thống Trump đang ở thế "thua cuộc" do các mục tiêu quân sự không đạt được, những nhượng bộ chưa được kiểm chứng theo thỏa thuận này.

Ảnh ghép : Tổng thống Mỹ Donald Trump (bên trái) ký bản ghi nhớ bằng tiếng Persan với Iran tại Cung điện Versailles ở Pháp, ngày 17/06/2026 (nguồn : Nhà Trắng qua X) - Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký bản ghi nhớ do hãng thông tấn IRNA của Iran công bố ngày 17/06/2026 (ngu  IRNA qua X)

Theo nhiều nhà phân tích, những mục tiêu then chốt của Hoa Kỳ—chẳng hạn như ngăn chặn chương trình phát triển hạt nhân của Iran hay chấm dứt việc nước này hỗ trợ các nhóm ủy nhiệm—vẫn chưa đạt được kết quả đáng kể. Hơn nữa, giới lãnh đạo mới của Iran được đánh giá là có quan điểm cứng rắn hơn so với những người tiền nhiệm.

Trong khi chính quyền Trump ca ngợi bản ghi nhớ đang được hình thành với Iran, các phương tiện truyền thông lại chỉ trích rằng văn bản này dựa trên "những cam kết mà thực tế Iran vẫn chưa đưa ra". Các bản tin từ những kênh như Fox News nhấn mạnh sự phản đối mạnh mẽ và tâm lý hoang mang của các nhà lập pháp — bao gồm cả Thượng Nghị Sĩ Chuck Schumer, một người gốc Do Thái — liên quan đến các chi tiết và những nhượng bộ tiềm tàng của thỏa thuận này.

Các cơ quan truyền thông theo khuynh hướng tiến bộ, chẳng hạn như Center for American Progress, cho rằng uy tín quốc tế của Hoa Kỳ đã bị tổn hại nghiêm trọng do thiếu các kế hoạch rút lui rõ ràng và do những phát ngôn từ giới chức trách bị cáo buộc là đi chệch khỏi các quy tắc luật pháp về chiến tranh.

Nhân dịp này, chúng ta thử tìm hiểu lập trường của một số báo chí trong nước Mỹ và hải ngoại về chiến tranh Iran. Hầu như tất cả các cơ quan truyền thông đều nhận định rằng Trump đã thất bại trong chiến tranh Iran do chính ông gây ra.

Radio France Internationale (Pháp)

RFI vào ngày hôm nay đã phổ biến một bài bình luận với tựa đề "Iran lật ngược thế trận với Mỹ : từ thế phòng ngự đến đàm phán trên thế mạnh". Bài bình luận mở đầu bằng một đoạn như sau.

"Ba tháng rưỡi sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự chống Iran, Washington và Tehran đã đạt được một thỏa thuận khung nhằm chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông. Tiến triển mới này cho thấy một thực tế Washington khởi động chiến dịch với vị thế áp đảo quân sự nhưng lại kết thúc bằng đàm phán trong thế xuống thang. Iran từ thế phòng ngự đang chuyển sang vị thế mặc cả thuận lợi hơn".

"Văn bản vừa được hai bên thông báo bao gồm việc ngừng ngay lập tức các hoạt động quân sự, mở lại eo biển và từng bước dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với Iran trước khi bước vào giai đoạn đàm phán kỹ thuật kéo dài 60 ngày về vấn đề hạt nhân và các lệnh trường phạt. Dù các điều khoản cụ thể của bản ghi nhớ thỏa thuận dự kiến được ký vào thứ sáu tới tại Thụy Sĩ vẫn chưa được công bố chính thức".

"Nhiều điểm cho thấy Iran đang chiếm ưu thế rõ rệt trong các cuộc đàm phán này. Iran dường như đã thành công trong việc áp đặt một hình thức kiểm soát đối với eo biển chiến lược Hormuz vốn chiếm khoảng 20% lưu lượng vận chuyển dầu khí toàn cầu trước chiến tranh. Vào phút chót, Iran đã đưa vào đàm phán một điều khoản về việc áp dụng phí tại eo biển Hormuz nhằm quản lý lưu thông hàng hải".

"Trong khi Tổng thống Donald Trump khẳng định đã đạt được việc mở lại eo biển Hortmuz mà không áp dụng phí quá cảnh, Iran cũng buộc các bên chấp nhận chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn góp hoạt động quân sự trên mọi mặt trận bao gồm cả Lebanon, một yêu cầu được xem là chủ chốt của Iran. Trong khi đó, vấn đề hạt nhân vốn được Donald Trump coi là mục tiêu chính của cuộc chiến lại bị đẩy sang giai đoạn đàm phán tiếp theo".

"Chính quyền Tổng thống Donald Trump vốn kỳ vọng vào một chiến thắng nhanh nhưng cuối cùng lại phải tìm lối thoát chính trị khi cuộc chiến trở nên quá tốn kém về kinh tế và rủi ro về chính trị trong nước. Nhiều phân tích tại Mỹ gần đây cho rằng Nhà Trắng cần một lối thoát càng sớm càng tốt để tránh biến chiến tranh Iran thành gánh nặng chính trị trong nước".

Bài bình luận kết luận rằng sức mạnh quân sự không thể áp đặt mọi thứ. Thỏa thuận ngưng bắn để tiến tới chấm dứt chiến tranh đặt Iran vào thế thượng phong và sẽ làm thay đổi sâu sắc cục diện địa chính trị Trung Đông và ảnh hưởng lâu dài đến uy tín của Mỹ trong khu vực. Iran trở thành một cường quốc ở Trung Đông.

The Independent (Anh)

Trong ấn bản phát hành ngày hôm qua, ban biên tập của tờ báo The Independent đã phổ biến một bài xã luận dưới tựa đề "America Has Lost Its War With Iran" (Mỹ đã thua cuộc chiến với Iran). Một trong những lý do Iran thắng trong cuộc chiến do Mỹ và Do Thái gây ra là Iran đã biến eo biển Hormuz thành một võ khí vô cùng lợi hại.

Bài xã luận đặc biệt lưu tâm đến yếu tố có thể làm trở ngại đáng kể cho tiến trình chấm dứt chiến tranh tại Iran. Đó là Thủ tướng Do Thái Benjamin Netanyahu và những phần tử diều hâu thân Do Thái trong Quốc hội Hoa Kỳ, dẫn đầu bởi một thượng nghị sĩ thân Do Thái là Lindsey Graham (Cộng Hòa, South Carolina). Chính vì lý do này mà Ban biên tập của The Independent e ngại rằng hòa bình ở Trung Đông có thể vẫn chỉ là ước mơ.  

Bài xã luận mở đầu bằng một nhận định về triển vọng mong manh về thỏa thuận hòa bình.

"Khó có khả năng Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ "tặng" cho Donald Trump một thỏa thuận hòa bình – dù chỉ là một thỏa thuận khiêm tốn – nhân dịp sinh nhật lần thứ 80 của ông.  Tuy nhiên, sau khi đã 39 lần tuyên bố sai lệch rằng hòa bình đang đến gần kể từ khi bắt đầu cuộc đối đầu với Iran vào tháng Hai, thì lần này có lẽ tình hình thực sự đã khác".

"Nếu giới chức Pakistan – bên đóng vai trò trung gian – cùng phía Iran và Mỹ đều khẳng định rằng "bản ghi nhớ" (Memorandum of Understanding - MoU) sẽ được ký kết vào cuối tuần này, thì cuối cùng cũng có cơ sở cho một sự lạc quan thực tế".

"Dẫu vậy, vẫn cần sự thận trọng, bởi các dấu hiệu cho thấy bản MoU này – vốn chưa được công bố và (một điều khá lạ là) chưa hề bị rò rỉ – sẽ không giải quyết được nhiều vấn đề. Về bản chất, nó chỉ là cam kết sẽ thảo luận về một thỏa thuận lâu dài hơn trong tương lai. Nếu nhìn vào những gì đã diễn ra gần đây, thì các trở ngại cho việc đó vẫn sẽ rất lớn". 

"Trở ngại lớn nhất đối với một nền hòa bình bền vững hơn vẫn là Benjamin Netanyahu. Trong thế giới quan "được-mất tuyệt đối" (zero-sum) của ông, một Iran suy yếu đồng nghĩa với một Israel an toàn hơn ; chính vì vậy, ông đã khuyến khích – hoặc thuyết phục – chính quyền Trump phát động Chiến dịch Epic Fury, cũng giống như cách ông từng thúc đẩy Chiến dịch Midnight Hammer một năm trước đó".

"Bất chấp sự bực bội ngày càng lộ rõ ​​của Tổng thống Mỹ, ông Netanyahu vẫn tiếp tục cuộc xâm lược và chiếm đóng miền nam Lebanon nhằm vô hiệu hóa Hezbollah, đồng thời dường như còn cho phép mở rộng các khu định cư bất hợp pháp của Israel tại West Bank, ngay cả khi ông Trump đang muốn rút lui".

"Tổng thống Trump dường như bất lực trong việc ngăn cản người bạn kiêm đồng minh đầy rắc rối của mình tiếp tục các chiến dịch quân sự, song ông không nên cảm thấy ngạc nhiên. Ông Netanyahu coi một Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là mối đe dọa sống còn đối với Israel (quốc gia cũng sở hữu vũ khí hạt nhân) ; do đó, Nhà Trắng cần phải gây sức ép tối đa mới có thể ngăn ông tiếp tục tìm cách phá hoại bản ghi nhớ (MoU) và thỏa thuận ngừng bắn vĩnh viễn. Ông Trump đang rất muốn chấm dứt việc này trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Ông Netanyahu là một vấn đề đối với các chính quyền trong tương lai, và có lẽ là mối đe dọa lớn hơn đối với sự ổn định của khu vực so với bất kỳ yếu tố nào khác".

Bài xã luận kết luận :

"Vấn đề hiện nay là ông Trump đã trao cho Iran một lựa chọn hữu hiệu hơn nhiều so với bất kỳ loại vũ khí hạt nhân nào : đó là khả năng biến Eo biển Hormuz thành một thứ vũ khí thực thụ. Đây là loại vũ khí có sức tàn phá kinh tế trên quy mô lớn với uy lực đặc biệt. Hiệu quả của nó đã được chứng minh rõ ràng trong cuộc xung đột, khi ngay cả lực lượng vũ trang Mỹ cùng chiến dịch phong tỏa đáp trả của hải quân cũng không thể ngăn chặn một Tehran đang suy yếu biến nền kinh tế toàn cầu thành con tin. Dù Mỹ và Iran cuối cùng có ký kết văn bản nào đi nữa, các giáo sĩ và Lực lượng Vệ binh Cách mạng vẫn sẽ luôn nắm trong tay khả năng đe dọa đó một cách dễ dàng. Và đó chính là lý do tại sao nước Mỹ đã thua cuộc chiến này". 

Deutsche Welle (Đức)

Cũng như hầu hết các báo khác, bài phân tách của Deutsch Welle (DW) dưới tiêu đề "Does The Iran War Diminish US Superpower Status ?" đặc biệt nhấn mạnh về vai trò kiểm soát hữu hiệu eo biển Hormuz của Iran, đồng thời đánh giá sức mạnh và vai trò lãnh đạo hệ thống thương mại toàn cầu đang bị hao mòn của Hoa Kỳ qua cuộc chiến tại Iran.

DW ca ngợi công lao của Tổng thống Barack Obama: "Thỏa thuận hạt nhân Iran đầu tiên năm 2015, do chính quyền Barack Obama đàm phán, là một ví dụ điển hình về chủ nghĩa đa phương do Mỹ lãnh đạo. Thỏa thuận này được xây dựng thông qua quá trình hợp tác đầy công phu với các đồng minh Châu Âu, cũng như Trung Quốc và Nga. Dù còn những khiếm khuyết, nó cho phép gây sức ép lên Iran một cách từ từ và đồng bộ, đồng thời thiết lập các cơ chế kiểm soát để ngăn chặn những bất đồng leo thang thành xung đột công khai".

DW chỉ trích Trump về việc hủy bỏ thỏa hiệp hạt nhân 2015 : "Ông Trump đã hủy bỏ thỏa thuận này trong nhiệm kỳ đầu tiên vào năm 2018 và dường như vẫn tin rằng mình có thể sử dụng sức mạnh của Mỹ để ép buộc Iran chấp nhận một thỏa thuận tốt hơn. Hôm thứ Hai, ông Trump cho rằng ông Obama ‘về cơ bản là đang dùng tiền để mua chuộc họ [Iran]" và khẳng định chính quyền của ông đã "đàm phán từ vị thế của kẻ mạnh.’

"Rebecca Lissner, cựu Phụ tá Cố vấn An ninh quốc gia của Phó Tổng thống Kamala Harris, cùng các nhà phân tích khác như sử gia Timothy Snyder, đã gọi cách tiếp cận chính sách đối ngoại của chính quyền Trump là hành động ‘tự sát của một siêu cường’. Bà nhận định rằng dưới sự lãnh đạo của Trump, Mỹ đã ‘từng bước phá bỏ hệ thống mà Washington cùng các đồng minh đã dày công xây dựng để duy trì vị thế hùng mạnh và thịnh vượng của mình".

"Chiến tranh Iran chỉ càng đẩy nhanh xu hướng này, làm suy yếu thêm trật tự dựa trên luật lệ và gây rạn nứt quan hệ với các đồng minh của Mỹ. Những động thái này đang dẫn tới một 'trật tự thế giới hỗn loạn mới', đặc trưng bởi tình trạng bạo lực và bất ổn ngày càng gia tăng".

Về eo biển Hormuz, DW nhận định rằng "Khả năng của Iran trong việc sử dụng máy bay không người lái, thủy lôi và tàu thuyền cỡ nhỏ để ngăn chặn hoạt động lưu thông hàng hải tự do đã làm lộ rõ ​​những khía cạnh đáng ngại liên quan đến vai trò của sức mạnh Hoa Kỳ trong việc bảo vệ quyền tự do hàng hải và đảm bảo tự do thương mại. Mỹ không thể áp đặt các điều kiện đối với Iran liên quan đến Eo biển Hormuz, bất chấp sức mạnh quân sự vượt trội của Washington".

Bà Lissner nói với DW rằng "Đây là đòn giáng vào hình ảnh siêu cường toàn cầu của Mỹ và làm suy yếu vị thế của nước này với tư cách là bên bảo đảm quyền tự do hàng hải. Cuộc chiến này đã khiến Hoa Kỳ rơi vào vị thế yếu hơn so với thời điểm xung đột mới bắt đầu".

Một phần trong biên bản ghi nhớ (MoU) đã được tường thuật là việc Iran sẽ nhận lại khoảng 12 tỷ USD (10,34 tỷ EUR) từ các khoản tiền bị phong tỏa ngay cả trước khi các cuộc đàm phán hạt nhân bắt đầu ; khoản tiền này được xem như khoản thanh toán cho việc mở lại eo biển. Tuy nhiên, phía Mỹ phủ nhận thông tin này.

The Atlantic (Mỹ)

Bình luận gia Jonathan Lemire của báo The Atlantic trong bài với tựa đề "Trump in Defeat" (Trump thất bại) phổ biến vào ngày hôm nay, nói trắng ra rằng Trump đã thua cuộc chiến tại Iran. Ông phân tách như sau :

"Tổng thống Trump đã thất bại. Cuộc chiến mà ông phát động chống lại Iran hứa hẹn sẽ kết thúc trong sự ê chề, lặng lẽ với việc ký kết thỏa thuận ngừng bắn vào cuối tuần này. Hoa Kỳ giờ đây trở nên suy yếu hơn — suy giảm về mặt quân sự, chiến lược, kinh tế và có lẽ cả về mặt đạo đức".

"Cuộc chiến mà Hoa Kỳ cùng Israel thực hiện này đã không đạt được bất kỳ mục tiêu nào mà ông Trump từng đề ra ban đầu. Thay vào đó, nó chỉ tiếp thêm sức mạnh cho phe cứng rắn tại Tehran và có thể còn khiến họ thêm táo bạo, nung nấu ý định sở hữu vũ khí hạt nhân trong tương lai. Mặc dù vậy, vì quá nóng lòng muốn chấm dứt chiến tranh, Tổng thống đã nhiều lần rút lại các lời đe dọa — tạo cơ hội để Iran nhận ra đó chỉ là đòn "hù dọa" suông — đồng thời chỉ trích gay gắt đồng minh thân cận là Thủ tướng Do Thái Benjamin Netanyahu vì đã đáp trả các cuộc tấn công trong khu vực theo cách gây nguy hại cho tiến trình đàm phán".

"Trump sẽ không thừa nhận bất kỳ điều nào trong số này. Theo lời các trợ lý và cố vấn bên ngoài, những ngày gần đây, ông đã nỗ lực hết sức để tô vẽ thỏa thuận sơ bộ này như một thắng lợi rõ ràng, đồng thời tỏ thái độ giận dữ trước những sự so sánh bất lợi với thỏa thuận mà Tổng thống Obama từng đạt được với Iran hơn một thập kỷ trước. Họ cho biết, Trump đã chỉ trích gay gắt những người có quan điểm cứng rắn với Iran — trong đó có cả một số đồng minh thân cận nhất của ông tại Đảng Cộng Hòa — vì họ đặt nghi vấn về tính hiệu quả của thỏa thuận này. Nội bộ chính quyền Trump đang chia rẽ về vấn đề này, nhưng Trump đã đứng về phía những người ủng hộ việc chấm dứt xung đột—bất chấp các điều khoản cụ thể ra sao — trong bối cảnh ngày càng gia tăng lo ngại về những tác động kinh tế đối với người dân Mỹ cũng như cái giá phải trả về mặt chính trị cho Đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ".

"Thỏa thuận này cũng gây lo ngại cho phe ‘diều hâu’ về Iran trong Đảng Cộng Hòa. Mark Levin, người dẫn chương trình phát thanh cánh hữu từng ủng hộ mạnh mẽ quan điểm tiến hành chiến tranh, đã bày tỏ sự hoài nghi trên mạng xã hội về việc ông Trump chỉ trích ông Netanyahu cũng như việc thỏa thuận này vẫn bị bao trùm trong sự bí mật : "Tôi đã đặt câu hỏi suốt mấy ngày nay : tại sao chúng ta – những người dân – lại không thể xem bản biên bản ghi nhớ (MOU) chết tiệt đó chứ?" Thượng nghị sĩ Lindsey Graham cũng bày tỏ sự e ngại, dù ông cẩn trọng tránh đổ lỗi cho ông Trump và thay vào đó cố gắng quy trách nhiệm cho ông Vance – người từng là trưởng đoàn đàm phán phía Mỹ trong giai đoạn đầu của các cuộc thảo luận. Erick Erickson, một nhà bình luận bảo thủ, thậm chí còn tuyên bố thẳng thừng rằng "ông Trump đã đầu hàng Iran". Trong khi đó, Marc Thiessen – cựu trợ lý của Tổng thống George W. Bush, người từng được Nhà Trắng tham vấn trong thời gian diễn ra chiến tranh – cũng là một trong nhiều tiếng nói bảo thủ cảnh báo rằng khung thỏa thuận mà ông Trump đang định hình có nhiều điểm tương đồng với thỏa thuận thời Obama".

Đoạn bình luận sau đây cho thấy rằng ngay cả Trump cũng đã rút khỏi điều kiện cơ bản buộc Iran chuyển giao số lượng uranium cho Hoa Kỳ.

"Khi cuộc chiến kéo dài, ngày càng rõ ràng rằng các mục tiêu của ông Trump đối với cuộc xung đột này sẽ không đạt được. Hải quân Iran tuy bị tổn hại nhưng năng lực tên lửa đạn đạo của Tehran vẫn còn nguyên vẹn, cũng như mối liên hệ của nước này với các nhóm dân quân ủy nhiệm như Hezbollah và Houthi. Chính quyền cứng rắn tại Tehran dường như đang chuẩn bị nối lại hoạt động xuất khẩu dầu và tiếp nhận khoản tài trợ lên tới 300 tỷ USD từ các quốc gia vùng Vịnh để phục vụ công cuộc tái thiết".

"Iran đã siết chặt quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz và chứng minh rằng họ có thể đóng cửa tuyến đường thủy này bất cứ lúc nào. Mặc dù Tehran đã cam kết không chế tạo vũ khí hạt nhân, nhưng vẫn chưa có cơ chế thực thi nào được thiết lập. Và điều gây bất ngờ cho một số người có quan điểm cứng rắn với Iran là hôm qua, ông Trump dường như đã rút lại cam kết trước đó về việc tịch thu số uranium, khi nói rằng: "Người ta có thể đặt câu hỏi: 'Tại sao lại phải bận tâm làm gì?' Bởi vì nó thực sự không có nhiều giá trị".

Bài bình luận đưa ra một nhận định xem ra khá chính xác rằng dù thua đậm ở Iran, Trump sẽ không chịu ngồi yên mà sẽ gây ra một vài biến cố khác để lấp liếm sự thất bại này. Một phụ tá của Trump tiết lộ rằng "Kết cục của cuộc chiến có thể mở ra một giai đoạn mới trong nhiệm kỳ tổng thống của ông Trump. Nhiều khả năng ông sẽ không từ bỏ lối hành xử đầy táo bạo và mạo hiểm trên trường quốc tế; các trợ lý cho biết ông đang nóng lòng chuyển hướng sang Cuba — với mục tiêu thay đổi chế độ, có thể thông qua sức ép kinh tế nhưng cũng không loại trừ khả năng dùng đến vũ lực — và có thể sẽ quay lại với ý định mua lại Greenland. Tại hội nghị thượng đỉnh G7 tuần này, ông cũng tái khẳng định tham vọng góp phần chấm dứt cuộc chiến Nga-Ukraine.

Nguyễn Quốc Khải

Nguồn : Việt Báo, 17/06/2026

*****************************

Birthday Boy và cái lồng ô nhục

Kalynh Ngô, Việt Báo, 14/06/2026

Hôm nay, Donald Trump 80 tuổi.

Một người bình thường trong những người bình thường nhất cũng có lẽ sẽ dành chút tĩnh lặng để tự chiêm nghiệm rằng, đây là một phước lành lớn cho mình khi còn có thể mừng tuổi 80 trong đời sống thật. Bởi đây là một cột mốc quan trọng trong đời, đánh dấu một ai đó đã sống tạm ở cõi đời này tám thập niên. Ơn lành hơn nữa là người đó được cùng quây quần bên "con đàn cháu đống" – một gia đình nhiều thế hệ – để cùng chung vui bên bữa tiệc tối với bạn bè, con cháu.

Có một điều mà những kẻ buôn bán hình ảnh sức mạnh xưa nay đều thấu hiểu, vì đó là mánh khóe cũ kỹ nhất trên đời : khi cái cốt lõi của quyền lực tuột dần qua kẽ tay, hãy làm cho cái vỏ bề ngoài của nó phình ra thật to. (Minh họa : Việt Báo)

Nhưng có người chọn dựng lên những thứ không phải để khoe sự may mắn đó, hoặc sức mạnh thật sự họ có, ở cái tuổi 80, mà để che giấu nỗi sợ rằng sức mạnh ấy đã không còn.

Trên bãi cỏ phía nam Tòa Bạch Ốc, nơi các đời tổng thống Mỹ từng trồng cây, ân xá gà tây và chào đón trẻ em đến tham gia trò chơi lăn trứng Phục Sinh, giờ đây sừng sững một cấu trúc hình bát giác bằng thép. Công trình này tiêu tốn khoảng 60 triệu USD để xây dựng và được gọi là "The Claw" (Móng Vuốt). Hôm nay, Chủ Nhật, đúng ngày Lễ Quốc Kỳ, cũng là sinh nhật lần thứ 80 của Donald Trump, nơi đây sẽ diễn ra bảy trận đấu võ tự do tổng hợp (MMA). Đây là môn thể thao đối kháng toàn diện, cho phép người chơi thoải mái dùng mọi kỹ năng như đấm, đá, vật, siết, khóa… từ nhiều môn võ khác nhau (như Boxing, Muay Thái, Judo, Jiu-Jitsu) để hạ gục đối thủ. Máu và xương sẽ "rơi tự do" ngay trên thảm cỏ mang tính biểu tượng nhất của đất nước. Chung quanh là đám đông bốn nghìn người hò reo cổ vũ và Birthday Boy Donald Trump – tổng thống đương nhiệm –  thích thú theo dõi từ chính ngôi nhà vốn được coi là tài sản chung của tất cả người Mỹ.

Chính quyền của Trump đã gọi sự kiện này là màn tôn vinh tinh thần chiến đấu của người Mỹ –"tôn vinh tinh thần thượng võ của nước Mỹ, một thế hệ mới có một lần". Truyền thông đã tường thuật đúng mô tả đó của chính quyền. Tuy nhiên, khi gạt nó sang một bên, hiện ra cốt lõi bên trong là một người đàn ông tám mươi tuổi đã dựng lên một đấu trường cho môn thể thao đẫm máu nhất nước Mỹ, đúng vào ngày sinh nhật, và muốn cả đất nước coi đó là biểu tượng của sức mạnh.

Ký giả Jonathan Lemier trong bài viết cho The Atlantic đã nhắc lại, Tổng thống Theodore Roosevelt từng là võ sĩ quyền anh tại Harvard và thỉnh thoảng thi đấu tại Tòa Bạch Ốc. Tuy nhiên, Trump là tổng thống đầu tiên nâng ly chúc mừng sinh nhật của mình bằng một môn thể thao đẫm máu. Tổng thống Jimmy Carter coi ngày sinh nhật của mình như mọi ngày làm việc khác, chỉ trừ có thêm miếng bánh pistachio. Cả George Washington và Abraham Lincoln đều không thích tổ chức các lễ kỷ niệm công khai cho ngày sinh nhật của chính họ.

Ronald Reagan, người giữ danh hiệu tổng thống lớn tuổi nhất cho đến khi Biden và Trump bước vào, đã không ngại tổ chức sinh nhật và tổ chức một buổi họp mặt lớn nhân dịp sinh nhật lần thứ 75 của ông.

Một trong những ngày sinh nhật của Lyndon B. Johnson rơi vào ngày cuối cùng của Đại Hội Toàn Quốc Đảng Dân Chủ năm 1964, vì vậy ông đã chấp nhận đề cử của mình trước một đám đông ca hát ăn mừng.

Franklin D. Roosevelt, đã sử dụng ngày sinh nhật của mình làm sự kiện gây quỹ mà cuối cùng trở thành March of Dimes.

Nhiều năm sau, Bill Clinton bước sang tuổi 50 với buổi gây quỹ tại Radio City Music Hall.

Barack Obama đã kỷ niệm cột mốc quan trọng tương tự bằng bữa tiệc nướng ngoài trời đầy sao, trên cùng bãi cỏ hiện là nơi tổ chức lồng UFC.

Và cuối cùng, bữa tiệc sinh nhật tổng thống nổi tiếng nhất là vào dịp sinh nhật lần thứ 45 của John F. Kennedy, một buổi gây quỹ được tổ chức tại Madison Square Garden sẽ ghi mãi mãi trên bia đá ngàn năm màn trình diễn hấp dẫn "Chúc mừng sinh nhật, ngài Tổng thống" của cô đào bốc lửa Marilyn Monroe.

Giữa vô vàn cách để kỷ niệm một ngày sinh hay dấu mốc nhiệm kỳ tổng thống, giữa muôn vàn phương thức để một quốc gia tôn vinh cột mốc 250 năm hình thành, Trump chọn hình ảnh chiếc lồng sắt và những cuộc giao đấu man rợ. Hai cơ thể trong một không gian bị vây kín, tung đòn vào nhau cho đến khi một người gục ngã, không thể tiếp tục. Hình ảnh ấy chứa đựng một sự thật trần trụi mà có lẽ chính những người tổ chức cũng không chủ đích tạo ra: người đàn ông luôn nhìn nhận thế giới như một chiếc lồng, và coi chính trị là những gì diễn ra bên trong đó.

Chiếc lồng ô nhục

Bên trong chiếc lồng bát giác đó, là điều mà nó muốn che giấu, hoặc dùng vũ lực để hạ gục.

Một chánh án liên bang đã ra lệnh lột bỏ cái tên Donald Trump ra khỏi tất cả những gì liên quan đến Kennedy Center. Tất cả phải hoàn thành trước ngày 12/6, tức hai ngày trước khi Trump 80 tuổi. Chính quyền Trump ra sức biện luận, dùng đủ lý do vô lý và kệch cỡm như việc gỡ tên sẽ làm các nhà tài trợ bỏ chạy và khiến việc trùng tu đình trệ. Tòa án chẳng mảy may lay chuyển. Thế là, đêm trước ngày sinh nhật, công nhân dựng giàn giáo, phủ bạt nhựa lên để mong "che mắt thánh", rồi cạy từng con chữ khổng lồ mang tên ông ta ra khỏi mặt tiền.

Một người đứng xem nói rằng tấm bạt ấy trông như một ẩn dụ cho cả chính quyền này. Khó mà nói hay hơn được. Một cái tên được gắn lên vì hư vinh, bị gỡ xuống theo lệnh tòa, trong bóng tối, vài giờ trước buổi đấu võ thuật đẫm máu diễn ra.

Một chánh án liên bang ở Virginia, bà Leonie Brinkema, đã ra lệnh đình chỉ vô thời hạn cái quỹ "chống vũ khí hóa" trị giá 1,8 tỷ USD của chính quyền Trump, khoản tiền sinh ra từ một thỏa thuận dàn xếp liên quan đến chính vụ kiện của gia đình Trump, để chi trả cho những ai mà chính quyền cho là nạn nhân của "vũ khí hóa".

Rồi đến Iran. Hôm thứ Bảy, Trump tuyên bố với cả thế giới rằng một thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng sẽ được ký vào Chủ Nhật, đúng sinh nhật ông, và rằng eo biển Hormuz sẽ mở ra cho mọi tàu bè ngay khi mực ký còn chưa kịp khô. Trump viết bằng chữ in hoa về một bức tường ngăn vũ khí hạt nhân, và ám chỉ đến một "giải pháp tối hậu" nào đó nếu mọi sự đổ vỡ. Tuy nhiên, trắc trở diễn ra như mọi thứ đã quen thuộc trong sáu tháng nay. Reuters loan tin cho biết Tehran không chắc chắn sẽ ký thỏa thuận vào ngày sinh nhật Trump. Giới chức Iran bác bỏ cái mốc thời gian ấy, nói rằng quyết định có thể đến trong những ngày tới. Cái lễ ký mà vị tổng thống tự hứa hẹn cho ngày sinh nhật mình, vào sáng ngày sinh nhật ấy, vẫn là điều mà phía bên kia không chịu xác nhận.

Có một điều mà những kẻ buôn bán hình ảnh sức mạnh xưa nay đều thấu hiểu, vì đó là mánh khóe cũ kỹ nhất trên đời: khi cái cốt lõi của quyền lực tuột dần qua kẽ tay, hãy làm cho cái vỏ bề ngoài của nó phình ra thật to.

Chưa biết có bao nhiêu người thật sự sẽ tập trung về DC để đón xem sự kiện đấu võ đẫm máu này. Nhưng đã có nhiều người cố gắng tìm cách để chiêm ngưỡng cái lồng Móng Vuốt ấy. Dù là lý do gì, để ghi nhận vết nhơ rồi tức giận, hoặc để thỏa mãn sự tò mò, thì nó cũng giúp cho "ý tưởng" của Birthday Boy phần nào thành công.

Người La Mã hiểu điều này hơn ai hết. Chính nhà thơ trào phúng Juvenal đã đặt ra câu "bánh mì và đấu trường" để giễu một đám dân đã đem quyền tự do chính trị của mình đổi lấy nắm lúa mì phát chẩn và một màn mua vui cho ra trò – cái sân khấu cứ trương phình lên đúng vào lúc ý chí tự cai quản trong lòng người dân lụi tàn dần.

Đây đã là năm thứ hai liên tiếp ngày sinh nhật Trump được khoác lên tấm áo của một sự kiện quốc gia. Tháng Sáu năm ngoái, sinh nhật thứ 79 của ông ta trùng với một cuộc diễu binh xuyên thủ đô Washington nhân kỷ niệm hai trăm năm mươi năm thành lập Lục Quân. Những chiếc xe tăng lăn bánh trên đại lộ, tiêu tốn khoảng 45 triệu USD, và những khán đài được tường thuật là vắng tới phân nửa khi một cỗ xe tăng kêu cọt kẹt lăn ngang.

Năm nay, những chiếc xe tăng biến mất, và chiếc lồng Móng Vuốt xuất hiện. Biểu tượng khác nhau, nhưng bản chất không khác: Lấy cột mốc của quốc gia rồi cuốn nó thật chặt quanh một cột mốc cá nhân, cho đến khi không còn ai phân biệt nổi đâu là lễ mừng của đất nước và đâu là khởi đầu của riêng một con người.

Đặt môn thể thao đầy vũ lực, đẫm máu trên bãi cỏ Tòa Bạch Ốc vào ngày sinh nhật thứ 80 của mình là một lời thú nhận, dù vô tình, về điều ông ta tin rằng quyền lực thực sự là gì. Không phải thuyết phục, không phải pháp luật, mà là sức mạnh trong một lồng kín, và tổng thống là kẻ đã dựng nên chiếc lồng và là kẻ định đoạt ai được bước vào.

Một vị tổng thống có quyền có một ngày sinh nhật như triệu triệu người khác. Ông ta có quyền yêu thích các môn võ thuật. Hàng triệu người Mỹ cũng vậy, và chẳng có gì đáng xấu hổ trong đó. Điều đáng phản đối không phải là những cú đấm. Mà là việc lấy ngôi nhà của nhân dân làm sân khấu riêng. Là chiếm đoạt một ngày kỷ niệm của quốc gia cho một ngày kỷ niệm của riêng mình. Là việc lấy cái sân khấu thay cho nhiều sự thuật mà tòa án đã từ chối ông ta trong tuần lễ này.

Chiếc lồng bát giác là 60 triệu USD của sự đánh lạc hướng, và nó đang vận hành đúng như được thiết kế, đối với ai chỉ nhìn vào chiếc lồng mà không nhìn tấm bạt màu trắng che phủ khi gỡ tên Trump ra khỏi Kennedy Center, lệnh đình chỉ ở tòa án Virginia, và sự im lặng vọng ra từ Tehran.

Kalynh Ngô

Nguồn : Việt Báo, 14/06/2026