Kể từ hôm qua, 28/04/2026, chiến tranh Trung Đông bước sang tháng thứ ba, nhưng các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt cuộc xung đột này vẫn đang gặp bế tắc. Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng của dầu hỏa thế giới, vẫn bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn, còn Hoa Kỳ thì vẫn tiếp tục phong tỏa các hải cảng của Iran.

Bản đồ 3D thể hiện eo biển Hormuz và một đường ống dẫn dầu, ngày 23/03/2026. Reuters - Dado Ruvic

Để thoát khỏi bế tắc, Tehran đã chuyển đến Washington một đề xuất mới, nhưng theo báo chí Mỹ, rất có thể là tổng thống Donald Trump sẽ không chấp nhận đề xuất đó. Theo trang mạng Axios, đề xuất của phía Iran chỉ là nhằm mở lại eo biển Hormuz, rồi sau đó mới đàm phán về hồ sơ hạt nhân. Trong khi đó, phía Hoa Kỳ đòi phải đàm phán ngay một lộ trình Iran từ bỏ chương trình hạt nhân.

Vấn đề là cho tới nay, chính quyền Trump vẫn chưa có chiến lược và mục tiêu rõ ràng cho cuộc chiến chống Iran. Như nhận xét của nhật báo Công Giáo La Croix của Pháp, tổng thống Mỹ dường như đã bị bất ngờ trước sự chống trả kiên cường của chế độ Tehran. Kể từ khi bắt đầu cuộc xung đột, Donald Trump đã liên tục thay đổi mục tiêu chiến tranh và đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn nhau về chiến dịch quân sự "Epic Fury", thậm chí thay đổi hoàn toàn lập trường chỉ trong vòng vài giờ. Gần đây nhất ngày 21/04, ông tuyên bố sẽ mở lại chiến dịch oanh tạc Iran, nhưng ngay sau đó lại gia hạn lệnh ngừng bắn vô thời hạn. Trong khi vẫn tuyên bố đã "thắng Iran về quân sự", giờ đây tổng thống Trump có vẻ muốn tăng cường áp lực kinh tế lên Tehran bằng cách duy trì việc phong tỏa các hải cảng để ngăn chặn Iran xuất khẩu dầu mỏ.

Theo trung tâm phân tích Soufan của Mỹ, "một cách sai lầm, theo nhiều chuyên gia, Trump và ê kíp của ông dường như tin rằng việc tăng cường phong tỏa các hải cảng của Iran sẽ buộc các nhà lãnh đạo chế độ Cộng hòa Hồi Giáo phải chấp nhận các yêu cầu chính của Hoa Kỳ."

Phía Tehran cũng nhất quyết không lùi bước. Theo trung tâm phân tích Soufan của Mỹ, "các nhà lãnh đạo Iran tin rằng giá dầu tăng cao và nguy cơ khan hiếm dầu hỏa toàn cầu sắp xảy ra đang gây áp lực mạnh mẽ với tổng thống Trump và sẽ buộc ông phải chấp nhận một giải pháp cho cuộc xung đột mà không còn đòi Iran đầu hàng vô điều kiện."

Tờ La Croix trích dẫn nhà nghiên cứu Alex Vatanka, chuyên gia về các vấn đề an ninh ở Trung Đông tại Viện Trung Đông ở Washington, cho rằng con đường ngoại giao là "lựa chọn thực tế" duy nhất cho cả hai bên. Thật vậy, trong khi Iran chắc chắn đã mất đi khả năng quân sự do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, cuộc chiến cũng đã ảnh hưởng đến khả năng hành động của Hoa Kỳ. Theo một phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), trụ sở tại Washington, trong cuộc chiến chống Iran, Hoa Kỳ đã sử dụng tới 1.430 trong số 2.330 tên lửa Patriot dự trữ. Lượng tên lửa dự trữ trước chiến tranh vốn đã không đủ, mức dự trữ hiện tại sẽ hạn chế các hoạt động của Mỹ nếu một cuộc xung đột trong tương lai xảy ra. Nói cách khác, quân đội Mỹ không thể tiếp tục tiêu hao vũ khí, đạn dược cho một cuộc chiến không có lối thoát.

Vấn đề là, theo ghi nhận của chuyên gia Alex Vatanka, hiện giờ "cả hai bên đều chỉ muốn thể hiện mình đã thắng hơn là tập trung vào việc tìm kiếm một thỏa thuận ngoại giao."

Trong khi thị trường tài chính và dư luận Mỹ, phần lớn phản đối cuộc xung đột này, muốn chấm dứt nhanh chóng chiến sự, tổng thống Hoa Kỳ lại muốn thể hiện sức mạnh của ông trước Iran và không muốn bị mất mặt trước một đối thủ mà ông đã đánh giá thấp. Nhưng chiến lược cứng rắn này tiềm ẩn nhiều rủi ro chính trị. Việc Iran tiếp tục đóng cửa eo biển Hormuz đã khiến giá xăng tăng vọt ở Mỹ, mà chủ nhân Nhà Trắng dường như lại thiếu giải pháp để mở lại tuyến hàng hải này. Công luận Mỹ ngày càng bất mãn về cuộc chiến Iran trong khi chỉ còn vài tháng nữa là đến cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng ngày 03/11. Đảng Cộng Hòa đang chuẩn bị cho khả năng mất đa số tại Hạ Viện và có thể cả Thượng Viện.

Chiến tranh Trung Đông càng chấm dứt sớm thì càng ít gây thiệt hại về chính trị cho phe Cộng Hòa, nhưng chấm dứt như thế nào đây ? Donald Trump vẫn loay hoay tìm lời giải.

Thanh Phương