Số phận "Nỗi buồn chiến tranh" và tai nạn Văn chương trong cơ chế "sáng đúng, chiều sai" ?

Hồng Lĩnh, Thoibao.de, 18/01/2026

Sự kiện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa thông báo chính thức rút tiểu thuyết lừng danh "Nỗi buồn chiến tranh" của Nhà văn Bảo Ninh khỏi danh sách 50 tác phẩm Văn học Nghệ thuật được vinh danh, đã tạo nên một cơn địa chấn trong giới trí thức và văn nghệ sĩ Việt Nam. 

Dù thông báo viện dẫn lý do là có đơn xin rút của chính tác giả, nhưng công luận đều hiểu rằng đây chỉ là một động thái "giữ thể diện" cho các bên trước áp lực chỉ đạo gay gắt từ cấp có thẩm quyền. 

Đằng sau lá đơn "tự nguyện" của nhà văn Bảo Ninh là một cơn "thịnh nộ" chính trị sau Đại hội Đảng lần thứ 14 đang chực chờ ập xuống các tổ chức, cá nhân do đã đề cử và vinh danh một tác phẩm bị cho là "có tác hại nghiêm trọng về nhận thức đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước".

Vụ việc đã phơi bày một nghịch lý chua chát mang tính hệ thống trong cơ chế quản lý Văn hóa tại Việt Nam, đó là, tình trạng "sáng đúng, chiều sai, ngày mai lại đúng" đã tồn tại dai dẳng trong nhiều thập kỷ. 

Nỗi buồn chiến tranh từng được ca tụng là kiệt tác văn học, được các lãnh đạo Hội Nhà văn như Chủ tịch Nguyễn Quang Thiều và Phó Chủ tịch Trần Đăng Khoa công khai bảo vệ và đề xuất đưa vào sách giáo khoa, đến nay bỗng chốc trở thành "tội đồ".

Sự thay đổi chóng mặt này không xuất phát từ giá trị nghệ thuật của tác phẩm, mà từ sự dao động về bản lĩnh chính trị và tư duy kiểm duyệt của các cấp có thẩm quyền. Khi để xảy ra sự cố "vinh danh nhầm" rồi vội vã khắc phục đã cho thấy sự lúng túng và thiếu nhất quán của các cơ quan quản lý. 

Áp lực truy cứu trách nhiệm đối với lãnh đạo Bộ Văn hóa và các nhân vật chủ chốt của Hội Nhà văn đang gửi đi một tín hiệu răn đe mạnh mẽ đến giới cầm bút. 

Công luận lo ngại rằng, ngoài „Nỗi buồn chiến tranh", liệu còn bao nhiêu tác phẩm văn học nổi tiếng khác đang nằm trong danh sách „phong nhầm" và chờ bị xử lý ? 

Hồng Lĩnh

*******************************

Đọc báo ở Thiên đường xã hội chủ nghĩa : hiểu tin hay hiểu ý Đảng ?

Thoibao.de, 18/01/2026

Ngày trước, người ta đọc báo để hiểu thế giới, để biết xã hội đang thay đổi ra sao. Ngày nay, trong cái gọi là thiên đường xã hội chủ nghĩa, muốn đọc báo cho an toàn, người ta phải hiểu quyền lực trước khi hiểu tin tức. Báo chí không còn là nơi phản ánh sự thật, mà trở thành mê cung ngôn từ, nơi mỗi câu chữ đều mang tính toán chính trị, mỗi khoảng trống đều có chủ ý.

Thực tế cho thấy báo chí nhà nước hiếm khi nói dối một cách thô thiển. Họ nói đúng một phần, che đi phần còn lại, rồi nhấn mạnh những gì phù hợp với ý chí của đảng. Muốn đọc hiểu, người dân buộc phải tự giải mã : vì sao tin này xuất hiện dày đặc, tin kia hoàn toàn biến mất ? Vì sao một sai lầm lớn chỉ được gọi là "sự cố đáng tiếc", trong khi việc nhỏ lại trở thành "thành tựu nổi bật" ?

Đọc báo ngày nay giống như đọc bản tin đã được mã hóa. Không nắm được nội tình, không hiểu các mối quan hệ quyền lực, rất dễ tin nhầm. Một bài ca ngợi đột ngột có thể là dấu hiệu thăng tiến. Một lời phê bình nhẹ nhàng có thể là bản án treo. Đáng sợ nhất là sự im lặng, vì nó cho thấy có những điều không được phép tồn tại.

Nguy hiểm hơn, báo chí trở thành công cụ định hướng nhận thức. Khi một thông điệp được lặp lại đủ lâu, người đọc quen với việc không đặt câu hỏi. Nghịch lý xuất hiện : muốn có kiến thức phải đọc báo, nhưng muốn đọc báo mà không bị dẫn dắt, lại phải có kiến thức từ trước. Trong thiên đường ấy, đọc báo không còn là quyền lợi, mà là một bài kiểm tra tư duy. Ai tin thì qua, ai hiểu thì chọn im lặng.

Nguồn : Thoibao.de, 18/01/2026