Tiêu điểm
Phân tích
Từ những bản khắc gỗ truyền thống đến kỹ thuật in hiện đại, ngành in Việt Nam đã trải qua một cuộc chuyển mình sâu sắc trong gần một thế kỷ. Hành trình này được tái hiện trong triển lãm Imprimer, éditer, illustrer : la modernité typographique et graphique au Vietnam (1860-1945) (In ấn, biên tập, minh họa : sự hiện đại hóa của chữ in và đồ họa ở Việt Nam, 1860-1945) tại thư viện BULAC ở Paris từ ngày 17/08-31/10/2026.
Thư viện BULAC Paris : Nơi lưu trữ nhiều ấn bản cổ nhất của Việt Nam • RFI
Triển lãm cho thấy sự giao thoa giữa kỹ thuật in truyền thống (mộc bản) chịu ảnh hưởng Trung Hoa với những phương pháp mới du nhập từ phương Tây. Bước ngoặt diễn ra từ nửa sau thế kỷ XIX, khi các kỹ thuật in mới xuất hiện tại Sài Gòn rồi dần phổ biến trên cả nước.
Bìa một số tạp chí xuất bản tại Việt Nam trong thập niên 1940. Triển lãm Imprimer, éditer, illustrer : la modernité typographique et graphique au Vietnam (1860-1945) (In ấn, biên tập, minh họa : sự hiện đại hóa của chữ in và đồ họa ở Việt Nam (1860-1945) tại thư viện BULAC ở Paris, Pháp, từ ngày 17/08-31/10/2026. © RFI / Thu Hằng
Chị Nguyễn Thị Hải, phụ trách phông tiếng Việt tại BULAC và triển lãm, giải thích : "Sự in ấn ở việt Nam trong thời kỳ này (1860-1945) chịu ảnh hưởng rất nhiều từ kỹ thuật in ấn phương Tây và nó trở thành một công cụ rất quan trọng để truyền bá chữ quốc ngữ. Vì vậy khi nói về sự phát triển của chữ quốc ngữ, không thể phủ nhận sự phát triển của văn học, báo chí và sự phát triển của in ấn, cũng như ngành đồ họa của Việt Nam ở thời điểm đó".
Giai đoạn 1920-1940 đánh dấu thời kỳ phát triển sôi động, với sự xuất hiện của nhiều nhà in, nhà xuất bản lớn. Không chỉ thay đổi cách sản xuất sách báo, kỹ thuật mới còn đem đến những cách thể hiện khác biệt về kiểu chữ, minh họa, trình bày và đặc biệt là tên tác giả, bản quyền, theo giải thích của chị Nguyễn Thị Hải :
Cuốn Nhị độ mai, song ngữ, được trưng bày tại Triển lãm In ấn, biên tập, minh họa : sự hiện đại hóa của chữ in và đồ họa ở Việt Nam (1860-1945), thư viện BULAC, Paris, Pháp, từ ngày 17/08-31/10/2026. © RFI / Thu Hằng
"Các pa-nô về chủ đề riêng cho thấy sự thay đổi trong ý thức của nghề in ấn và xuất bản. Ngày xưa, văn học Việt Nam chủ yếu là văn học khuyết danh, tức là tên tác giả không được coi trọng. Bắt đầu từ những năm 1920, luật của chính quyền Đông Dương xác định trên bìa sách phải có đầy đủ thông tin và điều này cũng làm thay đổi tư duy của những người in ấn và xuất bản, đó là tư duy về bản quyền".
Triển lãm tái hiện sinh động cuộc cách mạng trong ngành in, xuất bản và minh họa tại Việt Nam qua các pa-nô chuyên đề, sách cổ và tạp chí. Những tư liệu quý cho thấy quá trình hiện đại hóa ngành in đã tác động sâu rộng đến văn học, thương mại, giải trí và nghệ thuật đồ họa tại Việt Nam. Thư viện BULAC cũng tổ chức tham quan có hướng dẫn và tọa đàm vào chiều 08/10/2026.
Thu Hằng