Drone và cuộc chiến Nga–Ukraine : lịch sử đang lặp lại ?

Hoàng Quốc Dũng, 24/06/2026

Tôi không phải là nhà quân sự học và cũng không có tham vọng phân tích từng trận đánh trên chiến trường Nga–Ukraine. Nhưng với tư cách một người quan tâm đến lịch sử, tôi luôn bị hấp dẫn bởi một câu hỏi đơn giản : điều gì thực sự làm thay đổi cục diện của một cuộc chiến ?

Một binh sĩ Ukraine lắp đặt drone đánh chặn tự chế P1-Sun gần Pavlohrad, Ukraine, ngày 1/5/2026 - Ảnh Lafargue Raphael / Abaca / Le Point

Trong hơn bốn năm qua, chiến tranh Nga–Ukraine đã trải qua nhiều thăng trầm. Có lúc người ta tin rằng Nga sắp thắng. Có lúc người ta lại tin rằng Ukraine sắp phản công thành công. Nhưng nhìn lại toàn bộ cuộc chiến, tôi có cảm giác rằng đằng sau những biến động ấy có một yếu tố xuyên suốt : vai trò ngày càng lớn của công nghệ, đặc biệt là drone.

Khi Nga phát động cuộc tấn công vào 2/2022, tương quan lực lượng quá chênh lệch. Nga có ưu thế áp đảo về quân số, xe tăng, pháo binh, không quân và tên lửa. Trong những tuần đầu tiên, các mũi tiến công của Nga đã áp sát Kyiv và nhiều người tin rằng thủ đô Ukraine sẽ sớm thất thủ.

Điều đó đã không xảy ra.

Nguyên nhân tất nhiên rất nhiều : tinh thần kháng cự của người Ukraine, những sai lầm trong chỉ huy và hậu cần của Nga, sự hỗ trợ của phương Tây, các loại vũ khí chống tăng hiện đại như Javelin hay một số loại chống tăng khác. Nhưng có lẽ lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, thế giới cũng chứng kiến một công nghệ mới bắt đầu thể hiện sức mạnh của mình trên chiến trường : drone.

Drone là thiết bị bay hay lướt trên mặt nước được điều khiển từ xa để chụp ảnh dọ thám, vận chuyển vật liệu từ nơi này đến nới khác, nhưng trong cuộc chiến Nga-Ukraine drone còn được dùng để tấn công, hoặc ném bom hay chất nổ rồi quay trờ về, hoặc mang bom cảm tử nổ vào quân địch hay khí tài của địch.

Nhiều người còn nhớ đoàn xe quân sự Nga dài khoảng 60 km tiến về phía Kiev. Đoàn xe đó không bị đánh bại bởi drone, nhưng drone đã đóng một vai trò quan trọng trong việc phát hiện mục tiêu, điều chỉnh hỏa lực và tấn công các điểm yếu của đối phương. Điều này cho thấy rằng trong chiến tranh hiện đại, một đội quân nhỏ hơn vẫn có thể gây thiệt hại rất lớn cho một đối thủ mạnh hơn nếu biết tận dụng công nghệ hiện đại. Vào thời điểm đó, tôi cũng đã viết một bài riêng về vai trò mang tính mở đường của drone trong việc chặn bước tiến của quân Nga (đọc thêm : Đánh tan đoàn xe của Nga trong vài giờ).

Tuy nhiên, điều khiến tôi suy nghĩ ngày nay không phải là bản thân drone. Điều khiến tôi suy nghĩ là khả năng đổi mới.

Năm 2022, Ukraine đã tạo ra lợi thế không phải vì có nhiều vũ khí hơn, mà vì họ nhận ra sớm giá trị của một công nghệ mới. Drone khi đó vẫn còn bị nhiều người xem là một công cụ phụ trợ. Nhưng Ukraine đã sử dụng chúng với quy mô rộng và sự sáng tạo trong kỹ thuật thiết kế vượt xa những gì các học thuyết quân sự truyền thống dự đoán.

Sau cú sốc ban đầu, Nga học hỏi rất nhanh. Moskva tăng cường huy động lực lượng, mở rộng sản xuất quốc phòng và đầu tư mạnh vào drone. Từ năm 2023 đến năm 2025, Nga dần thích nghi. Khoảng cách công nghệ được thu hẹp. Chiến trường bước vào trạng thái giằng co kéo dài, gợi nhớ nhiều hơn đến các cuộc chiến tiêu hao của thế kỷ XX.

Nhiều người cho rằng từ đó đến nay cục diện hầu như không thay đổi. Tôi không hoàn toàn đồng ý.

Từ năm 2026, chúng ta đang chứng kiến một bước ngoặt mới, và một lần nữa Ukraine dường như lại là bên đi trước trong cuộc đua công nghệ đổi mới.

Nếu năm 2022 drone chủ yếu là vũ khí chiến thuật hoạt động gần chiến tuyến, thì ngày nay chúng đã trở thành vũ khí chiến lược. Drone do Ukraine sản xuất, được trang bị trí khôn nhân tạo (AI), có thể bay hàng trăm, thậm chí hàng nghìn kilômét và né tránh radar để có thể tấn công các sân bay, kho nhiên liệu, nhà máy lọc dầu, cơ sở quân sự và các trung tâm hậu cần nằm sâu trong lãnh thổ Nga.

Điều đáng chú ý là mục tiêu của Ukraine dường như không còn chỉ là bảo vệ từng kilômét chiến hào. Mục tiêu lớn hơn là làm suy yếu khả năng tiếp vận, sản xuất và duy trì chiến tranh của đối phương.

Những gì đang diễn ra tại Moskva, St Petersburg, tại nhiều vùng công nghiệp của Nga hay tại Crimea cho thấy chiến tranh không chỉ giới hạn quanh tiền tuyến. Các sân bay quân sự và dân sự của Nga đã nhiều lần phải đóng cửa vì các đợt tấn công bằng drone. Nhiều cơ sở năng lượng bị đánh trúng. Hệ thống hậu cần và giao thông ngày càng chịu áp lực.

Đương nhiên, sẽ là quá sớm để kết luận rằng Ukraine sẽ thắng. Chiến tranh không đơn giản như vậy. Nga vẫn sở hữu nguồn nhân lực lớn, nền công nghiệp quân sự đáng kể và khả năng thích nghi đã được chứng minh nhiều lần trong lịch sử.

Điều quan trọng là tốc độ đổi mới. Năm 2022, Ukraine đi trước. Nga học hỏi và đuổi kịp. Năm 2026, Ukraine dường như lại mở ra một hướng đi mới bằng cách sử dụng drone không chỉ như một vũ khí chiến thuật trên chiến trường, mà như một công cụ kỹ thuật tiên tiến để đánh chặn drone đối phương và biến thành vũ khí chiến lược nhằm vào hậu cần, năng lượng và khả năng duy trì chiến tranh của đối phương.

Nói cách khác, Ukraine không chỉ tồn tại được vì có drone. Ukraine tồn tại được vì liên tục đổi mới cách sử dụng drone nhanh hơn đối thủ.

Nhưng không có gì bảo đảm rằng khoảng cách đó sẽ tồn tại mãi mãi. Nếu Kiev đổi mới, Moskva sẽ không đứng im mà tìm cách đổi mới. Nếu Ukraine làm được, Nga cũng có thể làm được. Cuộc chiến này đang trở thành một cuộc đua công nghệ không khác nhiều so với cuộc đua công nghiệp trong các cuộc chiến tranh lớn của thế kỷ XX.

Vì vậy, theo tôi, câu hỏi quan trọng nhất hiện nay không phải là bên nào có nhiều xe tăng hơn, nhiều pháo hơn hay nhiều quân hơn.

Câu hỏi là bên nào có khả năng đổi mới nhanh hơn ?

Lịch sử quân sự từng nhiều lần chứng kiến những bước ngoặt như vậy.

Năm 1940, quân đội Pháp sở hữu số lượng xe tăng không hề thua kém Đức. Thậm chí một số loại xe tăng Pháp còn được đánh giá tốt hơn về mặt kỹ thuật. Nhưng người Đức đã hiểu sớm hơn ý nghĩa của loại vũ khí mới này. Họ tập trung xe tăng thành các đơn vị cơ động lớn, kết hợp với vô tuyến liên lạc và không quân để tạo nên chiến thuật Blitzkrieg nổi tiếng (Chiến tranh chớp nhoáng). Kết quả là chỉ trong vài tuần, quân Đức đã tấn công bất ngờ xuyên thủng phòng tuyến kiên cố Marginot, và tiến như vũ bão tới Paris. Yêu tố tạo nên khác biệt không chỉ là chiếc xe tăng, mà là cách người Đức sử dụng một kỹ thuật tác chiến mới, di động xe tăng, bộ binh nhanh hơn đối thủ.

Máy bay cũng từng đi qua một quá trình tương tự. Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, máy bay chủ yếu được dùng để trinh sát. Hai mươi năm sau, trong Chiến tranh thế giới thứ hai, chúng đã trở thành một lực lượng quyết định.

Trận chiến nước Anh năm 1940 cho thấy lần đầu tiên trong lịch sử số phận của một quốc gia có thể được quyết định phần lớn trên bầu trời. Lực lượng không quân hùng hậu Đức quốc xã đã bị đánh bại trên bầu trời Anh. Từ đó trở đi, không một quân đội hiện đại nào có thể chiến thắng nếu không làm chủ được bầu trời tranh chấp bởi một lực lượng không quân thiện chiến.

Ngày nay, drone có thể đang đi theo con đường tương tự. Ban đầu, chúng chỉ được xem như một công cụ hỗ trợ quan sát chiến trường. Nhưng sau hơn bốn năm chiến tranh Nga–Ukraine, drone đã trở thành vũ khí tấn công, trinh sát, chỉ huy, tiếp vận hậu cần và tải thương, thậm chí còn là vũ khí chiến lược có khả năng đánh sâu hàng nghìn kilômét vào lãnh thổ đối phương.

Có lẽ chiến tranh của nhân loại đang bước sang một giai đoạn mới. Không ai dự định điều đó. Nhưng cuộc chiến Nga–Ukraine có lẽ đã trở thành phòng thí nghiệm đầu tiên của chiến tranh thế kỷ XXI. Và bài học lớn nhất của phòng thí nghiệm ấy có lẽ không hẳn nằm ở bản thân drone, mà ở khả năng liên tục đổi mới cách sử dụng drone.

Vì thế, theo tôi, Ukraine cần tận dụng tối đa lợi thế hiện nay để sớm tìm được một kết cục thuận lợi cho cuộc chiến.

Lịch sử cho thấy không một ưu thế công nghệ nào tồn tại mãi mãi. Nếu Ukraine đã có thể làm thay đổi cục diện nhờ đổi mới, thì Nga cũng có thể học hỏi, thích nghi và đổi mới theo cách của mình. Hơn nữa, với tiềm lực của một cường quốc quân sự lớn được sự hậu thuẫn từ Trung Quốc cùng với một dân số đông gấp 4 lần (143>38), đó hoàn toàn không phải là một kịch bản không thể xảy ra.

Xin kết thúc bằng một câu mà tôi đã nhiều lần nhắc lại :
"Bạn không cần là người Nga để ủng hộ cuộc chiến của Nga, bạn chỉ cần độc ác".

Hoàng Quốc Dũng

(24/06/2026)

****************************

Đọc thêm :

Đánh tan đoàn xe của Nga trong vài giờ

Hoàng Quốc Dũng, 31/03/2022

Chắc các bạn chưa quên là ngày 28/02, Nga đã huy động một lực lượng khổng lồ, một đoàn xe dài 60 km chở binh lính, súng đạn, lương thực, nhiên liệu… tiến về Kiev hòng mở đợt tấn công tổng lực, buộc Kiev đầu hàng. Khi nghe tin này, bản thân tôi đã thấy vô cung lo lắng cho số phận của Kiev và toàn bộ Ukraine.

Ngày 28/02, Nga đã huy động một đoàn xe dài 60 km chở binh lính, súng đạn, lương thực, nhiên liệu… tiến về Kiev hòng mở đợt tấn công tổng lực

Nhưng chỉ trong một ngày thôi, toàn bộ đoàn xe đó đã không nhúc nhích được, hết lương, hết nhiên liệu, bị bỏ đói và chết rét. Các bạn có biết tại sao không ?

Thật lạ lùng là chúng ta không thấy có một trận đánh lớn nào cả, vậy mà cả một đoàn xe 60 km trở thành vô dụng.

Trong chiến tranh hiện đại, cả một đoàn xe như vậy là một miếng mồi quá ngon cho các vũ khí chính xác, lòng quả cảm và trí thông minh.

Các kỹ sư tin học đã không ngồi chờ đoàn xe đến Kiev rồi mới đánh. Một đơn vị đặc biệt thuộc một câu lạc bộ những người yêu thích tin học được thành lập từ năm 2014 tên là AEROROZVIKA đã được giao trọng trách xử lý đoàn xe này.

Trong màn đêm, đơn vị đặc biệt này gồm 30 người đã dùng Quad (loại moto 4 bánh lớn không sợ bùn lầy) tìm cách tiến đến gần đoàn xe của quân Nga. Khi đến gần, họ tung lên trời các máy bay không người lái hạng nhẹ để trinh sát và sau đó các máy bay không người lái mang bom nhẹ 1,5 kg, cứ nhằm chỗ nào có đông người, xe chở nhiên liệu, lương thực, súng đạn mà nã. Chỉ trong chốc lát đoàn xe 60 km trở thành vô dụng và đội đặc nhiệm đã rút lui an toàn. 

Vào cuối tháng 2/2022, phần còn lại của quân Nga đã bỏ chạy về nước, để lại trên đường tiến về Kiev hàng trăm xe tăng và xe tải nhiên liệu và lương thực cùng hàng ngàn xác chết không kịp thu lượm

Chiến tranh đã thay đổi rồi chỉ còn chiến tranh nhân dân vẫn còn tác dụng. Đội đặc nhiệm này không phải là những người lính. Họ là những người dân như chúng ta.

Từ su mốc thời gian đó (tháng 2/2022) Nga đã hoàn toàn bỏ ý định đánh Kiev bằng bộ binh, chỉ bắn tên lửa từ xa linh tinh thôi. Quân Ukraine từ nhiều ngày nay đã phản công lấy lại được nhiều thành phố…

Putin đã đánh giá sai hết mội yếu tố :

- Phản ứng của dân Ukraine,

- Phản ứng của thế giới,

- Phản ứng của chính dân Nga, và

- Khả năng chiến đấu của quân đội Nga.

Thường những kẻ đôc tài gian ác vẫn còn có lực. Putin không còn có cả lực và đã thất bại hoàn toàn về quân sự (với vũ khí quy ước).

Một thông tin mới tin là Nước Nga đã soạn thảo một văn bản về các trường hợp Nga sẽ dùng vũ khí hạt nhân. Chính Dmitri Mevedev, một thân tín và là bù nhìn của Putin, vừa mới thông báo văn bản này.

Có 4 trường hợp Nga sẽ sử dụng vũ khí hạt nhân. Ba trường hợp đầu tôi không nói đến vì không có gì mới. Trường hợp thứ 4 là Nga sẽ sử dụng vũ khí hạt nhân khi có một sự đe dọa với nước Nga. Đây là một điều kiện vô cùng mù mờ mà họ cố tình nói ra để tiếp tục de dọa cả thế giới.

Đúng là thằng cùn. Theo nhiều nguồn tin, ngay cả báo lề phải trong nước cũng đăng, quân đội Nga cũng đang bất mãn. Mong một cuộc binh biến giúp cho chiến tranh chấm dứt nhanh.

Hoàng Quốc Dũng

(31/03/2022)