Mỹ giải cứu phi công tại vùng hẻo lánh ở Iran như thế nào ?

Gabriela Pomeroy, BBC, 06/04/2026

Quân đội Mỹ đã giải cứu một thành viên tổ bay mất tích trong một chiến dịch đầy kịch tính, sau khi chiếc tiêm kích của anh bị bắn rơi tại một khu vực hẻo lánh ở Iran.

Những bộ phận của một chiếc máy bay mà Iran tuyên bố đã bị phá hủy trong sứ vụ giải cứu của Mỹ

Các tình tiết cụ thể vẫn chưa rõ ràng, nhưng chiến dịch đưa người này ra khỏi lãnh thổ đối phương được đánh giá là vô cùng phức tạp.

Hàng chục lính đặc nhiệm, cùng với máy bay chiến đấu và trực thăng Mỹ, đã tham gia kế hoạch, bên cạnh sự phối hợp của CIA, theo truyền thông Mỹ.

Hôm Chủ nhật 5/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội : "Chúng tôi đã giải cứu thành công viên sĩ quan/nhân viên tổ bay F-15 bị thương nặng nhưng vô cùng dũng cảm, từ sâu trong vùng núi Iran".

Tuy nhiên, hành trình sinh tồn của người này bắt đầu từ thứ Sáu 3/4, khi xuất hiện thông tin một tiêm kích F-15 – chở theo một sĩ quan hệ thống vũ khí và một phi công – bị bắn rơi tại miền nam Iran.

Đây là lần đầu tiên trong hơn 20 năm một tiêm kích Mỹ bị hỏa lực đối phương bắn hạ.

Hai quân nhân Mỹ trên chiếc F-15E Strike Eagle đã kịp phóng ghế thoát hiểm. Phi công được giải cứu ngay trong ngày, nhưng thành viên còn lại vẫn mất tích.

Quân đội Mỹ sau đó bước vào cuộc chạy đua với thời gian để tìm kiếm người này.

Iran tuyên bố muốn bắt sống và treo thưởng 50.000 bảng Anh (khoảng 1,7 tỷ VND).

Các video lan truyền trên mạng xã hội – chưa được BBC xác minh – cho thấy cảnh những dân thường có vũ trang đang truy tìm người này.

Khi ở dưới mặt đất, viên sĩ quan chỉ có một khẩu súng ngắn để tự vệ, theo các quan chức Mỹ.

Người này đã được huấn luyện cho tình huống như vậy, bao gồm việc bật tín hiệu định vị, di chuyển lên vị trí cao, ẩn nấp và thiết lập liên lạc.

Theo truyền thông Mỹ, anh đã ẩn mình trong một khe núi và hạn chế sử dụng tín hiệu định vị, lo ngại tín hiệu có thể bị phía Iran phát hiện.

Sau đó, anh chờ lực lượng giải cứu tiếp cận.

Các đoạn video cho thấy máy bay và trực thăng Mỹ hoạt động trên bầu trời miền nam Iran hôm 3/4.

Theo một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump, CIA đóng vai trò then chốt trong chiến dịch giải cứu.

Cơ quan tình báo này đã xác định chính xác vị trí của viên sĩ quan trong khe núi và chuyển thông tin cho Lầu Năm Góc.

Tổng thống Trump cho biết vị trí của anh được theo dõi "24 giờ mỗi ngày" trong quá trình lên kế hoạch giải cứu.

Anh ấy "đang bị kẻ thù truy lùng, và chúng tiến lại gần hơn mỗi giờ", ông nói thêm.

Theo các nguồn tin, CIA cũng triển khai chiến dịch đánh lừa, tung tin trong nội bộ Iran rằng lực lượng Mỹ đã tìm thấy thành viên tổ bay thứ hai.

Trong bài đăng trên Truth Social, ông Trump cho biết quân đội Mỹ đã "điều hàng chục máy bay, trang bị những vũ khí sát thương mạnh nhất thế giới, để đưa anh ấy về".

Khi lực lượng đặc nhiệm Mỹ tiến về phía phi công gặp nạn, bom và hỏa lực được sử dụng để ngăn quân Iran tiếp cận khu vực, theo các báo cáo.

Truyền thông Mỹ cũng cho biết hai máy bay vận tải dự kiến dùng để đưa lực lượng cứu hộ rời đi đã không thể cất cánh từ một căn cứ hẻo lánh trong lãnh thổ Iran, và sau đó bị phá hủy để tránh rơi vào tay đối phương.

Lực lượng đặc nhiệm sau đó sử dụng thêm ba máy bay khác để sơ tán.

Hình ảnh và video được BBC Verify xác nhận cho thấy xác máy bay đang bốc khói tại một khu vực đồi núi ở miền trung Iran, cách thành phố Isfahan khoảng 50 km về phía đông nam.

Quân đội Iran cho biết hai máy bay vận tải C-130 và hai trực thăng Black Hawk của Mỹ đã bị phá hủy trong chiến dịch, đồng thời khẳng định "chiến dịch đánh lừa và rút lui tại một sân bay bỏ hoang ở miền nam Isfahan… đã hoàn toàn thất bại".

Truyền thông nhà nước Iran cũng đưa tin lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã bắn hạ một máy bay không người lái Mỹ tại Isfahan khi nó đang tìm kiếm quân nhân mất tích.

BBC chưa thể xác minh các thông tin này.

Trước nửa đêm theo giờ Mỹ, chiến dịch giải cứu đã hoàn tất, và quân nhân này được đưa tới Kuwait để điều trị y tế. Ông Trump cho biết người này "bị thương nặng" nhưng "sẽ ổn".

Giới chức Mỹ chưa công bố vị trí chính xác nơi giải cứu hay danh tính của quân nhân này.

Cựu quan chức quân đội Mỹ William Fallon – một đô đốc Hải quân đã nghỉ hưu – nhận định với BBC rằng "thời điểm đó trong ngày" có thể đã giúp ích cho chiến dịch.

"Bóng tối có lợi cho chúng tôi, vì lực lượng của chúng tôi quen hoạt động ban đêm".

Ông Fallon cũng cho biết khi bay trên lãnh thổ đối phương, "bạn luôn phải sẵn sàng cho tình huống mình là người bị bắn hạ".

Ngay trước 00 :00 giờ miền Đông Mỹ (11 :00 giờ Việt Nam) hôm 5/4, truyền thông Mỹ đưa tin thành viên tổ bay thứ hai đã được tìm thấy.

Ông Trump viết trên mạng xã hội rằng Mỹ sẽ "KHÔNG BAO GIỜ BỎ LẠI MỘT CHIẾN BINH MỸ NÀO !"

Trong khi đó, Iran khẳng định chiến dịch đã thất bại. Người phát ngôn Bộ Tổng tham mưu quân đội Iran, Ebrahim Zolfaghari, cho biết trong một video rằng một số máy bay quân sự Mỹ đã buộc phải hạ cánh khẩn cấp.

"Tổng thống thiếu hiểu biết, sa lầy trong cuộc chiến và hành động gây hấn mà chính ông ta khởi xướng… đã hoàn toàn nhận ra rằng bất kỳ hành động xâm nhập, tác chiến trên bộ nào cũng sẽ phải đối mặt với thất bại quyết định và nhục nhã", ông nói.

Thông điệp về một "chiến dịch thất bại" cũng được các quan chức Iran và truyền hình nhà nước lặp lại, đặc biệt sau khi ông Trump tuyên bố đã giải cứu thành công phi công.

Một số nhà phân tích Mỹ cho rằng việc mất một chiếc F-15E sâu trong lãnh thổ Iran, cùng với việc phải phá hủy một số máy bay cứu hộ, cho thấy những hạn chế của sức mạnh không quân Mỹ.

Tướng Frank McKenzie, cựu Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, nói với CBS – đối tác tin tức tại Mỹ của BBC – rằng "chúng ta thực sự đã mất một vài máy bay trong chiến dịch này", nhưng cho rằng đó là cái giá "có thể chấp nhận trong tình huống như vậy".

"Phải mất một năm để chế tạo một chiếc máy bay, nhưng phải mất 200 năm để xây dựng một truyền thống quân sự không bỏ lại ai phía sau", ông nói trong chương trình Face The Nation.

Ghoncheh Habibiazad từ BBC News Tiếng Ba Tư tường thuật bổ sung.

Gabriela Pomeroy

******************************

Phi công được giải cứu : Thành công hay thất bại của Trump ?

Minh Anh, RFI, 05/04/2026

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm nay, 05/04/2026, trên mạng xã hội Truth Social loan báo đã cứu thoát được viên phi công Mỹ bị mất tích tại Iran sau khi chiếc chiến đấu cơ F-15E bị hệ thống phòng không Iran bắn hạ hôm thứ Sáu, 03/04, trong một chiến dịch giải cứu mà ông đánh giá là "táo bạo nhất trong lịch sử Hoa Kỳ".

Ảnh được cho là xác máy bay Mỹ trong chiến dịch giải cứu phi công bị lâm nạn trên lãnh thổ Iran. Ảnh do Lực lượng Vệ Binh Cách Mạng cung cấp và truyền thông Iran đăng tải ngày 05/04/2026. AFP

Tổng thống Mỹ khẳng định viên phi công này đã bị thương, nhưng "sẽ phục hồi nhanh". AFP nhắc lại, viên phi công được giải cứu là thành viên đội bay chiếc F-15E hai chỗ ngồi bị bắn rơi trên không phận Iran ; người còn lại trên máy bay đã được tìm thấy an toàn và bình an ngay từ khi chiếc máy bay gặp nạn hôm 03/04/2026.

Tuy nhiên, đối với Tehran, chiến dịch giải cứu này của Mỹ là một "thất bại thảm hại". Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đăng nhiều hình ảnh khẳng định đã bắn hạ nhiều máy bay chiến đấu của Mỹ trên không phận Iran. Lực lượng quân sự này còn cho biết thêm là quân đội Mỹ đã sử dụng một phi trường bỏ hoang ở Isfahan để giải cứu viên phi công.

Từ Tehran, thông tín viên Siavosh Ghazi giải thích :

"Iran gọi đây là một thất bại thảm hại cho chiến dịch giải cứu phi công Mỹ. Theo Tehran, một máy bay C-130 cũng như một trực thăng Black Hawk và hai chiếc drone hiện đại của Mỹ là Hermès và MQ9 đã bị bắn rơi trong chiến dịch này. Giao tranh trên bộ đã diễn ra, phía Iran cho biết có 9 người chết và 8 người khác bị thương.

Đối với Tehran, chiến dịch này là một thất bại vì Mỹ đã phải bỏ lại một số máy bay quan trọng. Họ còn so sánh chiến dịch với những gì đã diễn ra năm 1980 khi cựu tổng thống Jimmy Carter ra lệnh thực hiện nhiệm vụ giải cứu các nhà ngoại giao Mỹ bị bắt làm con tin tại đại sứ quán Mỹ ở Tehran.

Trong chiến dịch đó, nhiều máy bay, trực thăng đã bị rơi và có nhiều binh sĩ Mỹ bị thiệt mạng. Tuy nhiên, lần này, không có trường hợp tử vong nào từ phía Mỹ được loan báo".

Reuters cho biết, Iran hôm nay, 05/04/2026, tiếp tục nhắm mục tiêu vào các cơ sở năng lượng của nhiều nước Vùng Vịnh, đồng minh của Mỹ. Bộ Điện Lực, Nước và Năng lượng Tái tạo Koweit cho biết hai nhà máy điện và nhà máy khử mặn của nước này đã bị hư hại nặng, ngưng hoạt động sau loạt tấn công bằng drone của Iran. Còn tại Bahratruin, một kho dầu đã bốc cháy do bị trúng drone của Iran.

Minh Anh