Greenland và thách thức sống còn của NATO
Anh Vũ, RFI, 16/01/2026
Liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương NATO, tổ chức bảo vệ Châu Âu suốt nhiều thập kỷ, đang đối mặt với một thách thức chưa từng có liên quan đến chuyện sở hữu Greenland. Bị đặt trước sức ép từ một đồng minh hùng mạnh nhất, NATO càng lỗ rõ những hạn chế về sức mạnh để có thể tự quyết định số phận của mình.
Biểu tình ủng hộ Greenland trước đại sứ quán Hoa Kỳ tại Copenhagen, Đan Mạch, ngày 14/01/2026. © Thomas Traasdahl / via Reuters
Trong một bài phân tích, hãng tin Reuters ghi nhận, kể từ khi Donald Trump khơi lại tham vọng giành quyền sở hữu lãnh thổ bán tự trị của Đan Mạch sau chiến dịch quân sự của Mỹ bắt tổng thống Venezuela, các thành viên NATO đã vội vã tìm kiếm các giải pháp để phản bác lập luận của Mỹ rằng Greenland không được bảo vệ tốt trong bối cảnh Nga và Trung Quốc ngày càng quan tâm đến Bắc Cực và các tài nguyên khoáng sản tại đây.
Tuy nhiên, bất kỳ động thái nào của Mỹ nhằm chiếm Greenland sẽ tạo ra một tình huống chưa từng có : một đồng minh NATO bị chính một đồng minh khác chiếm đoạt lãnh thổ, nhất là khi đó lại là cường quốc lãnh đạo, một bảo đảm an ninh lớn nhất cho cả khối. Các nhà phân tích, từ cả hai bờ Đại Tây Dương, đều cảnh báo rằng điều này có thể đồng nghĩa với sự chấm dứt hoặc ít nhất là suy yếu nghiêm trọng của NATO, kéo theo rủi ro an ninh lớn cho Châu Âu.
"Không thể nghĩ ra trường hợp nào khác mà NATO thực sự bị đe dọa, đặc biệt là khi thủ phạm lại là Mỹ", giáo sư Sten Rynning của Đại học Southern Denmark nhận định.
Trước tình hình này, các thành viên NATO đang cân nhắc nhiều biện pháp giám sát và phòng thủ Bắc Cực. Các phương án gồm tăng cường tuần tra hải quân, giám sát trên không và sử dụng công nghệ hiện đại để theo dõi khu vực. Hôm thứ Tư (14/01), Đan Mạch cùng một số đồng minh Châu Âu như Đức, Pháp, Thụy Điển và Na Uy đã triển khai một lực lượng nhỏ tới Greenland để tập trận, một động thái hoàn toàn mang tính biểu tượng, đồng thời thể hiện cam kết đối với an ninh Bắc Cực.
Ngay lập tức, phát ngôn viên Nhà Trắng, Karoline Leavitt trong cuộc họp báo ngày 15/01 tuyên bố, việc triển khai quân đội Châu Âu đến Greenland "không ảnh hưởng gì đến mục tiêu (của tổng thống Donald Trump) giành được" vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch này.
Như vậy, Mỹ không chấp nhận việc NATO bảo đảm an ninh cho Greenland là giải pháp thay thế cho việc Hoa Kỳ sở hữu trực tiếp hòn đảo. Thực tế, tổng thống Trump nhiều lần nhấn mạnh rằng Mỹ cần và sẽ có Greenland bằng cách này hay cách khác. Điều này khiến các quan chức Châu Âu lo ngại rằng động lực của Mỹ chủ yếu là mở rộng lãnh thổ, không phải vì an ninh NATO.
Những tuyên bố của Trump đang làm suy giảm uy tín của liên minh. Fabrice Pothier, cựu giám đốc hoạch định chính sách NATO, nhấn mạnh : " Uy tín của NATO đang bị thiệt hại gián tiếp từ căng thẳng này. Với những tuyên bố của của mình, ông Trump đã gieo nghi ngờ về cam kết của Mỹ đối với NATO ". Mặc dù Trump khẳng định Mỹ vẫn cam kết với NATO và rằng liên minh sẽ mạnh mẽ hơn nếu Greenland nằm trong tay Mỹ, các nhà quan sát Châu Âu coi đó là tuyên bố khó tin trong bối cảnh thực tế chính sách Mỹ tập trung vào lợi ích lãnh thổ riêng.
Nga và Trung Quốc cũng không bỏ lỡ cơ hội
Đối với nhiều thành viên NATO, tranh cãi mới nhất về Greenland còn gây ra sự phân tán sự chú ý nguy hiểm. Kể từ khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022 đưa chiến tranh đến gần biên giới NATO, liên minh đã tập trung mạnh mẽ vào củng cố sườn đông vì lo ngại một thành viên có thể trở thành mục tiêu tiếp theo của tổng thống Nga Vladimir Putin.
Lãnh đạo Đan Mạch và Greenland luôn khẳng định không bán, không muốn hòn đảo trở thành một phần của Mỹ.
Nhiều nhà ngoại giao Châu Âu cho rằng khả năng Mỹ chiếm Greenland bằng quân sự là ít, dù Donald Trump không ít lần nhắc đến và không loại trừ kịch bản dùng vũ lực quân sự. Tất cả đều thừa nhận nếu xảy ra, hậu quả sẽ cực kỳ nghiêm trọng. Một quan chức Đông Âu nhận định đây sẽ là " trận địa trấn có nguy cơ phá hủy NATO".
Các đồng minh nhất trí rằng NATO cần phải làm nhiều hơn cho an ninh Bắc Cực, việc này vốn trước đây chủ yếu do các nước khu vực như Đan Mạch, Na Uy, Phần Lan và Canada đảm trách. Tổng thư ký NATO Mark Rutte nhấn mạnh : "Chúng ta phải hợp tác như một liên minh, để đảm bảo an ninh Bắc Cực không chỉ là nhiệm vụ của từng quốc gia mà là trách nhiệm chung".
Đan Mạch đã đầu tư thêm vào các máy bay giám sát, tiêm kích F-35, drone và năng lực tiếp nhiên liệu trên không để tăng khả năng bảo vệ hòn đảo rộng 2 triệu km2 này.
Tuy nhiên, bất kỳ thay đổi lớn nào trong chính sách Bắc Cực của NATO đều phải dựa trên đồng thuận của toàn bộ 32 thành viên, bao gồm cả Mỹ, điều này đặt ra giới hạn rõ rệt cho khả năng hành động độc lập của liên minh.
Vụ việc Greenland không chỉ là một vấn đề lãnh thổ, mà là phép thử sinh tồn đối với NATO trong một hoàn cảnh chưa từng có : Khả năng liên minh duy trì đoàn kết, bảo vệ các thành viên trước những rủi ro từ chính đồng minh hùng mạnh nhất đồng thời phải đối phó với các cường quốc đang trỗi dậy tại Bắc Cực.
Anh Vũ
*****************************
Nhiều nước Châu Âu không đồng tình đưa quân đội đến Greenland
Anh Vũ, RFI, 16/01/2026
Chiến dịch "Endurance arctique" – tạm dịch "Bắc Cực bền vững" - vừa được triển khai là một động thái biểu tượng nhằm khẳng định Greenland là lãnh thổ Châu Âu, dưới sự bảo vệ của NATO, và các nước đồng minh đủ khả năng tự bảo vệ trước mọi mối đe dọa. Tuy nhiên, màn phô trương quyết tâm đó không giấu được là những bất đồng trong nội bộ Châu Âu với lo ngại bị mất sự hậu thuẫn từ Nhà Trắng.
Chiếc áo có dòng chữ "Greenland không để rao bán" tại một cửa hàng ở Nuuk, thủ đô Greenland, ngày 15/01/2026. AFP – Alessandro Rampazzo
Thông tín viên RFI tại Bruxelles, Pierre Bênazet cho biết thêm thông tin :
Chiến dịch Arctic Endurance có mục đích chứng minh rằng Greenland không phải là một lỗ hổng an ninh, trái ngược với lập luận của Mỹ. "Chúng tôi sẽ không cho phép Nga hay Trung Quốc sử dụng Bắc Cực vào mục đích quân sự", bộ trưởng Quốc phòng Đức khẳng định.
Thế nhưng, Chiến dịch Arctic Endurance, chủ yếu nhằm thể hiện quyết tâm của các đồng minh Châu Âu, có nguy cơ gây ra một sự rạn nứt trong NATO. Tất cả các nước Châu Âu đều muốn NATO đóng vai trò lớn hơn ở Bắc Cực, nhưng phó thủ tướng Đức nhận xét mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang tan rã.
Nhiều quốc gia Trung và Đông Âu có lập trường cực kỳ thận trọng. Ba Lan, hiện là cường quốc quân sự lớn nhất Châu Âu, không gửi quân đến Greenland mặc dù thủ tướng Donald Tusk tỏ ra lo ngại. Các nước vùng Baltic nêu ra sự cần thiết phải xác định lợi ích chung với Mỹ : Các nước Châu Âu đang ở trong tình thế phải lựa chọn hoặc ủng hộ Đan Mạch đối phó với Mỹ hoặc hỗ trợ Ukraine mà việc này phải cần đến sự hậu thuận của Nhà Trắng.
Anh Vũ
***************************
Pháp và nhiều nước Châu Âu điều quân đến Greenland
Thu Hằng, RFI, 15/01/2026
Pháp, Thụy Điển, Đức và Na Uy hôm nay, 15/01/2026, thông báo đang điều quân đến Greenland, lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, để tham gia nhiệm vụ trinh sát trong khuôn khổ cuộc thao dượt quân sự chung mang tên "Arctic Endurance ", dự kiến kéo dài đến ngày 17/01/2026, trong bối cảnh Washington kiên quyết muốn chiếm hòn đảo này. Nga đã bày tỏ "quan ngại nghiêm trọng" về việc NATO triển khai quân đến Greenland.
Một máy bay của Không quân Hoàng gia Đan Mạch hạ cánh xuống sân bay Nuuk, Greenland, ngày 14/01/2026. © Janis Laizans / Reuters
Ngày 15/01, "15 quân nhân" Pháp đã đến Nuuk, thủ phủ của Greenland. Pháp cử một đơn vị nhỏ, nhưng sự kiện này có ý nghĩa biểu tượng vì đây là lần đầu tiên Paris điều quân giúp Greenland đối phó với ý đồ sáp nhập của Mỹ. Trả lời đài Franceinfo sáng 15/01, đại sứ về vùng cực và đại dương Pháp Olivier Poivre d’Arvor nhấn mạnh đây là "một tín hiệu chính trị mạnh mẽ" "cho Mỹ thấy rằng NATO hiện diện, Đan Mạch đã tăng khả năng giám sát Greenland và Liên Hiệp Châu Âu hỗ trợ Đan Mạnh bảo đảm an ninh trong vùng".
Pháp dự kiến triển khai đơn vị thứ hai, khoảng 30 lính trinh sát Alpine, đến Greenland ngày 16/01. Trong những ngày tiếp theo sẽ có nhiều lực lượng khác tham gia. Theo một nguồn tin quân sự, hải quân Pháp cũng có thể tham gia tuần tra dọc bờ biển.
Hiện tại chưa có thông tin về địa điểm diễn ra chiến dịch "Arctic Endurance", nhưng có thể là ở Nuuk, nằm ở tây nam hòn đảo và cách căn cứ Pituffik của Mỹ 1.500 km.
Các nước Châu Âu thể hiện đoàn kết với Đan Mạch trong bối cảnh tổng thống Donald Trump khẳng định "cần Groeland cho kế hoạch phòng thủ Vòm Vàng" của Mỹ và để kiềm chế đà tiến của Nga và Trung Quốc ở Bắc Cực, theo tường thuật của thông tín viên RFI Carie Nooten.
Trên mạng Facebook ngày 15/01, thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cho biết trong cuộc họp hôm qua ở Nhà Trắng "đã có sự bất đồng cơ bản, bởi vì tham vọng của Mỹ về việc chiếm Greenland vẫn không thay đổi". Hai nước sẽ triển khai một nhóm làm việc chung trong vài tuần nữa để xem có thể giải quyết được vấn đề an ninh lâu dài cho Greenland hay không. Thủ tướng Đan Mạch cũng nhắc lại Copenhagen "đã đầu tư ồ ạt để mở rộng năng lực giám sát Bắc Cực".
Chiến dịch "Arctic Endurance" đã được đưa vào khuôn khổ các cuộc huấn luyện trong điều kiện thời tiết giá lạnh mà Pháp và nhiều nước khác đã khởi động kể từ khi xảy ra chiến tranh ở Ukraine năm 2022. Tuy nhiên, quân đội nhiều nước Châu Âu không được trang bị phù hợp với điều kiện giá lạnh.
Thu Hằng