Chỉ còn chưa tới 90 ngày nữa là đến cuộc bầu cử quan trọng giữa kỳ. Bài báo này sẽ lần lượt phân tách một số vấn đề kinh tế cốt lõi liên quan đến đời sống hàng ngày của 342,6 triệu người Mỹ. Đề tài đầu tiên là nợ công.

Tình trạng nợ công của nước Mỹ hiện nay ra sao ?

Tổng số nợ công của Hoa Kỳ hiện ở khoảng 39,4 nghìn tỷ USD. Các phân tích gần đây của Congressional Budget Office (CBO) và Government Accountability Office (GAO) cho thấy rằng thâm hụt ngân sách hàng năm cùng với tiền lãi tăng vọt, đang đẩy nợ công lên mức nguy hiểm trong dài hạn.

Tổng số nợ công ở khoảng 39,4 nghìn tỷ USD vào giữa năm 2026, bao gồm hơn 31,6 nghìn tỷ USD do công chúng nắm giữ và 7,71 nghìn tỷ USD nợ nội bộ chính phủ. Thâm hụt ngân sách cho tài khóa 2026 ước tính sẽ vào khoảng 1,9 nghìn tỷ USD. Riêng tiền lãi vượt mức 1 nghìn tỷ USD mỗi năm, tăng gần 190% trong 6 năm.

Tính đến tháng 8 năm 2026, nợ công của Hoa Kỳ ở mức khoảng 40,13 nghìn tỷ USD. Con số này tương đương với khoảng 119.799 USD trên mỗi công dân Hoa Kỳ khi chia cho tổng dân số, hoặc khoảng 286.662 USD trên mỗi người nộp thuế (dựa trên ước tính có 140 triệu người nộp thuế thu nhập liên bang). Bạn có thể theo dõi những thay đổi theo thời gian thực thông qua bảng theo dõi nợ công Hoa Kỳ (U.S. National Debt Clock).

Nợ công là gì ?

Nợ công, hay còn gọi là nợ quốc gia hoặc nợ chính phủ, là tổng số tiền mà chính quyền trung ương nợ các chủ nợ. Khoản nợ này phát sinh khi chính phủ chi tiêu nhiều hơn số tiền thu được từ thuế, buộc chính phủ phải vay mượn qua việc phát hành các công cụ tài chính như công khố phiếu dài hạn (Treasury bonds) và ngắn hạn (Treasury bills).

Nợ công có ba phần. Nợ trong nước là các khoản nợ đối với các chủ nợ trong nước, chẳng hạn như người dân, ngân hàng và các quỹ nội địa. Nợ nước ngoài là các khoản nợ đối với các chủ nợ nước ngoài, bao gồm các quốc gia khác hoặc các ngân hàng quốc tế.

Ngoài lý do ngân sách thiếu hụt vì chi tiêu vượt quá nguồn thu từ thuế, chính phủ còn phải vay nợ để đối phó với những cuộc khủng hoảng khẩn cấp lớn như chiến tranh, suy thoái kinh tế hoặc đại dịch, hoặc để thực hiện những công trình dài hạn như xây dựng đường sá, trường học và bệnh viện.

Trump đã góp bao nhiêu vào khoản nợ công của Hoa Kỳ ?

Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của Donald Trump, tổng nợ quốc gia đã tăng khoảng 7.8 nghìn tỷ đến 8.8 nghìn tỷ USD, tương đương với mức tăng khoảng 39%.

Nợ công trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump đã gia tăng vì 3 yếu tố chính. Chi tiêu vào việc cứu trợ đại dịch Covid-19 bao gồm Đạo Luật CARES năm 2020, đòi hỏi một ngân sách khoảng 3,6 nghìn tỷ USD. Đạo Luật Cắt Giảm Thuế Và Việc Làm năm 2017 (2017 Tax Cuts and Jobs Act) đã làm tăng thâm thủng ngân sách ước tính 1,9 nghìn tỷ USD trong 10 năm. Sau hết là các chi tiêu mới đòi hỏi một ngân sách khoảng 2,3 nghìn tỷ USD.

Trong một năm rưỡi đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai của Trump (bắt đầu từ ngày 20/1/2025), nợ công của Hoa Kỳ đã tăng khoảng 3 đến 4 nghìn tỷ USD, đẩy tổng nợ liên bang vượt mốc 39,4 nghìn tỷ USD. Tổng thống Trump đã ký các gói điều chỉnh ngân sách và các biện pháp gia hạn cắt giảm thuế. Điều này làm tăng thêm hàng nghìn tỷ đô la vào khoản vay dự kiến trong vòng10 năm.

Trump từng liên tục cam kết giảm nợ công ?

Donald Trump đã nhiều lần cam kết sẽ giảm và xóa bỏ hoàn toàn nợ công. Trong chiến dịch tranh cử năm 2016, ông tuyên bố sẽ thanh toán toàn bộ khoản nợ công—khi đó vào khoảng 19 nghìn tỷ USD—trong vòng 8 năm. Ông cũng nhiều lần nhắc lại các mục tiêu hoặc kế hoạch tương tự nhằm giải quyết tình trạng thâm hụt ngân sách liên bang thông qua việc cắt giảm chi tiêu, bán tài sản liên bang, chấm dứt tình trạng lãng phí và gian lận, cũng như các ý tưởng tạo nguồn thu thay thế, chẳng hạn như chương trình "thẻ vàng" quốc tịch (Gold Card) và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong các chiến dịch tranh cử.

Thay vì giảm bớt, nợ công quốc gia đã tăng đáng kể trong nhiệm kỳ của Tổng thống Trump, vượt qua các mốc lịch sử và leo lên mức hơn 39,4 nghìn tỷ USD như đã trình bầy trên đây. Những biện pháp kinh tế của ông bao gồm các đợt cắt giảm thuế quy mô lớn và mức chi tiêu liên bang cao, đã khiến thâm hụt ngân sách tiếp tục gia tăng. Mục tiêu xóa bỏ nợ công đã thất bại.

Doanh nhân công nghệ kiêm đồng hướng dẫn chương trình podcast "All-In", Jason Calacanis, đã lên tiếng chỉ trích Tổng thống Trump vì góp phần gây ra tình trạng này trong một bài đăng trên mạng xã hội X.

"Tổng thống Trump đã trở thành vị tổng thống chi tiêu mạnh tay nhất trong lịch sử nước Mỹ, làm tăng khoảng 2,2–2,3 nghìn tỷ USD vào nợ công trong mỗi năm thuộc hai năm đầu nhiệm kỳ cũng như trong nhiệm kỳ thứ hai của mình".

Theo Center for American Progress, các đợt cắt giảm thuế được ban hành trong những giai đoạn Đảng Cộng Hòa nắm quyền kiểm soát cả Nhà Trắng lẫn hai viện Quốc hội suốt 25 năm qua, đặc biệt dưới thời George W. Bush và Donald Trump, đã cắt giảm thuế một cách bất cân xứng, mang lại lợi ích lớn cho giới nhà giàu và các tập đoàn sinh lời cao, đồng thời làm sụt giảm nghiêm trọng nguồn thu ngân sách liên bang. Đây chính là lý do khiến nợ công gia tăng và ngân sách quốc gia bị thiếu hụt.

Vô nghĩa hơn cả là trong khi ngân sách thiếu hụt, Trump đã chấp thuận một khoản chi hơn 1 tỷ USD cho những "dự án phô trương" nhằm đánh bóng tên tuổi và kế hoạch tái cơ cấu liên bang, đồng thời lại cắt giảm ngân sách dành cho các chương trình an sinh xã hội và khoa học.

Những dự án này bao gồm phòng khiêu vũ tại Nhà Trắng trị giá hàng triệu USD, một hợp đồng trị giá 14 triệu USD để sửa chữa hồ phản chiếu tại Đài Tưởng Niệm Lincoln được trao cho các nhà tài trợ chính trị của Trump, và một khu vườn tượng được chính quyền hậu thuẫn, với chi phí ước tính là 34 triệu USD từ công quỹ.

Các cuộc điều tra của Quốc hội và báo cáo của người tố giác đã tiết lộ hàng triệu đô la doanh thu bị thất thoát và các hợp đồng cải tạo không qua đấu thầu trong khuôn viên Kennedy Center, cáo buộc quản lý yếu kém và những thay đổi thẩm mỹ vội vã để phù hợp với chính quyền.

Nợ công kỷ lục ảnh hưởng như thế nào đến nền kinh tế và đặc biệt là lạm phát ?

Nợ công cao làm gia tăng lạm phát do việc bơm thêm tiền vào nền kinh tế, từ đó thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng tăng nhanh hơn khả năng cung ứng hàng hóa của các doanh nghiệp.

Tiền vay mượn tuồn vào nền kinh tế dưới dạng chi tiêu của chính phủ, giúp người dân có thêm tiền để mua sắm. Nếu các nhà máy và cửa hàng không thể sản xuất đủ hàng hóa để đáp ứng nhu cầu đó, giá cả sẽ tăng lên. Tình trạng thâm hụt ngân sách lớn và kéo dài tạo ra những lo ngại về lạm phát trong dài hạn. Người dân bắt đầu kỳ vọng giá cả sẽ tăng cao hơn trong tương lai, khiến họ chi tiêu nhiều hơn và làm tăng lạm phát.

Để đối phó với áp lực này, Cục Dự trữ Liên bang (Federal Reserve) buộc phải duy trì lãi suất ở mức cao trong thời gian dài hơn. Việc này giúp kiềm chế lạm phát nhưng lại khiến chi phí vay vốn, vay mua nhà và sử dụng thẻ tín dụng trở nên đắt đỏ hơn đối với người tiêu dùng.

Việc trả lãi nợ quốc gia tiêu tốn của chính phủ hơn một nghìn tỷ đô la mỗi năm, chiếm một phần lớn nguồn thu thuế. Theo Fortune, trong năm 2025, chính quyền liên bang đã chi 1,2 nghìn tỷ USD chỉ riêng cho việc trả tiền lời—một khoản tiền lớn hơn cả tổng ngân sách quốc phòng, vốn đã là ngân sách quốc phòng lớn nhất thế giới.

Việc chính phủ vay mượn với quy mô lớn buộc Bộ Tài Chính phải cạnh tranh với các doanh nghiệp tư nhân để huy động vốn trên thị trường tài chính. Điều này làm giảm lượng vốn dành cho hoạt động đầu tư của khu vực tư nhân. Việc các doanh nghiệp tư nhân có ít vốn hơn đồng nghĩa với việc có ít nhà máy mới và thiết bị hơn, cũng như tốc độ tăng trưởng việc làm chậm lại theo thời gian.

Các mô hình kinh tế vĩ mô dài hạn, chẳng hạn như mô hình của Congressional Budget Office, dự báo rằng tình trạng nợ cao sẽ dẫn đến việc mất đi hàng triệu việc làm so với kịch bản nợ được ổn định.

Nói tóm lại, nợ công làm tăng lạm phát, làm giảm số việc làm và làm kinh tế trì trệ.

Nợ công gia tăng có thể dẫn đến sụp đổ kinh tế ?

Nợ công gia tăng của Mỹ có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng tài chánh nghiêm trọng hoặc sự suy giảm kinh tế, mặc dù kịch bản "sụp đổ" khó có khả năng xảy ra. Thay vào đó, các nhà phân tích cảnh báo về sự xói mòn dần sức mạnh kinh tế, sự mất niềm tin đột ngột vào công khố phiếu, lạm phát cao hoặc vòng xoáy trả nợ.

Nếu các nhà đầu tư toàn cầu ngừng mua trái phiếu kho bạc Mỹ, lãi suất sẽ tăng vọt, gây bất ổn cho các thị trường tài chính. Áp lực phải xoay xở hoặc in thêm tiền để trang trải các nghĩa vụ tài chính có thể phá hủy giá trị của đồng đô la Mỹ và châm ngòi cho tình trạng lạm phát phi mã.

Hầu hết các nhà kinh tế không coi mối nguy hại này là một thảm họa ập đến tức thì ngay từ ngày đầu tiên, mà xem đó là sự suy giảm dần dần tiềm năng kinh tế. Nhờ vị thế đồng tiền dự trữ chủ chốt toàn cầu của đồng đô la Mỹ và nhu cầu cao đối với trái phiếu chính phủ Mỹ trên thị trường quốc tế, Hoa Kỳ sở hữu một "vùng đệm" an toàn đáng kể. Tuy nhiên, việc chạm tới các giới hạn về tỷ lệ nợ công trên tổng sản phẩm nội địa (gross domestic product – GDP) rốt cuộc sẽ buộc chính phủ phải đưa ra những quyết định đầy đau đớn, chẳng hạn như tăng mạnh thuế hoặc cắt giảm chi tiêu đột ngột (chính sách thắt lưng buộc bụng) – những biện pháp có nguy cơ dẫn đến suy thoái kinh tế nghiêm trọng.

Nợ công ảnh hưởng đến cuộc chiến tốn kém với Iran ?

Cuộc xung đột quân sự giữa Hoa Kỳ và Iran, thường được báo chí gọi là "Chiến dịch Epic Fury", bắt đầu từ ngày 28/2/2026 và kéo dài đến nay, đã tiêu tốn của chính phủ Hoa Kỳ từ 25 tỷ đến hơn 50 tỷ USD cho chi phí quân sự trực tiếp. Chi phí trong giai đoạn đầu được ước tính lên tới 2 tỷ USD mỗi ngày. Các ước tính khác—chẳng hạn như của tờ Wall Street Journal—đặt mức chi phí trong khoảng từ 25 tỷ đến 35 tỷ USD sau khoảng 46 ngày xung đột.Trong khi đó Bộ Chiến Tranh ước tính chi phí trong sáu ngày đầu của cuộc chiến là 11,3 tỷ USD.

Tổng thống Trump dự đoán chiến tranh Iran kéo dài khoảng 3-4 tuần. Trên thực tế cuộc chiến này đã kéo dài gần 6 tháng và không có dấu hiệu chấm dứt sớm. Theo các báo cáo, Nhà Trắng đang tìm kiếm một khoản ngân sách bổ sung trị giá hơn 200 tỷ đô la cho chiến tranh.

Một số mô hình cho thấy một chiến dịch kéo dài 2 tháng có thể tiêu tốn từ 47 tỷ đến 95 tỷ USD, tùy thuộc vào cường độ của các hoạt động tác chiến. Những con số này thường không bao gồm các khoản chi phí dài hạn, chẳng hạn như việc chăm sóc cựu chiến binh trong tương lai và chi phí thay thế số đạn dược đã sử dụng.

Trump có lẽ trong một phút bốc đồng đã phát động chiến tranh với Iran trong lúc nợ công gia tăng, ngân sách quốc gia bị thiếu hụt trầm trọng khiến chính quyền Trump phải đóng cửa một số cơ quan liên bang, một số chương trình an sinh xã hội. Trump muốn bù đắp sự thiếu hụt này một phần bằng thuế quan nhưng đã bị Tối Cao Pháp Viện mới đây phủ quyết. Trump phải hoàn trả lại tất cả tiền thuế đã thâu cho các công ty nhập cảng.

Khoản nợ công của Mỹ—vốn đã vượt mức 39,4 nghìn tỷ USD—cùng với thâm hụt ngân sách liên bang nghiêm trọng khoảng 2 nghìn tỷ USD đã giới hạn chiến dịch quân sự của Tổng thống Donald Trump nhắm vào Iran. Các chi phí chiến tranh ngày càng chồng chất—với con số ước tính hơn 37,5 tỷ USD do Lầu Năm Góc đưa ra—không chỉ gia tăng áp lực tài chính gay gắt mà còn đẩy chi phí vay nợ quốc gia và lãi suất lên cao, buộc chính quyền Trump phải rút ngắn chiến tranh tại Iran. Hiện nay, chính quyền này đang bị buộc phải chuyển hướng sang việc sử dụng các biện pháp gây sức ép kinh tế thay vì leo thang xung đột tốn kém không có hồi kết.

Các nhà lập pháp tại Washington bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc về việc phê chuẩn các khoản ngân sách bổ sung khổng lồ cho quốc phòng mà thiếu các biện pháp bù trừ ngân sách chặt chẽ hoặc chiến lược rút lui rõ ràng.

Nói tóm lại, chi phí chiến tranh đáng kể và ngân sách quốc gia thiếu hụt sẽ buộc chính quyền Trump phải chấm dứt chiến tranh với Iran bằng cách này hay cách khác. Đây là bài học đắt giá cho chính quyền Trump.

Nguyễn Quốc Khải

Nguồn : Việt Báo, 11/08/2026