Sự quyên sinh của Tiến sĩ Hoàng Phương Mai : Tiếng chuông cảnh báo

Trần Hùng, 25/08/2025

Ngày 16/8/2025, tiến sĩ Hoàng Phương Mai – một nhà nghiên cứu Hán Nôm 49 tuổi – chọn cái chết để khẳng định sự trong sạch, lòng tự trọng và lẽ phải của mình. Sự kiện này không chỉ để lại niềm thương xót cho gia đình, mà còn là một nhát dao khoét thẳng vào vết thương đang mưng mủ của đời sống trí thức Việt Nam hôm nay.

Di ảnh Tiến sĩ Hoàng Phương Mai (1976 -2025)

Viện Hàn Lâm và sự im lặng khó hiểu

Đã hơn một tuần trôi qua kể từ ngày chị mất, Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam – cơ quan cao nhất quản lý Viện Hán Nôm – vẫn chưa có lấy một lời tuyên bố chính thức. Một sự im lặng lạ lùng, thậm chí là vô cảm và thoái thác trách nhiệm liên đới.

Ở những quốc gia dân chủ, một vụ việc bi thảm như vậy chắc chắn sẽ khiến báo chí, dư luận và cả Quốc hội chất vấn trực diện Chủ tịch Viện Hàn Lâm. Người đứng đầu không thể "ăn ngon ngủ yên" khi cấp dưới mình, cũng như bản thân cái "lò ấp" 350 tiến sĩ "nở" mỗi ngày (tính trung bình gần 1 tiến sĩ mỗi ngày).

Còn ở đây, chính sự lặng thinh đồng lõa với Viện cấp dưới, đã đẩy một trí thức vào đường cùng, vì đã cố tình chôn vùi một sự thật nhức nhối, để rồi cái chết của một nữ tiến sĩ chính trực nhưng gia cảnh đáng thương, chỉ còn là cơn gió thoảng "cầm bằng cho nó bay đi…".

Một xã hội mê ngủ dưới ngọn cờ dối trá

Trong khi đó, ngoài xã hội, hàng ngàn người vẫn rồng rắn trải chiếu nằm đường để "xem tổng duyệt binh" cho ngày 2/9 – ngày mà họ tưởng rằng là biểu tượng của độc lập, tự hào dân tộc. Nhưng thực chất, đó lại là ngày khởi đầu cho một cuộc cách mạng đã bị phản bội. Khi dân tộc vẫn "ngùn ngụt tự hào" với một di sản bị tước đoạt linh hồn, thì dân tộc ấy sẽ còn bị đày đọa dài dài.

Nỗi chết oan của Tiến sĩ Hoàng Phương Mai hoàn toàn bị chìm lấp trong tiếng kèn, tiếng trống và những hàng quân diễu binh rập khuôn. Một dân tộc mê ngủ, hân hoan trong hư tưởng, tất yếu sẽ vô cảm trước nỗi oan ức của đồng bào mình.

Thể chế – cội rễ của mọi bi kịch

Cái chết ấy, xét cho cùng, không phải do một vài cá nhân lãnh đạo Viện Hán Nôm hay do Viện Hàn Lâm Việt Nam, mà do cả một thể chế. Một thể chế mà nơi trí thức muốn sống phải "trùm chăn", "giả điếc", phải uốn lưỡi để ca tụng đảng, phải khom lưng để giữ miếng cơm manh áo, mà bất chấp cái "hương hoa hồn người" mà ngày nào họ còn tụng xưng như những giá trị tinh thần.

Một thể chế mà cái sai của kẻ mạnh luôn được bảo kê, còn cái đúng của kẻ yếu luôn bị nghiền nát.

Trong môi trường ấy, những người như Tiến sĩ Phương Mai – người dám nói, dám đứng thẳng, dám giữ lẽ phải – trở thành "lạc loài", bị vùi dập cho đến khi không còn lối thoát.

Thân phận của người trí thức ngay giữa giới trí thức

Thật cay đắng khi trong một cơ quan toàn phó giáo sư, tiến sĩ – những người được coi là "tinh hoa tri thức" – lại có thể đối xử với nhau độc đoán, vô lương tâm, vô tình đến thế. Sự im lặng của đồng nghiệp, sự cúi đầu trước cơ chế, sự thỏa hiệp để được yên thân – tất cả đã biến "giới trí thức" thành một tập thể vong thân, thậm chí bị "lưu manh hóa" cùng cực.

Trong cái biển người gù lưng ấy, một người dám ngẩng cao đầu lại bị coi là "khác thường", là "cứng đầu", thậm chí là "tâm thần". Và để minh chứng cho sự trong sạch, Tiến sĩ Hoàng Phương Mai đã chọn cách đau đớn nhất : Lấy chính sinh mạng mình để nói lên điều mà cả tập thể trí thức quanh chị đã câm lặng không dám nói.

Lối thoát cho cả thức lẫn dân tộc

Cái chết của Tiến sĩ Hoàng Phương Mai không chỉ là bi kịch của một cá nhân, mà còn là bi kịch của cả một dân tộc đang sống trong sự lừa dối, an phận khom lưng và cúi đầu vô cảm trước mọi đau khổ của đồng loại. Nó cho thấy rằng : nếu không thoát khỏi sự kìm kẹp của chủ nghĩa cộng sản và ảnh hưởng độc hại của chế độ toàn trị, dân tộc này sẽ còn chứng kiến nhiều trí thức, nhiều con người lương thiện phải tìm đến cái chết để giữ lấy thanh danh và phẩm giá.

Chỉ khi nào thoát cộng, thoát toàn trị, dân tộc mới thực sự tỉnh thức. Chỉ khi ấy, trí thức mới được sống đúng nghĩa là trí thức – dám nghĩ, dám nói, dám bảo vệ sự thật. Và chỉ khi ấy, mỗi người dân mới có thể sống như một con người lương thiện, không còn phải chọn cái chết để chứng minh mình vô tội.

Tiến sĩ Hoàng Phương Mai đã ngã xuống, nhưng cái chết của chị là lời cảnh tỉnh cho cả một dân tộc, chứ không chỉ đối với trí thức. Nếu chúng ta tiếp tục im lặng, tiếp tục cúi đầu, thì ngày mai sẽ còn nhiều Hoàng Phương Mai khác sẽ chọn cách kết thúc cuộc đời mình như cách của chị.

Trần Hùng

(25/08/2025)

****************************

Đâu rồi công bằng cho tiến sĩ Hoàng Phương Mai ?

Nguyễn Ngọc Chu, 24/08/2025

1. Có người nói, không biết rõ tình hình nội bộ thì đừng xen vào. Nhưng quy luật vận hành của tạo hóa dạy điều khác. Không đến mặt trời mà biết ánh sáng mặt trời là do phản ứng nhiệt hạch trong lõi mặt trời sinh ra. Không mở "hộp đen" nhưng từ kết quả đầu ra thì biết "ruột gan" của "hộp đen". Nhìn cá chết ở hồ thì biết môi trường sống ở hồ. Xem video tự thiêu của Hoà Thượng Thích Quảng Đức, Tổng thống Kennedy phải bỏ ra ngoài phòng họp và nói rằng nơi đó chính quyền đã làm những điều khủng khiếp lắm mới buộc nhà sư phải tự thiêu.

Sự quyên sinh của Tiến sĩ Hoàng Phương Mai là chứng cớ cốt lõi khẳng định bất công chà đạp chị. Hàng chục bản giải trình, hay trăm trang biên bản hội họp chẳng đáng nghĩa gì trước sự hy sinh tính mạng để đòi sự công bằng.

2. Có tâm ma thì ma, có tâm phật thì phật. Có người nói vì do trầm cảm, vì do quẫn trí. Người chính trực nhìn theo cách của mình.

Thái tử Đan nhờ Điền Quang tìm người hành thích vua Tần và dặn đi dặn lại rằng việc hệ trọng nên đừng cho ai biết. Sau khi tiến cử Kinh Kha cho thái tử Đan, Điền Quang tự vẫn. Vì cho rằng phải dặn lại lần thứ hai, chứng tỏ Thái tử Đan vẫn nghi ngờ. Chỉ bằng cái chết mới xóa được nghi ngờ của thái tử Đan, rằng Điền Quang đã mang theo bí mật vào nấm mồ. Kẻ sĩ tìm đến cái chết để chứng minh sự trong sạch của mình.

Nhiều tháng liên tục, hàng ngày đến Viện làm việc, dù Viện đã [bị] cho thôi việc, nhưng không chịu nhận quyết định – không phải "tâm thần", không phải "gàn". Chỉ là người chính trực bảo vệ lẽ phải của mình. Một cách kiên trì. Một cách cứng đầu cứng cổ. Không chịu khuất phục. Bỏ qua, coi khinh mọi sự đàm tiếu tầm thường.

Sự quyên sinh của Tiến sĩ Hoàng Phương Mai là chứng cớ cốt lõi khẳng định bất công chà đạp chị. Hàng chục bản giải trình, hay trăm trang biên bản hội họp chẳng đáng nghĩa gì trước sự hy sinh tính mạng để đòi sự công bằng.

3. Có người nói, Viện Hán Nôm khuyên Tiến sĩ Hoàng Phương Mai rút đơn kiện và trình bày do sức khỏe không tốt nên "không hoàn thành nhiệm vụ" thì "Viện sẽ xóa bỏ quyết định nghỉ việc để Tiến sĩ Hoàng Phương Mai tiếp tục làm việc. Nhưng Tiến sĩ Hoàng Phương Mai không làm, "vì không sai, và còn vì Viện Hàn lâm động viên yên tâm, chờ xem xét lại, do còn bận quá nhiều việc".

Sự lùi bước dưới danh nghĩa "khuyên" nhưng thực tế là "bắn tin cầu hoà" chứng tỏ lãnh đạo Viện Hán Nôm ở thế thua, ở phía sai trái. Họ cần sự "rửa mặt" rằng "họ đúng, Tiến sĩ Hoàng Phương Mai sai" thì họ rút lại quyết định vì "nhân văn" vì đã "ăn năn hối cải".

Nhưng tiếc thay Tiến sĩ Hoàng Phương Mai là người cương trực, không sai không nhận lỗi, càng không vì lợi lộc mà "đúng" nói thành "sai" như nhiều kẻ khác.

4. Vì người chính trực, nên tin vào lẽ phải sẽ thắng. Tiếc thay, lý lẽ của kẻ mạnh đang ngự trị ở nhiều nơi.

Kiện chính quyền, trong xã hội hiện thời hầu như vô vọng. Chính quyền, người sau bảo bảo vệ người trước. Họ có quyền lực. Họ đông đảo. Họ là "siêu lẽ phải". Tiến sĩ Hoàng Phương Mai có đúng một thì chính quyền càng "trăm lần đúng hơn". Mong vào cấp trên bảo vệ mình mà không bảo vệ lãnh đạo Viện Hán Nôm là một "vi phạm tiên đề" của Tiến sĩ Hoàng Phương Mai. Và đến khi cảm nhận được tình cảnh thực tế vô vọng, Tiến sĩ Hoàng Mai Phương đã lấy cái chết để chứng minh mình đúng.

Tuy lý lẽ của kẻ mạnh ngự trị khắp mọi nơi, nhưng luật nhân quả cuối cùng sẽ được thực thi vì sứ mệnh của tạo hoá.

5. Thủ tướng Shinzo Abe từ chức vì đề phòng sức khỏe yếu sẽ thiếu minh mẫn ảnh hưởng đến vận mệnh đất nước. Thủ tướng Hàn Quốc Chung Hong-won từ chức vì chìm phà Sewol trên đường đến đảo Jeju. Tư lệnh Lục quân Ukraine, Tướng Drapatyi từ chức vì thao trường của một lữ đoàn bị tập kích. Ông nói, "ai đó phải chịu trách nhiệm".

Trong sự vụ mất hàng trăm cuốn sách của Viện Hán Nôm, lãnh đạo Viện Hán Nôm là người chịu trách nhiệm lớn nhất.

6. Lãnh đạo Nhà nước đang muốn dựa vào trí thức để đưa đất nước vươn mình. Đang có ý định mời cả trăm chuyên gia giỏi quốc tế về nước làm việc. Không thể không biết việc quyên sinh chấn động của Tiến sĩ Hoàng Phương Mai vì bảo vệ lẽ phải. Lấy cuộc sống để chứng minh sự vô tội thì đến quỷ thần cũng phải cảm động.

Trí thức trong nước phải quyên sinh, như cá chết trong hồ, nếu không thay nước làm sạch hồ, thì cá mới mang về tất không sống được.

Nguyễn Ngọc Chu

(24/08/2025)

****************************

Cái chết của Tiến sĩ Hoàng Phương Mai liệu có là bài học cảnh tỉnh giới trí thức nhà nước ?

Lưu Trọng Văn, 22/08/2025

Sự kiện tiến sĩ Hán Nôm Hoàng Phương Mai tự sát ở tuổi 49 rúng động dư luận.

Vì sao nên nỗi ? Chắc phải có uẩn khúc gì ở đây.

Tiến sĩ Hoàng Phương Mai. Nguồn : Tiến sĩ Phạm Thùy Vinh

Một số người liên quan Viện Hán Nôm cho biết, Tiến sĩ Mai có nhiều đơn thư kiện cáo lãnh đạo Viện Hán Nôm gửi lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Đúng sai thế nào không rõ, nhưng chính vì những đơn thư kiện cáo này đã góp phần dẫn đến Tiến sĩ Mai bị buộc thôi việc với lý do không hoàn thành nhiệm vụ nhiều năm.

Sự kiện đau lòng một người mẹ bị dồn chân tường, phẫn uất đã tự sát để lại chồng ốm đau và hai con chưa tự lập, không thể không tạo sóng dư luận.

Câu hỏi đặt ra là, tại sao ở một viện nghiên cứu khoa học danh giá thành viên của Viện Hàn lâm khoa học danh giá, nơi tập trung hầu hết là các giáo sư, tiến sĩ cũng rất danh giá, với hầu hết lãnh đạo là các giáo sư tiến sĩ danh giá lại có thể xảy ra một sự việc đau lòng liên quan tới nhân phẩm và số phận con người đến như vậy ?

Với câu hỏi ấy, không thể không có những nghi vấn về giới trí thức ở các cơ quan nhà nước.

Tại sao trước sự kiện đơn thư tố cáo kéo dài nhiều năm của một nhà khoa học, dù đúng sai thế nào mà không được minh bạch, không được xử lý công minh kịp thời ?

Chuyện đơn thư tố cáo trong giới lãnh đạo trí thức khoa học như vậy đã kéo dài nhiều năm, tại sao không thấy các trí thức khoa học cùng cơ quan lên tiếng ủng hộ hay phê phán ?

Sự thờ ơ ?

Sự vô cảm ?

Vâng, sự im lặng của các vị trí thức ở ngôi lãnh đạo ở các cơ quan liên quan trên phần nào có thể hiểu được, vì với cơ chế còn nhiều vấn đề, thì các vị trí thức khi tham gia quan quyền có thể đánh mất phẩm chất trí thức không ít thì nhiều.

Nhưng sự im lặng của giới trí thức chuyên môn thuần tuý trong các cơ quan nhà nước trên, trước một sự việc liên quan đến sự thật và công lý thì thật khó hiểu.

Vậy thì trí thức – anh, chị là ai ?

Vì cô đơn, cô độc dẫn đến bất lực cùng quẫn nữ tiến sĩ khoa học Phương Mai mới tự sát.

Cái chết bi thương ấy giữa thời cuộc lãnh đạo quốc gia đang đề cao vai trò trí thức liệu có để lại sự cảnh tỉnh hay báo động về thực trạng giới trí thức hiện nay không ?

Tiến sĩ Phương Mai có thể đúng và có thể sai. Thước đo của tri thức là năng lực và phẩm chất phân biệt được đúng, sai. Nếu các vị trí thức ở các cơ quan trên sử dụng năng lực của mình và dám đứng về cái đúng, dám phê phán cái sai khi sự việc xảy ra thì chắc chắn không có cái chết của một nhà khoa học ở tuổi 49 của mình.

Lưu Trọng Văn

(22/08/2025)

****************************

Lời xưa vang vọng, người nay muộn phiền…

Lê Thiếu Nhơn, 22/08/2025

Mấy ngày qua, mình cứ nghĩ vẩn vơ về khái niệm "kinh tế tri thức" khi nghe chuyện nữ tiến sĩ Hoàng Phương Mai tự kết liễu đời mình ở tuổi 49, bỏ lại hai đứa con đang tuổi trưởng thành và người chồng nay ốm mai đau.

Xin được nhắc lại dữ liệu : Tuổi 49, học vị tiến sĩ, làm việc trong môi trường luôn cảm nhận được giá trị tích tụ theo thời gian. Mình tin người phụ nữ ấy có thể cực đoan, có thể cố chấp nhưng chắc chắc không thể nông nổi, không thể hồ đồ.

Tháng 3/2025, tiến sĩ Hoàng Phương Mai bị Viện Hán Nôm cho thôi việc. Không chấp nhận, tiến sĩ Hoàng Phương Mai ngày nào cũng đến Viện Hán Nôm, và ngồi làm việc ở ngay phòng tiếp khách. Tháng 7/2025, Viện Hán Nôm cấm tiến sĩ Hoàng Phương Mai lui tới cơ quan (cũ). Sáng 16/8/2025, gia đình phát hiện tiến sĩ Hoàng Phương Mai đã chọn sự ra đi nghiệt ngã nhất.

Mình không quen tiến sĩ Hoàng Phương Mai. Chỉ biết chị và chồng là nghiên cứu viên Nguyễn Ngọc Dương cùng làm việc ở Viện Hán Nôm. Nghiên cứu viên Nguyễn Ngọc Dương sức khỏe suy nhược, gần như không giúp được gì, kể cả làm chỗ dựa tinh thần cho vợ.

Mấy năm trước, mình tình cờ đọc được cuốn sách "Lời xưa vang vọng" của tiến sĩ Hoàng Phương Mai, khảo sát tác phẩm "Lữ trung tạp thuyết" của Bùi Huy Bích (1744-1818). Tâm huyết của tiến sĩ Hoàng Phương Mai rất đáng ghi nhận, vì đây là một công trình hữu ích cho những ai quan tâm văn xuôi Việt Nam thế kỷ 18.

Vì sao bi kịch lại đến với tiến sĩ Hoàng Phương Mai ? Phó Giáo sư – Tiến sĩ Phạm Thùy Vinh, (cựu cán bộ Viện Hán Nôm) trong một bài viết tiễn đưa tiến sĩ Hoàng Phương Mai, tiết lộ : "Tôi cũng biết là Viện Hán Nôm đã khuyên cháu rút hết đơn kiện gửi lên lãnh đạo các cấp của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội (nghe nói khá nhiều) và làm đơn trình bày với Viện là do sức khỏe không tốt nên không hoàn thành nhiệm vụ công việc được giao thì Viện sẽ xóa bỏ quyết định nghỉ việc để cháu được ở lại làm việc.

Cháu cũng nói với tôi có chuyện đó nhưng cháu không làm vì cháu không sai, hơn nữa trên Viện Hàn lâm cũng động viên cháu là cứ yên tâm, chờ họ sẽ xem xét lại vì khi đó họ còn bận nhiều việc quá. Vì vậy khi nói chuyện với tôi thì cháu rất lạc quan tin tưởng vào cấp trên sẽ cứu xét".

Ôi trời, lẽ nào mọi cay đắng đều xuất phát từ đây ? Điều tiến sĩ Hoàng Mai Phương chờ đợi, không phải một việc làm, mà là thứ cao cả hơn, mang tính "nguyên tắc" và "lý tưởng".

Chúng ta cứ rêu rao "kinh tế tri thức" nhưng chưa bao giờ xây dựng đội ngũ trí thức đích thực tư duy độc lập và hành động tự chủ. Trí thức ở nước ta vẫn mang đặc trưng phò chính thống, lụy danh lợi, ưa bè nhóm. Bất kỳ trí thức nào không thích thú vòng xoáy ấy và không nương theo vòng xoáy ấy, đều bị tẩy chay.

Đừng nghĩ học hàm học vị là chốn sang trọng, có những cái đầu hói đường bệ uy nghiêm nhưng lòng tự trọng không nhiều bằng số tóc ít ỏi còn lại đâu.

Người ở với người thì ắt có mâu thuẫn. Cơ quan sinh tồn bằng ngân sách luôn là nơi đấu đá dai dẳng và xung đột triền miên, với những tiểu xảo chính trị văn phòng rẻ rúng và bệnh hoạn. Tiến sĩ Hoàng Phương Mai đã vấp váp giữa dòng chảy kia và vẫn tin vào "cấp trên" một cách trong sáng.

Bây giờ, thị trường chức vụ sôi động lắm. Ai cũng chạy khỏe, làm gì có cái ghế nào cho không biếu không, và tất nhiên là "quan quan tương hộ". Khi bất bình ở công ty con, mà khiếu nại lên công ty mẹ, thì chả khác gì tự làm khổ bản thân thêm lần nữa. Hãy nhớ rằng, những nội dung như "chấp nhận sự thao túng", "chấp nhận sự dối trá", "chấp nhận sự hèn hạ" là phần phụ lục được ẩn giấu khéo léo phía sau mỗi hợp đồng lao động.

Thời đại phô diễn mặt nạ đạo đức, những lời ngon ngọt "xin ghi nhận, sẽ xử lý" hoặc "xin lắng nghe, sẽ giải quyết" chỉ là ngôn ngữ đãi bôi chót lưỡi đầu môi.

Tội nghiệp tiến sĩ Hoàng Phương Mai ! Cộng đồng thì hăm hở vươn vai vươn cổ vươn tay mà không chú ý hỗ trợ tâm lý cho người thất nghiệp tuổi trung niên. Còn chị lại theo đuổi tinh thần cổ nhân "triêu văn đạo, tịch tử khả hỷ" (sáng nghe được đạo lý, chiều chết cũng vui lòng) nên chị đã tuyệt vọng.

Sự chấm dứt số phận chua xót của tiến sĩ Hoàng Phương Mai, hoàn cảnh cứ giông giống câu thơ Bùi Huy Bích viết cuối thời Trịnh – Nguyễn phân tranh : "Kiến thuyết quan binh công lược bạo/ Dân gia phiến tịch đãng vô di" (Nghe nói quan binh công phá dữ/ Sạch không manh chiếu của dân lành).

Mình không quen tiến sĩ Hoàng Phương Mai. Mình viết đôi dòng bái biệt chị, vì mình được đọc cuốn sách "Lời xưa vang vọng"- một công trình ra đời từ Viện Hán Nôm, nơi tiến sĩ Hoàng Phương Mai đã lặng lẽ cống hiến nhiều năm và đã bị ruồng bỏ như một kẻ vô tích sự.

Lê Thiếu Nhơn

(22/08/2025)

*****************************

Tiến sĩ Hoàng Phương Mai/ Lời xưa vang vọng (tức Lữ Trung tạp thuyết của Bùi Huy Bích) - 2021

Ảnh chị Hoàng Phương Mai tôi lấy nguồn từ Facebook Nguyễn Đình Hưng. Sau khi có dư luận anh Nguyễn Đình Hưng đã yêu cầu không sử dụng hình ảnh của anh chụp với những ngôn từ ác Ý. Tôi không hiểu rõ mục tiêu thực sự của chủ tài khoản. Nên để công bình tránh bị lợi dụng, tôi xóa bỏ ảnh này trên blog. Thay bằng ảnh chị Mai phát biểu trong một hội nghị đã đăng báo trên Internet.

Tiến sĩ Hoàng Phương Mai (1976-2025)

Chị hoàng Phương Mai quê ở Nam Định. Chị tốt nghiệp cử nhân Trung Văn đại học sư phạm Hà Nội. Do bạn bè của song thân chị có nhiều người công tác tại viện nghiên cứu Nôm, nên chị xin về viện nghiên cứu Hán Nôm làm hợp đồng trước tôi, nghĩa là trước năm 2000. Thời điểm đó vấn đề biên chế rất là khó khăn, và họ quy định chỉ tuyển người học Hán Nôm chứ không tuyển người học Trung Văn. Chị đã phấn đấu học tiếp văn bằng hai cử nhân hán nôm tại trường đại học khoa học xã hội và nhân văn.

Sau này theo định hướng nghiên cứu của đơn vị, cần người nghiên cứu chữ nôm tày. Chị lại tiếp tục tham gia học chữ Nôm Tày (chị là một trong những chuyên gia chữ nôm tày, và là nữ duy nhất, của Viện nghiên cứu Hán Nôm là các ông ba : cung khắc lược, Lưu Đình Tăng, Nguyễn Minh Tuấn, Phạm Hoàng Giang, Hoàng Phương Mai). Thời gian đầu công tác chị đảm nhận nhiệm vụ ở phòng tư liệu thư viện thuộc quyền của thạc sĩ Chu Tuyết Lan và tiến sĩ Nguyễn Xuân Diệu.

Sau khi vào biên chế, chị nhiều lần được đề cử làm chiến sĩ thi đua cấp phòng. Chị làm luận án thạc sĩ, tiến sĩ ngành hán nôm học, từng viết nhiều bài, tham gia nhiều hội thảo trong nước và quốc tế (Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan). Những thông tin bài viết trong nước của chị có trên trang Web của Viện nghiên cứu Hán Nôm.

Thông báo Hán Nôm :

Hoàng Phương Mai : 57. Nghi thức tiếp đón phái đoàn sứ bộ triều Nguyễn tại biên giới Việt Trung (TBHNH 2012)

40. Nghiên cứu truyện thơ Nôm Tày Lưu Bình - Dương Lễ (TBHNH 2011)

32. Về một số văn kiện ngoại giao bằng chữ hán của triều đình nhà Nguyễn gửi triều đình nhà Thanh hiện đang lưu giữ tại Thư viện Quốc gia (TBHNH 2010)

58. Công tác biên dịch và nghiên cứu truyện thơ Nôm Tày - Đôi nét về thành tựu và triển vọng (TBHNH 2009)

56. Giới thiệu tư liệu truyện thơ Nôm Tày hiện lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (TBHN 2008)

53. Giới thiệu tư liệu về thơ An Nam thời Nguyễn, Hoàng Phương Mai lược dịch

51. Tình hình phát triển của Nho học Việt Nam qua con mắt của một học giả nước ngoài.

47. Bài văn cấp sắc trong lễ cấp SẮC THEN của người Tày (TBHNH 2003)

42.Về cuốn sách NÔM TÀY mang đậm giá trị giáo dục đạo đức truyền thống (TBHNH 2002)

Tạp chí Hán Nôm từ 2005 về trước :

Bàn về "Vu" và " Vu thuật" trong dân gian thời Lưỡng Hán - 2002 - Số 3 (52) - Tr.33-47

Lược khảo về thư tịch cổ Việt Nam du nhập vào Trung Quốc - 2004 - Số 1 (62) - Tr.31-35

Một bài Sli Mửng Pi Mấư (Thơ mừng năm mới) của người Tày Nùng trong kho sách Hán Nôm - 2003 - Số 2 (57) - Tr.75-

Tạp chí Hán Nôm từ 2005 về sau : 

Về những phái đoàn sứ bộ triều Nguyễn đi sứ triều Thanh (Trung Quốc) (Tạp chí Hán Nôm, số 6 (115) 2012 ; tr.51 - 68)

Lược khảo tư liệu văn kiện ngoại giao giữa Việt Nam và Trung Quốc dưới triều Nguyễn (Tạp chí Hán Nôm, Số 3 (94) 2009 ; Tr. 29-45).

Tưởng nhớ chị hoàng Phương mai (1976 -2025) giới thiệu lại tác phẩm "Lữ trung Tạp thuyết " do chị dịch và nghiên cứu được giới thiệu trên Facebook sách Thành Vinh. Thời điểm chị hoàng Phương mai nghiên cứu về lữ trung Tạp thuyết, tôi khá bất ngờ vì văn bản chữ thảo không phải là dễ đọc. Tôi xin phép chị được chụp lại bản chữ hán để sau này nghiên cứu thêm. Nhưng tôi không có nhiều thời gian vì vòng quanh của Sống. Nay chị đã thành người thiên cổ xin gửi chị một chút tâm tình. tôi nhớ mãi một năm nào đầu xuân đoàn thanh niên của viện nghiên cứu hán nôm rủ nhau về thăm gia đình chị ở Nam định. Gia đình chị là một gia đình nền nếp Chuẩn chỉnh. Gia đình chị tiếp đón chúng tôi rất chu đáo. bố mẹ chị và các em của chị rất vui với đoàn khách ở Hà Nội về. Chúng tôi nghỉ qua đêm tại nhà chị và sáng hôm sau lên đường sang nhà chị Nguyễn Thị kim Măng ở bên Ninh Bình. Chị xe duyên với anh Nguyễn Ngọc Dương cũng công tác tại viện nghiên cứu Hán Nôm. Đám cưới của anh chị tôi được vinh dự cùng một người họ hàng bắn pháo bông trong đoàn đón dâu. Thương nhớ chị ! Mong chị thanh thản ! 

Lữ Trung Tạp Thuyết, Tác giả : Bùi Huy Bích, Dịch giả : Hoàng Phương Mai - Bìa cứng 436 trang (bao gồm bản gốc chép tay chữ Hán), Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, tháng 12/2021

Giới thiệu sách 

Lữ Trung Tạp Thuyết - Tham tụng Bùi Huy Bích

Trong dòng chảy học thuật Việt Nam cuối thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX, Lữ Trung Tạp Thuyết là một trong những tác phẩm tiêu biểu thể hiện chiều sâu tư tưởng và tấm lòng của một nhà nho chân chính – Tham tụng Bùi Huy Bích. Là học trò xuất sắc của nhà bác học Lê Quý Đôn, ông không chỉ tiếp thu tinh thần bác học, mà còn kế thừa và phát triển truyền thống trọng đạo lý, yêu nước, và giàu trăn trở với thời cuộc.

Trong số các tác phẩm của ông, Lữ Trung Tạp Thuyết có thể được xem là một cuốn sách mang tính chất tổng hợp, tạp ký, được Bùi Huy Bích biên soạn sau khi đã từ quan về ở ẩn. Nội dung sách thể hiện những suy tư sâu sắc mà ông tích lũy trong suốt cuộc đời làm quan và học tập, chủ yếu xoay quanh các vấn đề đạo đức, con người, lối sống và thời cuộc vào giai đoạn chuyển giao giữa thế kỷ XVIII và XIX. Tác phẩm không chỉ trích dẫn lời dạy của các bậc hiền triết như Khổng Tử, Mạnh Tử, Hàn Tử hay những điển cố trong Luận ngữ, Kinh thi, Trung dung, mà còn là nơi ông ghi lại quan điểm cá nhân về lịch sử, chế độ, văn chương, cũng như những tập tục sinh hoạt trong dân gian.

Lữ Trung Tạp Thuyết từng được nhiều học giả quan tâm nhưng vẫn chưa có một chuyên luận toàn diện dành riêng cho tác phẩm này, đặc biệt trong lĩnh vực khảo sát văn bản. Đáp lại khoảng trống đó, Tiến sĩ Hoàng Phương Mai (Viện Nghiên cứu Hán Nôm) đã cho ra đời công trình nghiên cứu chuyên sâu Lời xưa vang vọng – Qua tác phẩm "Lữ trung tạp thuyết" của Bùi Huy Bích (NXB Khoa học xã hội, 2021). Cuốn sách dày 436 trang, chia làm 3 chương chính cùng phần phụ lục gồm bản dịch tiếng Việt và nguyên văn chữ Hán. Qua công trình này, độc giả có thể tiếp cận một cách hệ thống cả nội dung và giá trị văn bản của Lữ Trung Tạp Thuyết, đồng thời hiểu rõ hơn vai trò của tác phẩm trong việc phản ánh đời sống tinh thần và tư tưởng của tầng lớp trí thức Nho học Việt Nam.

Không chỉ là một tập bút ký mang tính học thuật, Lữ Trung Tạp Thuyết còn là tấm gương soi chiếu tâm hồn của một nho sĩ thời loạn, một học trò xứng đáng của Lê Quý Đôn, và là di sản quý giá cho những ai muốn tìm hiểu về học thuật, đạo lý và nhân sinh trong lịch sử văn hóa Việt Nam.

Blog yeuhannom, 17/08/2025