16/11/2026

Hội nghị Cấp cao ASEAN-Trung Quốc 2026 trở nên nhàm chán

Châu Á

Phân tích

Không đạt được COC về Biển Đông, ASEAN-Trung Quốc quay sang hợp tác kinh tế

Thu Hằng, RFI, 16/11/2026

ASEAN tiếp tục hoạt động cấp cao với các đối tác (ASEAN + 1) trong ngày 16/11/2026, bắt đầu là với Trung Quốc, tiếp theo là với Liên Hiệp Quốc, Úc, Hàn Quốc. Chủ đề chính được nhấn mạnh là hợp tác kinh tế, an ninh hàng hải, quan ngại về các cuộc xung đột ở Trung Đông đang tác động đến an ninh năng lượng ở Đông Nam Á. 

Hội nghị cấp cao ASEAN - Trung Quốc lần thứ 29, tại Manila, Philippines, ngày 16/11/2026. Ted Aljibe/Pool AFP via AP - Ted Aljibe

Hội nghị cấp cao ASEAN-Trung Quốc đã thông qua Tuyên bố chung kỷ niệm 5 năm thành lập Quan hệ Đối tác chiến lược Toàn diện nhưng không đề cập đến Bộ Quy Tắc Ứng xử ở Biển Đông - COC.

Đặc phái viên Thu Hằng tường trình từ Manila :

"Năm 2026 đánh dấu nhiều sự kiện quan trọng trong quan hệ giữa ASEAN và Trung Quốc, được tổng thống Philippines để cập ngay khi bắt đầu bài phát biểu tại hội nghị cấp cao với thủ tướng Lý Cường : Kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao song phương và 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện.

Cho dù không đúc kết được Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông - COC trong năm 2026 nhưng tổng thống Ferdinand Marcos Jr đã nhấn mạnh đến những tiến bộ, cụ thể là hoàn thiện được khoảng 80% thỏa thuận : "Dựa vào đường hướng chỉ đạo được thông qua năm 2023, chúng tôi đã hướng đến việc thiết lập một một Bộ Quy tắc Ứng xử thực chất và hiệu quả, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển 1982. Cho dù còn nhiều bất ổn trong khu vực và trên thế giới, ASEAN và Trung Quốc tiếp tục tìm kiếm tiếng nói chung và duy trì hợp tác rõ ràng".

Thủ tướng Lý Cường không đề cập đến COC và tập trung nhấn mạnh đến "những thành tựu đáng khính lệ" về thương mại và hợp tác giữa Trung Quốc và ASEAN. Kim ngạch thương mại song phương năm 2025 vượt mốc 1.000 tỷ đô la, tăng 20,1% so với năm 2021. Sắp tới, một thị trường khu vực rộng lớn sẽ được hình thành với việc ký kết nghị định thư nâng cấp Khu vực Thương mại Tự do Trung Quốc - ASEAN (phiên bản 3.0). Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện ASEAN-Trung Quốc giai đoạn 2026-2030 cũng đã được thông qua và triển khai kế hoạch hành động cho 5 năm tới. Ngoài ra, thủ tướng Lý Cường còn nhấn mạnh đến việc tăng khả năng kết nối, thông qua các dự án trọng điểm như đường sắt cao tốc Jakarta-Bandung, đường sắt Trung Quốc-Lào, khởi công kênh đào Bình Lục (Ping Lu), triển khai chương trình thị thực (visa) ASEAN…

Theo thủ tướng Trung Quốc, "5 năm vừa qua thực sự rất đặt biệt và kết quả đạt được không phải là dễ dàng" nhờ vào ba điểm : "thúc đẩy truyền thống hữu nghị và tương trợ, tuân thủ các nguyên tắc cơ bản về mở cửa và cùng có lợi, nắm bắt động lực phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo".

Thu Hằng

**************************

Biển Đông : ASEAN và Trung Quốc thất bại trong việc hoàn tất bộ quy tắc ứng xử

BBC, 16/11/2026

ASEAN và Trung Quốc đã không thể hoàn tất đàm phán về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) trong thời gian Philippines giữ chức chủ tịch ASEAN, dù hai bên đã đạt được đồng thuận sơ bộ đối với khoảng 80% nội dung dự thảo.

Các nhà lãnh đạo khu vực tại Thượng đỉnh ASEAN ở Manila, Philippines hôm 15/11

Tiến trình xây dựng COC đã kéo dài hơn hai thập niên và Philippines từng đặt mục tiêu thúc đẩy để văn kiện này được hoàn tất trong năm 2026.

Phát biểu bên lề hội nghị thượng đỉnh ASEAN tại Manila hôm 15/11, Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro cho biết các bên vẫn chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Bà Lazaro nói một số vấn đề quan trọng vẫn còn bỏ ngỏ, trong đó có câu hỏi liệu bộ quy tắc này có mang tính ràng buộc pháp lý hay không.

Vị ngoại trưởng nói thêm ASEAN và Trung Quốc vẫn tồn tại những khác biệt đáng kể về nhiều nội dung trong đàm phán.

"Nếu có thêm khoảng năm đến sáu tháng nữa, có lẽ chúng tôi có thể hoàn thành được", bà phát biểu.

Các quốc gia Đông Nam Á có tuyên bố chủ quyền tại Biển Đông mong muốn văn kiện này được xây dựng trên nền tảng luật pháp quốc tế.

Trong nhiều năm qua, các nước này nhiều lần chỉ trích Bắc Kinh vì cho rằng Trung Quốc phớt lờ các quy định quốc tế khi khẳng định chủ quyền đối với phần lớn Biển Đông.

Ngược lại, Trung Quốc khẳng định các hoạt động của mình trong khu vực là hợp pháp và được tiến hành một cách chuyên nghiệp.

Năm 2016, Tòa Trọng tài quốc tế kết luận rằng các yêu sách chủ quyền bao trùm của Trung Quốc ở Biển Đông không có cơ sở pháp lý theo luật pháp quốc tế, nhưng Bắc Kinh đã bác bỏ phán quyết này.

Trong những năm gần đây, quan hệ giữa Philippines và Trung Quốc liên tục căng thẳng bởi hàng loạt vụ đối đầu trên biển.

Manila cáo buộc lực lượng Trung Quốc có những hành động gây hấn trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines, bao gồm thực hiện các động tác di chuyển nguy hiểm, sử dụng vòi rồng đối với tàu Philippines và cản trở các nhiệm vụ tiếp tế.

Về phần mình, Bắc Kinh cáo buộc Philippines xâm phạm những khu vực mà Trung Quốc tuyên bố thuộc chủ quyền của mình.

Cũng trong hôm 15/11, Philippines và Úc đã ký một thỏa thuận hợp tác quốc phòng mới nhằm tăng cường quan hệ an ninh giữa hai nước.

Dù Canberra khẳng định thỏa thuận không nhằm vào bất kỳ quốc gia nào, một số kênh truyền thông quốc tế cho rằng động thái này liên quan đến sự bành trướng của Trung Quốc ở khu vực.

Tuy không thể hiện gay gắt như Manila, nhưng Hà Nội cũng đã lên tiếng chỉ trích Bắc Kinh về các mâu thuẫn trên Biển Đông, đặc biệt liên quan đến các tiền đồn quân sự mà Trung Quốc đang xây dựng tại đây.

Việt Nam tuyên bố chủ quyền với quần đảo Hoàng Sa, nhưng trên thực tế Trung Quốc kiểm soát phần lớn khu vực này.

Theo đánh giá của nhà nghiên cứu Collin Koh từ Singapore với hãng tin Reuters, tiến trình đàm phán COC không chỉ bị cản trở do bởi khác biệt giữa ASEAN và Trung Quốc mà còn đến từ những bất đồng trong nội bộ ASEAN - về phạm vi áp dụng COC.

Ông Koh nhận định các bên sẽ phải có những nhượng bộ đáng kể mới có thể đạt được đồng thuận cuối cùng.

Khi Singapore tiếp quản vai trò chủ tịch ASEAN vào năm 2027, nước này sẽ tiếp nhận trách nhiệm dẫn dắt các cuộc đàm phán tiếp theo.

Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro cho rằng Singapore có thể hoàn tất các cuộc thảo luận còn lại trong năm tới.

"Tôi tin rằng Singapore sẽ có thể hoàn tất các cuộc thảo luận này", bà nói.

Nguồn : BBC, 16/11/2026