Đài Loan : "Ba tốc độ" trước bài toán sống còn

Trước sức ép ngày càng tăng của Bắc Kinh, Đài Loan đang chuẩn bị cho một cuộc chiến mà không phải tất cả người dân đều tin sẽ xảy ra, càng không phải ai cũng sẵn sàng chiến đấu. Từ những kỹ sư của ngành bán dẫn, lớp trẻ trong độ tuổi quân dịch, đến hàng trăm ngàn người vẫn có quan hệ mật thiết với Hoa lục, hòn đảo dân chủ hiện tồn tại với những mức độ quyết tâm rất khác nhau.

Các sinh viên sĩ quan Đài Loan diễu hành trong một buổi lễ trao bằng tại Đài Bắc, ngày 30/06/2026. Reuters - Ann Wang

Dân Đài Loan có thực sự sẵn sàng chiến đấu nếu Trung Quốc xâm lược ?

Les Echos ngày 03/08/2026 phân tích "Đài Loan, hòn đảo ba tốc độ". Tác giả Philippe Le Corre chia cư dân đảo quốc làm ba loại, với nhiệt tình bảo vệ tổ quốc khác nhau. Từ mùa hè 2022, những cuộc tập trận hải quân xung quanh hòn đảo dân chủ ngày càng nhiều. Cần nhớ là chuyến thăm của bà Nancy Pelosi từng khiến Bắc Kinh vô cùng tức tối. Những tháng gần đây, Tập Cận Bình bận rộn chuẩn bị Đại hội Đảng thứ 21 và chấn chỉnh nội bộ, nhưng chiến thuật vùng xám vẫn tiếp diễn : tấn công mạng, can thiệp chính trị và ngoại giao, phá hoại đường cáp dưới đáy biển, đe dọa tẩy chay, bóp méo thông tin…Đài Loan còn phải chịu đựng lâu dài.

Chính phủ Lại Thanh Đức đã hết sức cố gắng thuyết phục người dân quyết tâm bảo vệ đất nước, nhưng liệu họ có toàn tâm toàn ý như người Ukraine trong cuộc chiến tranh vệ quốc chống Nga từ hơn bốn năm qua ? Theo Viện nghiên cứu Quốc phòng và An ninh (INDSR), chỉ có 63,6% người Đài Loan sẵn sàng nhập ngũ nếu chiến tranh nổ ra, so với năm 2023 là 74%. Và chỉ 44% tin tưởng rằng nước Mỹ của Donald Trump sẽ giúp đỡ, so với 55% thời Joe Biden. Tổng thống Mỹ vẫn giữ thái độ nhập nhằng và chưa ký duyệt gói vũ khí bán cho Đài Loan dù Quốc hội đã thông qua. Trong nội bộ, việc thủ lãnh Quốc Dân Đảng thăm Bắc Kinh càng gây khó cho tổng thống.

Về thế hệ trẻ, những thanh niên sinh sau 2005 kể từ năm nay phải đi quân dịch một năm thay vì bốn tháng như trước. Trên lý thuyết, họ đồng ý bảo vệ Đài Loan nhưng trên thực tế ý định khoác lên mình bộ quân phục đang giảm xuống. Đúng là Đài Loan mang đến nhiều cơ hội cho một số ngành nghề nhất định, đặc biệt là kỹ sư và chuyên gia công nghệ thông tin với người khổng lồ bán dẫn TSMC và nhiều công ty khác. Một Đài Loan "thứ nhất" thịnh vượng, có tốc độ tăng trưởng vượt bậc (ước tính 9% GDP vào năm 2026).

Có một Đài Loan "thứ hai" kém năng động hơn, chưa đủ yêu nước để có thể hy sinh tính mạng. Đại đa số người Đài Loan muốn duy trì mức sống, hy vọng tránh được một cuộc chiến với Trung Quốc. Còn có một sự khác biệt lớn nữa so với Ukraine : mặc dù giao thương đã giảm mạnh trong thập niên qua, vẫn có 600.000 người Đài Loan làm việc tại Hoa lục. Có những mối quan hệ lâu dài, các cuộc hôn nhân đã diễn ra, thậm chí 150.000 người phối ngẫu từ Hoa lục đang sống ở Đài Loan. Thái độ của họ đối với Bắc Kinh khá mơ hồ. Còn Đài Loan "thứ ba" lại càng khác xa Ukraine. Đài Loan hiện chỉ có 2,3 triệu quân dự bị và 190.000 quân nhân chuyên nghiệp. Nếu muốn khơi dậy lòng yêu nước trong giới trẻ Đài Loan, chính phủ sẽ phải nỗ lực gấp đôi.

Ukraine đặt cược vào vị tướng của chiến tranh drone

Liên quan đến Ukraine, đặc phái viên La Croix ở Izyum ghi nhận "Ngoài mặt trận, tân tổng tư lệnh Mykhailo Drapaty khơi dậy niềm hy vọng". Đối với các quân nhân, ông đại diện cho sự đoạn tuyệt với các phương pháp kế thừa từ trường phái Xô Viết. Mykhailo Drapaty, 43 tuổi, là một vị tướng dày dạn kinh nghiệm chiến trường, nổi tiếng là quan tâm đến binh lính và sử dụng công nghệ mới. Ngược lại, ông Syrsky ngày càng bị chỉ trích vì được đào tạo thời Liên Xô cũ, không còn phù hợp với chiến tranh hiện đại, hiện đã vượt ra ngoài các chiến tuyến.

Trong đêm thứ Bảy rạng sáng Chủ nhật vừa qua, Ukraine đã đánh chìm chiến hạm Yanina của cơ quan nguyên tử Nga Rosatom trên Hắc Hải. Song song đó, các drone Ukraine tấn công nhiều vùng dọc theo sông Volga, làm 5 người thiệt mạng, chính quyền Nga nói đã chặn được 635 drone trong đêm. Denys, 50 tuổi, thổ lộ "không muốn nói xấu về Syrsky, nhưng ông không còn là tướng lãnh cần thiết trong giai đoạn này. Drapaty coi trọng mạng sống của binh lính hơn nhiều so với Syrsky". Lado Gamsakhourdia, chỉ huy binh đoàn Kavkaz, cũng chia sẻ nhận xét này.

Sachko, 35 tuổi, sĩ quan Lữ đoàn xung kích số 3, cho rằng cựu tổng tư lệnh là hiện thân của một phương thức tiến hành chiến tranh lỗi thời : tấn công trực diện, lưỡi lê giương sẵn, hô vang "Hourra !". "Kiểu chiến tranh đó không còn tồn tại từ lâu rồi". Tương lai thuộc về các hệ thống không người điều khiển, nhưng Syrsky chưa chịu hiểu. Anh nói : "Ngay cả khi chỉ tính toán lạnh lùng về tài chánh, gia đình một quân nhân tử trận nhận được khoảng 300.000 € tiền tử tuất, còn một drone giá chỉ 2.000 €. Vậy thì nên hy sinh một binh sĩ hay một drone ? Có drone đã giữ vững vị trí được 40 ngày, người điều khiển vẫn ở ngoài xa. Kết quả là duy trì hỏa lực đáng kể mà không người lính nào bị nguy hiểm".

Ihor, một quân nhân dưới quyền Drapaty trong trận Mariupol năm 2014, dù nhiệt thành nhưng nhắc nhở nhiệm vụ đang chờ đợi tân tổng tư lệnh rất nặng nề : "Phải tổ chức lại các lữ đoàn, bổ sung quân số, thuyết phục thêm nhiều thường dân gia nhập quân đội, cho phép luân chuyển binh lính thường xuyên hơn. Hiệu quả sẽ không thể thấy ngay lập tức mà còn phải chờ sáu tháng, một năm nữa".

Kiev bước vào kỷ nguyên vũ khí hiện đại

Về mặt trang bị, Le Monde cho biết "Ukraine gia tăng mua các loại vũ khí tân tiến". Nhờ gói tín dụng 90 tỉ euro của Liên Hiệp Châu Âu, Kiev đặt mua nhiều trang thiết bị quân sự thế hệ mới nhất. Tiêm kích, hệ thống phòng không, hỏa tiễn nhượng quyền sản xuất : thời kỳ các nước Châu Âu gởi sang Kiev kho vũ khí cũ kỹ đã trôi qua. Trước mắt, EU không hưởng lợi gì vì tính chất khẩn cấp, Ukraine phải mua linh kiện Trung Quốc dành cho drone và hỏa tiễn cho Patriot, nhưng về lâu về dài Kiev sẽ có chiến đấu cơ Rafale của Pháp, Gripen của Thụy Điển và nhiều vũ khí hiện đại khác.

Pháp hứa cung cấp bốn hệ thống phòng không và chống hỏa tiễn đạn đạo tân tiến, nhiều giàn radar mạnh, hỏa tiễn Aster 30 tương đương với Patriot. Paris vừa vượt qua một ngưỡng mang tính biểu tượng : bất ngờ bật đèn xanh cho Kiev để sản xuất bom AASM cho hỏa tiễn Scalp và Aster 30 trên đất Ukraine "trước cuối năm 2026". Đây là loại đạn dược tinh vi, với bí mật kỹ nghệ quan trọng. Ukraine bắt đầu hội nhập vào các dự án quốc phòng lớn của Châu Âu : tại khoảng 12 nước, nhiều công ty liên kết với phía Ukraine để sản xuất drone, trong khuôn khổ dự án "drone deal" quy mô được Volodymyr Zelensky xúc tiến.

Ceuta : Hai ngày, lượng di dân đổ vào bằng 70% dân số địa phương !

Nhập cư tiếp tục là đề tài quan trọng của các báo. Chỉ trong hai ngày, đã có khoảng 60.000 người đổ xô vào Ceuta, một biển người thực sự so với cư dân địa phương chỉ có 84.000 người. Les Echos cho rằng việc đa số di dân này quay về nước vẫn chưa kết thúc khủng hoảng. Nhiều ngàn người từ Morocco vẫn còn trong vùng đất của Tây Ban Nha, y tế và an ninh đang quá tải trước làn sóng di dân.

Hành trình trở về diễn ra trong bầu không khí ảm đạm. Những hàng người dài bất tận, không còn phấn khởi của buổi đầu. Sự hỗn loạn trên đường phố, không có thức ăn nước uống, không nơi cư ngụ và sự thù địch của một số người dân khiến họ đành quay về Morocco, được lực lượng an ninh giám sát. Không khí ở Ceuta vẫn tràn ngập lo lắng. Trung tâm tạm cư cho di dân (CETI) có năng lực tiếp nhận 512 người đã phải nhận gấp đôi và từ chối nhiều người, gây ra những vụ xô xát.

Riêng số trẻ em và thiếu niên đổ vào Ceuta ước tính 4.000 đến 7.000 người, khiến chính phủ địa phương phải mở cửa các nhà kho công nghiệp để đón vài trăm em. Khoa cấp cứu quá tải với những ca bị hạ thân nhiệt, kiệt sức, chấn thương… Những người từ chối quay lại Morocco sẽ được xem xét từng trường hợp một, và có thể bị dẫn giải qua biên giới trong 72 giờ. Nếu xin tị nạn, sẽ được đưa vào trung tâm tạm giữ trong tối đa 60 ngày. Riêng về người vị thành niên, thủ tục lâu hơn và nghiêng về phía bảo vệ trẻ em.

Cuộc khủng hoảng bộc lộ những điểm yếu của Châu Âu

Nhật báo công giáo La Croix đánh giá dù ngắn ngủi, cuộc khủng hoảng ở Ceuta đóng vai trò như chất xúc tác, đã bộc lộ những điểm yếu to lớn. Thứ nhất, sự yếu kém trong cuộc chiến chống nhập cư bất hợp pháp ở Châu Âu. Sự kiện một quốc gia có thể bị xâm nhập ồ ạt không thể kiểm soát là rất đáng lo ngại. Thứ hai, là tinh thần đoàn kết giữa các quốc gia cựu lục địa. Việc các nhà lãnh đạo Châu Âu, theo chân Giorgia Meloni của Ý, kêu gọi tạm thời tách Tây Ban Nha khỏi không gian Schengen cho thấy rạn vỡ lớn lao vào thời điểm Madrid cần sự giúp đỡ.

Cũng không nên quên rằng ít nhất 72 người đã chết đuối khi cố gắng đến được vùng lãnh thổ thuộc Tây Ban Nha, và nhiều người vẫn còn mất tích. Phía sau con số bi thảm này là những con người sẵn sàng đánh đổi cả mạng sống để có một tương lai tốt đẹp hơn. Nhật báo kêu gọi nâng cao ý thức trách nhiệm. Một mặt, Morocco nên nỗ lực cải thiện điều kiện sống của người dân, thay vì gây bất ổn cho Châu Âu bằng cách làm ngơ trước những vụ vượt biên vào Ceuta. Mặt khác, các nhà lãnh đạo chính trị Châu Âu, thay vì lợi dụng thảm kịch cho các chiến dịch mang tính dân túy, nên trang bị cho Liên Âu khả năng đối phó với những cuộc khủng hoảng như vậy.

Nhật báo thiên tả Libération nêu ra một hình ảnh : Faten ben Amar el-Azizi, một nữ cầu thủ trẻ tuổi của đội Moghreb Atlético Tetuán, đã chết đuối khi cố gắng bơi đến Ceuta. Nhưng đối với nhiều nhà lãnh đạo Châu Âu, những người di cư này chỉ là những con số đơn thuần và là cách để khơi dậy nỗi sợ hãi, coi đây là phương tiện để giành phiếu bầu. Nhập cư bất hợp pháp là một vấn đề thực sự đáng được quan tâm hơn là những lời lẽ kích động của cánh hữu và cực hữu. Nếu rõ ra là chính quyền Morocco đã không làm gì để ngăn chặn những người vượt biên, hoặc thậm chí còn khuyến khích để làm áp lực với Madrid, thì Châu Âu phải hành động. Các bộ trưởng nội vụ Liên Hiệp Châu Âu (EU) họp lại ngày mai, phải tỏ tinh thần đoàn kết.

Khi làn sóng di cư trở thành vũ khí

Trả lời phỏng vấn của Libération, chuyên gia Ignacio Cembrero nhận định "Sự nới tay của Morocco đã gây ra làn sóng di cư ấn tượng", chưa từng có tiền lệ. Chưa bao giờ có nhiều người vượt biên trong một thời gian ngắn như vậy, ngay cả khi người tị nạn Iraq và Syria tràn vào Châu Âu hơn một thập niên trước. Lần này con số đã đạt đến 40.000, 50.000, thậm chí có thể là 60.000 người chỉ trong một, hai ngày, vượt qua một trong những biên giới hẹp nhất từ ​​trước đến nay.

Dòng người di cư ồ ạt này có thể do chính quyền Morocco đã nới lỏng kiểm soát biên giới, thậm chí dường như hoàn toàn không kiểm soát từ thứ Tư. Trong khi đó, tin đồn lan truyền ở các tỉnh lân cận Tetouan và Tangier, hay các thành phố xa hơn nhiều như Larache, Kenitra và Fez, rằng biên giới đã mở, mọi người có thể vào và đi lại tự do ở Ceuta, có nơi ăn ở. Đành rằng phán quyết ngày 08/07 của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha (những người đến bằng đường biển không bị trục xuất lập tức) đã đóng một vai trò, nhưng không giải thích được quy mô của hiện tượng.

Chuyên gia cho rằng có thể đây là dịp để nhắc nhở Tây Ban Nha, Ceuta và Melilla là những mảnh đất luôn bị Morocco đòi hỏi chủ quyền, nhất là nhân dịp kỷ niệm 27 năm trị vì của quốc vương Mohammed VI. Rabat luôn có thể chiếm lĩnh các thành phố này một cách hòa bình nếu muốn. Đây là một trong những khía cạnh của "chiến tranh đa diện", mà Morocco đã từng sử dụng hồi năm 2021, với hơn 12.000 người đổ vào Tây Ban Nha. Chỉ cần mở cửa biên giới và tung tin đồn là mấy chục ngàn người Morocco sẵn sàng vượt biên.

Khủng hoảng di dân đang là thách thức lớn cho Madrid. Trước hết nó cho thấy Morocco không phải là đối tác khả tín như chính quyền Pedro Sanschez vẫn nói, mà là một láng giềng có thủ đoạn bất chính. Kế tiếp, rõ ràng là chính quyền Tây Ban Nha không có khả năng bảo vệ cả Ceuta lẫn Melilla.

Thụy My