An ninh cho Ukraine : Vẫn là ẩn số

Sau cuộc gặp tại Washington giữa hai tổng thống Mỹ và Ukraine cùng với các nhà lãnh đạo Châu Âu, vấn đề bảo đảm an ninh cho Kiev là mối quan tâm lớn nhất của các nước đồng minh, đây cũng là đề tài được bàn bạc nhiều trên báo chí hôm nay 21/08/2025.

Người dân trú ẩn trong một trạm tàu điện ngầm khi có cảnh báo Nga oanh kích tại Kiev, Ukraine ngày 21/08/2025. Reuters - Alina Smutko

Phức tạp hơn vì Trump theo ý Putin không đòi ngưng bắn 

Le Monde chạy tít trang nhất "An ninh cho Ukraine : Châu Âu buộc phải đẩy nhanh tiến độ". Hôm thứ Ba, vấn đề này được thảo luận giữa 30 nước thành viên "Liên minh tình nguyện" và đến thứ Tư, tổng tham mưu trưởng của 32 quốc gia NATO tiếp tục bàn bạc. Trong phần trả lời bạn đọc, nhà báo Philippe Gélie, cựu thông tín viên Le Figaro ở Washington nhận định việc Donald Trump ngả theo ý của Vladimir Putin về một thỏa thuận "bền vững" để giải quyết "những nguyên nhân sâu xa của xung đột", và từ bỏ điều kiện tiên quyết là ngưng bắn khiến cho tiến trình thêm phức tạp.

Có nghĩa là phải quyết định ngay lập tức các vấn đề lãnh thổ, định nghĩa cụ thể các bảo đảm an ninh và tư cách tương lai của Ukraine. Việc này đòi hỏi những hoạt động ngoại giao dài lâu và khó khăn trước khi hòa bình thực sự đạt tới. Ngược lại, Châu Âu lại được vào cuộc, nhân lúc Donald Trump muốn cân bằng trở lại sau khi có vẻ quá đồng lõa với Vladimir Putin. Chính vì nguy cơ này mà bảy nhà lãnh đạo cao cấp Châu Âu đã nhất loạt đi cùng Volodymyr Zelensky.

Ba Lan không có mặt vì sự bất đồng giữa thủ tướng Donald Tusk và tổng thống dân tộc chủ nghĩa Karol Nawrocki về chiến tranh Ukraine và quan hệ với Moskva. Thay vào đó là Phần Lan, cũng có đường biên giới dài với Nga, nhưng tổng thống Alexander Stubb, đối tác chơi gôn đã giúp Donald Trump thắng một trận đấu, là một trong số những người có thể nói chuyện thẳng thắn với tổng thống Mỹ. Họ được lắng nghe ở nhiều điểm chính, nhưng không đạt được sự bảo đảm an ninh của Mỹ. Trump muốn một cuộc gặp tay ba (Nga-Ukraine-Mỹ), còn Emmanuel Macron kêu gọi hội đàm tay tư với Châu Âu.

Bảo đảm an ninh : Nga chấp nhận vì muốn có Trung Quốc tham gia

Vladimir Putin không vội vã như ông Trump, mục tiêu của ông ta là chiến thắng chứ không phải hòa bình bằng mọi giá. Món quà của Trump dành cho Putin ở Alaska là rất đáng giá : không còn đe dọa trừng phạt, chấp nhận nguyên tắc "trao đổi lãnh thổ"... Trên Le Figaro, chuyên gia Tatiana Kastouéva của IFRI nhấn mạnh, Nga không có lý do gì để giảm bớt tham vọng về Ukraine và có thể xa hơn nữa.

Vì sao lần này Vladimir Putin lại đồng ý về việc bảo đảm an ninh trong khi lâu nay luôn từ chối NATO ? Ông ta chưa hề nói rằng chấp nhận các thành viên NATO, nhưng theo các nguồn tin Mỹ, thì phía Nga nêu ra lực lượng bảo đảm là Trung Quốc. Về việc Nga yêu sách vùng Donbass của Ukraine, trước hết Hiến chương Liên Hiệp Quốc không công nhận kết quả của "mọi hành động xâm lăng", và Châu Âu cố gắng giữ Donald Trump ở về phía mình. Về cụ thể, quân đội Ukraine đã mệt mỏi sau ba năm rưỡi kháng chiến, trước mắt không thể tái chiếm 20% lãnh thổ đang trong tay Nga, nhưng nhượng bộ hay không chỉ Kiev mới có thể quyết định.

Cuộc thảo luận hôm thứ Hai trước tấm bản đồ Ukraine tại Phòng Bầu dục đã giúp tổng thống Zelensky chỉ cho đồng nhiệm Mỹ thấy mức độ thiệt thòi của Ukraine nếu phải cắt đất theo đòi hỏi của Moskva. Putin muốn 1/4 tỉnh Donetsk vẫn đang kháng cự được, nếu mất vành đai các thành phố được bố phòng kỹ lưỡng, sẽ mở đường cho quân Nga đến Kiev. Tất nhiên điều này Volodymyr Zelensky khó chấp nhận vì Hiến pháp cấm, và nhất là quân đội vốn đã hy sinh rất nhiều sẽ chống đối, chưa kể lực lượng dân quân dân tộc chủ nghĩa.

Lực lượng NATO tại Ukraine sẽ là sự sỉ nhục cho Moskva

Les Echos nhận xét, việc tổ chức một lực lượng răn đe khó có cơ thực hiện : Kremlin khẳng định hoàn toàn không muốn quân đội NATO hiện diện trên đất Ukraine sau khi chiến tranh kết thúc. Đây là sự lăng nhục đối với Moskva, vì việc Kiev xích lại gần phương Tây là cái cớ để xâm lăng Ukraine năm 2022. Gây chiến để ngăn cản Ukraine gia nhập NATO - dù dự định này bị đóng băng từ 2008 - nay phải đối mặt với quân đội NATO ngay tại Kiev, việc này là bất khả với Kremlin trừ trường hợp quân Nga thảm bại.

Pháp nhấn mạnh không có việc phải được phép của Moskva để triển khai lực lượng đồng minh của Kiev, nhưng thực tế một hòa ước thường khiến mỗi bên đều có quyền phủ quyết. Điều này không ngăn trở đồng minh hoạch định tương lai và lên tiếng ủng hộ Kiev. Anh và Pháp cùng chỉ huy liên minh tình nguyện gồm 16 nước Châu Âu cộng thêm Canada và Úc, nhưng thiếu ba sức mạnh quân sự Đức, Ý, Ba Lan. Chưa kể Hoa Kỳ, vốn trung thành vốn chủ trương "No boots on the ground" (không gởi bộ binh đến thực địa).

Một câu hỏi khác là hội nghị thượng đỉnh giữa Volodymyr Zelensky và Vladimir Putin mà Donald Trump rất mong muốn. Địa điểm có thể là Genève, Vienna hay Istanbul. Moskva nói rằng có thể gặp gỡ ở Moskva. Theo Les Echos, đây là trò bỡn cợt, vì trong lịch sử hai bên tham chiến không bao giờ đàm phán ở thủ đô của một bên, trừ trường hợp đầu hàng. Chưa kể nguy cơ rất cao là Volodymyr Zelensky có thể bị sát hại ngay khi đặt chân lên đất Nga.

Chuyên gia Samuel Charap của Rand Corporation cho rằng cuộc tranh luận đang xa dần thực tế. An ninh của Ukraine chỉ có thể được bảo đảm bằng việc chuyển giao ngay lập tức vũ khí để chống lại các đợt tấn công của quân Nga, vốn đang gặm nhấm dần đất Ukraine.

Nga gia tăng áp lực nhưng Donetsk vẫn đứng vững

Hôm qua Nga chiếm được các làng Novoheorhiivka, Pankivka và Soukhetse ở miền đông. Tốc độ tiến vô cùng chậm : Kể từ mùa xuân 2022 quân Nga chỉ chiếm thêm được 0,7% lãnh thổ Ukraine. Về phía Kiev dựa vào hỏa tiễn hành trình mới Flamingo đang được sản xuất hàng loạt tại chỗ. Đây là phiên bản mới của hỏa tiễn Anh FP-5, với khả năng mang 1 tấn chất nổ đi xa 3.000 km với tốc độ 950 km/h, có thể tấn công 3/4 trong số 90 căn cứ không quân Nga và đa số các nhà máy vũ khí.

Trong khi đó "Quân Nga đang đe dọa vùng Donetsk". Phóng sự của đặc phái viên Le Monde tại Bilozerske và Dnipro cho biết quân đội Ukraine chặn đứng được đợt đột phá của Nga gần Pokrovsk trong tuần đầu tháng 8, nhưng không có phương tiện để phản công. Mảng "tai thỏ", tức dải đất mà quân Nga xuyên vào được trên bản đồ của DeepState đã bị cắt ngang bởi nhiều đợt phản công của Ukraine, vào thời điểm mà mà "thành công" của Nga có thể mang lại lợi thế trong cuộc họp ở Alaska.

Con đường T0514 nối Dobropillia với Kramatorsk rất cần thiết cho hậu cần Ukraine nay không còn dưới lằn đạn của các nhóm quân Nga xâm nhập. Những hình ảnh được xác định địa điểm được công bố gần đây cho thấy lực lượng Ukraine bắt giữ các lính Nga dọc theo tuyến đường phía tây nam làng Petrivka, và các chiến binh Ukraine treo quốc kỳ tại làng Zoloty Kolodiaz sau khi đuổi được quân Nga khỏi vùng "tai thỏ".

Theo nguồn tin quân sự Ukraine, có đến 5.000-10.000 lính Nga tập trung tại khu vực này. Nhờ không còn drone địch, cư dân Bilozerske có thể di chuyển trên đường phố, khu mỏ vẫn hoạt động dù quân Nga chỉ cách đó 10 kilomet. Nguyên tắc đối phó của Ukraine là kháng cự một cách hợp lý, tiêu diệt tối đa quân địch nhưng không tổ chức chiến dịch phản công quy mô. Trong cuộc chiến tiêu hao này cần bảo toàn lực lượng. Le Monde cho rằng quân phòng vệ Ukraine sẽ còn phải vất vả chống chọi một, hai tháng nữa, trước khi mùa thu đến và lá rơi khiến lính Nga khó ngụy trang lúc đột nhập.

Kremlin siết chặt internet, cộng đồng "Z" bất mãn

Cũng theo Le Monde, trong nước Nga, chính quyền ngày càng siết chặt thông tin liên lạc. Các cuộc gọi bằng ứng dụng WhatsApp và Telegram đã bị chặn. Ông bà không còn có thể gọi điện cho các cháu, không thể họp qua video giữa khách hàng và nhà cung cấp, không còn đàm thoại giữa các quân nhân và gia đình, chỉ có thể gởi tin nhắn. Cuộc sống hàng ngày của người Nga bị đảo lộn. Về mặt chính thức là việc phong tỏa một phần nhằm "chống lừa đảo, tội phạm và khủng bố". Chính quyền cổ vũ dùng Max, ứng dụng của Nga đã có 18 triệu người sử dụng, nhưng không thể lập các kênh riêng như Telegram và lại không hề được bảo mật như các ứng dụng khác, tình báo Nga dễ dàng nghe được. Tuy nhiên nếu ai đả kích Max có thể bị mở điều tra và cho vào danh sách "nhân tố nước ngoài".

Nhiều blogger thân Nga đã quen dùng Telegram tỏ ra bất mãn vì việc chặn ứng dụng này dẫn đến rối loạn trong liên lạc quân sự, dân sự và thương mại trên toàn quốc, họ cho rằng việc này bất hợp pháp và vi hiến. Cộng đồng "Z" có thể an tâm khi trao đổi với nhau và chỉ trích các chỉ huy quân sự trên Telegram và WhatsApp, nhưng trên Max sẽ gặp rủi ro. Còn tại những vùng xa như Nijni Novgorod, nơi có nhiều công ty quốc phòng, thì bị drone Ukraine tấn công. Hậu quả là không thể gọi xe cấp cứu, scan mã hàng hóa trong cửa hàng, trả tiền khi mua hàng trên internet…Ngân hàng trung ương Nga cho biết lượng tiền mặt được rút đã tăng gấp đôi trong vài tháng qua.

Những điệp viên "ngủ đông" của Nga tại phương Tây

Cũng liên quan đến Nga, trong loạt bài mùa hè, Libération thuật lại câu chuyện ly kỳ của Elena Vavillovaf và Andrei Berzukov, cặp điệp viên Nga có cuộc sống hai mặt, dùng danh tính giả để sống tại Mỹ và cung cấp tin tức cho Moskva. Họ nằm trong số những điệp viên được gọi là "bất hợp pháp", ẩn sâu trong thời gian dài tại các nước phương Tây, dùng tên của hai em bé chết từ lúc nhỏ được KGB thu thập ở các nghĩa địa. Cặp này đã trở về Nga trong đợt trao trả điệp viên và được đón tiếp như anh hùng.

Thụy My