Cuộc phiêu lưu của hai ứng dụng AI và ảo tưởng kiểm soát trí tuệ nhân tạo

Hai AI của OpenAI thoát khỏi môi trường khép kín, tìm đường ra Internet và tiến hành hàng ngàn cuộc tấn công vào hệ thống máy tính của Hugging Face. Sự cố làm lộ ra một nghịch lý đáng lo ngại : càng mạnh, AI (trí tuệ nhân tạo) càng khó được kiểm soát bằng những chiếc "lồng" do con người dựng lên. Khi công nghệ tiến nhanh hơn luật lệ và các biện pháp bảo vệ, ảo tưởng về khả năng kiểm soát AI ngày càng trở nên rõ nét.

Ảnh minh họa ứng dụng OpenAI và Hugging Face. AP Photo/Michael Dwyer - Michael Dwyer

Hai AI phá lồng, tự tìm đến môi trường Internet

Le Monde ngày 05/08/2026 điểm lại sự kiện hai AI của công ty OpenAI đào tẩu khỏi môi trường khép kín và tấn công mạng các công ty khác, chủ yếu là nền tảng Hugging Face, để giải quyết một thí nghiệm. Sự kiện này đặt ra nhiều vấn đề về an ninh.

Ngày 09/07, hai AI trốn khỏi môi trường cô lập, xâm nhập vào Hugging Face, sau đó chu du trong một số máy tính của công ty này, gây ra cú sốc trong giới công nghệ Mỹ. Một kiến nghị được đưa ra ngày 28/07, kêu gọi kìm hãm lại việc phát triển trí tuệ nhân tạo (AI). Cùng ngày, tổng giám đốc OpenAI là Sam Altman nói "có thể phải làm chậm lại tốc độ phát triển của AI, để cho xã hội đủ thời gian chuẩn bị". 

Cụ thể, trong số nhiều bài kiểm tra định kỳ nhằm xác định điểm mạnh và điểm yếu của trí tuệ nhân tạo, có cả các thử thách về an ninh mạng. Gần đây, OpenAI đã bổ sung thử thách Exploitgym, nhằm đánh giá khả năng của AI trong việc khai thác một lỗ hổng về code đã biết, thu thập thông tin được che giấu trong máy tính phải xâm nhập. Đầu tháng 7, công ty đã cho trắc nghiệm trên hai AI hoạt động song song, một AI thương mại và một AI thử nghiệm. Để xác định hiệu quả thực sự, OpenAI đã giảm bớt các biện pháp nhằm ngăn chúng sử dụng toàn bộ khả năng tấn công mạng của mình.

Tấn công trang web để tìm lời giải

Không đáp ứng được thử thách, các AI này đã dùng cách khác. Cho rằng giải pháp có thể tìm được trên máy tính của Hugging Face - một nền tảng tập trung rất lớn các mô hình, bộ dữ liệu và công cụ trí tuệ nhân tạo - cả hai đã hợp lực tấn công. Bắt đầu bằng việc phá vỡ "sandbox" (hộp cát) nơi hai AI đang bị phong tỏa, nhờ một lỗ hổng phần mềm, để vào được internet.

Sau đó chúng tấn công ít nhất 17.000 lần với tốc độ cao vào các máy tính của Hugging Face, bằng các tài khoản người dùng bị đánh cắp và 181 máy tính "zombie" tuân theo mệnh lệnh, và rốt cuộc xâm nhập được vào nhiều máy tính nhạy cảm của Hugging Face. Hai AI của OpenAI che giấu danh tính bằng cách dùng bốn tài khoản của các công ty kỹ thuật số. Cuộc tấn công diễn ra hôm 11/07, Hugging Face công bố ngày 16 và OpenAI nhận trách nhiệm ngày 21. Các AI liên quan ở đây dường như không hành động vì lợi ích riêng. Tuy nhiên Le Monde cho rằng sự kiện này vẫn đáng lo ngại : khi nỗ lực đáp ứng yêu cầu của con người, chúng lại áp dụng các chiến lược rủi ro cao.

Tổ chức nghiên cứu an ninh AI Redwood Research coi sự cố này là điển hình cho việc "AI cố gắng đạt được điểm số (đánh giá) cao mà không quan tâm đến những chỉ thị, tác dụng phụ hoặc hậu quả sau đó". Sự việc này cũng cho thấy khả năng tấn công mạng của AI đã tiến bộ đáng kể, như thành tích của Mythos, trí tuệ nhân tạo của Anthropic. Đây không phải là lần đầu tiên một AI thoát khỏi "hộp cát" nơi nó bị giam giữ ; chính Anthropic đã báo cáo một sự cố tương tự vào tháng 5/2026. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên mô hình thử nghiệm của một đại công ty thoát ra ngoài và gây ra một sự cố nghiêm trọng. Sau vụ này, OpenAI đã ngắt kết nối mô hình thử nghiệm liên quan đến các cuộc tấn công vào Hugging Face.

Khi AI chạy nhanh hơn luật lệ

Bài xã luận của Le Monde nhấn mạnh "Trí tuệ nhân tạo : Ảo tưởng về việc kiểm soát". Sau hai sự cố được OpenAI và Anthropic thừa nhận vào tháng 7, việc kiểm soát các điều kiện mà AI tương tác với thế giới thực đã trở nên thiết yếu ; khi công nghệ này phát triển nhanh hơn khả năng quản lý rủi ro của con người. Có vẻ như lời đáp là giám sát chặt chẽ những mô hình mạnh nhất, bằng cách hạn chế phổ biến và có cơ chế theo dõi (dotant de garde-fous). Ngược lại, những mô hình "open weight", có thể tải về và sửa đổi, có thể vượt thoát khỏi tầm kiểm soát. Như vậy việc khóa kín các mô hình trở thành một dạng bảo đảm.

Nhưng cách tiếp cận này, thay vì được chấp nhận rộng rãi, đang vấp phải thực tế phức tạp hơn nhiều về kinh tế và kỹ thuật. Ngày 24/07, hàng chục công ty lớn của Mỹ đã yêu cầu chính quyền Trump "không vội vã hạn chế" các mô hình mã nguồn mở. Riêng Anthropic cho rằng như vậy sẽ tạo ra "rủi ro không thể nào sửa đổi đối với an ninh quốc gia" : một khi công khai những thông số, có thể bị tước bỏ các biện pháp bảo vệ và dùng cho các mục đích xấu.

Tuy nhiên lý lẽ trên không đứng vững trước hai sự cố mới đây của OpenAI và Anthropic : nhốt kín một mô hình vẫn không bảo đảm kiểm soát được. Bên cạnh đó, sau khi đầu tư lớn vào trí tuệ nhân tạo, các công ty tìm cách giảm chi phí nên có thể quay về phía các mô hình mở rẻ tiền hơn của Trung Quốc. Chủ nhật 02/08, Liên Hiệp Châu Âu bước vào một giai đoạn mới trong việc chỉnh đốn về AI, tăng cường tính minh bạch và quyền trừng phạt. Tuy nhiên năng lực của các mô hình tiến triển nhanh hơn khuôn khổ luật lệ, tin rằng kềm chế được công nghệ AI chỉ là ảo tưởng. Vấn đề không đơn thuần là liệu có thể quản lý được AI hay không, mà làm thế nào học được cách đối phó với sự khó lường của nó.

Nga : Những "kẻ thù của nhân dân" bị đàn áp

La Croix nêu ra tình trạng "Các nhà đối lập Nga lưu vong bị coi như đã chết về mặt dân sự". Nhật báo dẫn ra hai trường hợp. Ngày 30/06/2026, một họa sĩ nổi tiếng người Nga, đã sống ở Châu Âu nhiều năm, nhận được một thông báo từ ngân hàng ở Moskva cho biết tài khoản đã bị phong tỏa. Cùng ngày, một nhà văn ở Moskva đến văn phòng công chứng để làm ủy quyền cho con gái quản lý tài sản. Công chứng viên kiểm tra và phát hiện căn nhà ông đã bị tịch biên. Sau khi tham khảo ý kiến ​​luật sư, nhà văn quyết định rời Nga ngay lập tức.

Đầu tháng 7, tài khoản ngân hàng của ít nhất một trăm người Nga đã bị phong tỏa, khiến mọi giao dịch bất động sản trở nên bất khả thi. Tất cả có điểm chung là đã tham gia lễ hội văn hóa Nga SlovoNovo, do Marat Gelman, chủ một phòng triển lãm người Nga sống lưu vong ở Montenegro tổ chức. Đồng thời hiệp hội bị đưa vào danh sách "nhân tố nước ngoài". Luật sư Evgueni Smirnov nhận xét : "Phong tỏa tài khoản ngân hàng và tịch thu tài sản, thậm chí không cần thủ tục hình sự, là chưa từng có tiền lệ". Ủy ban Liên Bộ về Chống Tài trợ Khủng bố và Hoạt động Cực đoan được quyền phong tỏa tài sản công dân từ mùa hè 2025. Các nạn nhân không được thông báo, chẳng được giải thích và vô phương khiếu nại.

Kể từ khi xâm lăng Ukraine năm 2022, Điện Kremlin đàn áp ngày càng mạnh những người Nga chỉ trích chế độ, đặc biệt là các nhà báo, nhà văn, nghệ sĩ, nhà hoạt động chính trị sống lưu vong. Chính quyền gọi họ là "kẻ thù của nhân dân" - từ ngữ từ thời Stalin. Những người bị cho là "nhân tố nước ngoài" - hiện có 1.200 tổ chức và cá nhân bị gán nhãn này. Họ phải ghi rõ mỗi khi đăng bài trên mạng xã hội, không có quyền giảng dạy hay làm công chức, bốn năm một lần phải báo cáo cho bộ Tư pháp các hoạt động và thu nhập. Tiền được chuyển vào một tài khoản đặc biệt không được tự do sử dụng, không có quyền bán hoặc cho thuê nhà cửa, xe cộ, nếu vi phạm sẽ bị truy tố.

Bản án "tử hình dân sự" cho đối lập lưu vong

Một biện pháp trừng phạt nặng nề hơn dành cho các nhà đối lập lưu vong : xử khiếm diện. Các "tội phạm" này trước hết bị truy nã quốc tế, bị cho vào danh sách khủng bố, cực đoan. Theo Ủy ban Nga chống chiến tranh, hiện có 956 người bị đưa danh sách này vì phản đối cuộc chiến ở Ukraine. Sau đó họ bị xử vắng mặt và lãnh những bản án nặng nề. 

Nhà văn nổi tiếng Boris Akunin sống ở Luân Đôn bị 14 năm tù vì "nói xấu quân đội Nga", cựu tài phiệt Mikhail Khodorkovski vừa bị xử khiếm diện 10 năm tù vì tội danh tương tự. Các biện pháp trừng phạt còn được tăng cường : ngày 22/07/2026 Duma thông qua một luật cấm những người bị kết án vắng mặt không được tiếp cận dịch vụ lãnh sự, và Putin sẽ phê duyệt. Những người này không còn được làm ủy quyền, kết hôn, cấp hộ chiếu mới, không được sử dụng tài khoản ngân hàng ở Nga và bán tài sản, bằng lái xe bị thu hồi.

Hàng tuần lại có thêm những người bị đưa vào danh sách "kẻ thù của nhân dân", giống như bị kết án "tử hình dân sự". Đối với luật sư Evgueni Smirnov, mục tiêu là tạo ra không khí sợ hãi đối với tất cả những ai chống lại điện Kremlin. Chủ tịch Duma Viyacheslav Volodin gọi những người lưu vong là "những kẻ phản bội, những tên tội phạm" và đe dọa "tư pháp sẽ tóm lấy bất kể đang ở đâu".

Hơn 600 ngày biểu tình, người Georgia luôn đứng về phía Châu Âu

Le Monde nói về "Phong trào phản kháng dài nhất trong lịch sử Georgia". Dù bị đàn áp, hàng trăm người hàng ngày vẫn biểu tình phản đối việc ngưng tiến trình hội nhập vào Liên Hiệp Châu Âu từ tháng 11/2024. Những người biểu tình tập trung trước Quốc hội trong tiếng trống rộn ràng, họ vẫy những lá cờ Georgia, Châu Âu, Ukraine và Mỹ. Những khẩu hiệu được hô lên lẫn trong tiếng nhạc và những điệu nhảy truyền thống : "Vinh quang cho Georgia !", "Đả đảo độc tài !", "Trả tự do cho tù nhân chính trị !". Vào những ngày cuối tháng 7, khoảng 300 người đủ mọi lứa tuổi tập hợp tại Tbilissi, chống lại chính phủ quốc gia vùng Kavkaz thuộc Liên Xô cũ, do tài phiệt Bidzina Ivanichvili giựt dây trong bóng tối.

Đã hơn 600 ngày, họ biểu tình không ngơi nghỉ trước Quốc hội. Đây là phong trào phản kháng kéo dài nhất trong lịch sử đất nước. Những huy hiệu cho mỗi 100 ngày biểu tình được hãnh diện phô ra. Anh Nikoloz Tkemaladze, 20 tuổi nói : "Chúng tôi đang ở tiền tuyến, bảo vệ tương lai Châu Âu của đất nước mình. Nga đang tiến hành chiến tranh đa diện để tước đoạt tương lai đó".

Tại đất nước 3,7 triệu dân, có đến 75% muốn được gia nhập Liên Hiệp Châu Âu. Quyết định của chính phủ quay lưng với EU và xích lại gần Moskva, trong khi quân Nga đang chiếm đóng 20% lãnh thổ Georgia, bị coi là sự phản bội. Mùa đông 2024, mấy chục ngàn người xuống đường đòi bỏ phiếu lại, sau cuộc bầu cử Quốc hội với chiến thắng bị coi là gian lận của đảng Giấc mơ Georgia, và bị đàn áp thẳng tay. Từ đó đến nay đã hơn một năm rưỡi, phong trào không có người lãnh đạo vẫn tiếp diễn. Amnesty International tố cáo "hàng ngàn người bị bắt giữ tùy tiện và bị phạt vạ, hàng trăm người bị tra tấn, đối xử tàn tệ, hơn 150 người bị bỏ tù". Rất nhiều người bị mất việc hoặc bị tống giam chỉ vì xuống đường.

Cô Maria Mekantsichvili, 27 tuổi, nguyên là nhân viên ủy ban bầu cử đã từ chức, khan cả tiếng vì hô khẩu hiệu, nhưng cho biết sẽ đi đến cùng. Đến nay cô đã bị phạt 33 lần với số tiền tổng cộng 175.000 đồng lari (58.000 euro). Cũng như nhiều người biểu tình khác, cô từ chối nộp phạt và tài khoản ngân hàng bị phong tỏa. Trong đám đông, người về hưu bên cạnh người trẻ, các nhà hoạt động đứng cạnh các cựu công chức, kể cả vài linh mục bị cấm cử hành thánh lễ vì biểu tình. Mariam Mekantsichvili cho biết tất cả như trong một gia đình, họ ôm hôn, cười chào nhau, nắm đấm giơ cao, như những chiến hữu.

Máy lạnh trở thành đòn bẩy để Trung Quốc gây sức ép với Bruxelles

Libération cho biết nhân thời tiết nóng bức kéo dài, "lợi dụng tình trạng thiếu máy lạnh, Trung Quốc tấn công vào thị trường Châu Âu". Sau mỗi đợt nắng nóng, những chiếc máy điều hòa mới lại xuất hiện trên balcon, với những ống xả luồn qua cửa sổ… được mua vội vàng, thường là của Trung Quốc.

Đối với Bắc Kinh, việc thị trường Châu Âu nhanh chóng mở cửa, nơi chỉ có 1/5 số tòa nhà trang bị điều hòa, là vô cùng béo bở. Các nhà máy ở Hoa lục cho ra những mẫu máy lạnh di động thích ứng với Châu Âu, vì máy lạnh cố định thường bị cấm. Trong nửa đầu năm nay, xuất khẩu máy lạnh từ Trung Quốc sang Liên Hiệp Châu Âu tăng 43%, riêng nhập khẩu của Pháp tăng đến 63%. Có những nhà máy phải hoạt động 24/24 để kịp giao hàng, nhưng vẫn không đáp ứng được nhu cầu. Có những trang web được lập ra để theo dõi lượng hàng tồn kho tại gần 700 nhà bán lẻ tại Pháp.

Bắc Kinh hãnh diện vì khách thi nhau mua hàng Trung Quốc, trong khi thị trường nội địa đã bão hòa : năm 2024, mỗi gia đình ở Hoa lục đã có hơn một máy lạnh. Đặc biệt Trung Quốc có thể cung cấp giải pháp chìa khóa trao tay cho những người Châu Âu đang phải chịu đựng cái nóng. Chế độ lợi dùng việc này để tuyên truyền cho tính ưu việt của mình. Thành công từ máy lạnh ở Châu Âu đến rất đúng lúc. Vào tháng 6, nhiều nước lớn của EU yêu cầu Ủy Ban Châu Âu có chính sách thương mại nghiêm ngặt hơn với Trung Quốc, vốn đang xuất khẩu ồ ạt xe điện, pin mặt trời sang Châu Âu.

Bruxelles và Bắc Kinh đã thỏa thuận đàm phán trước tháng Mười để tránh chiến tranh thuế quan. Việc xuất khẩu máy điều hòa, dù tương đối không đáng kể về mặt kinh tế, đã mang lại lợi thế cho Bắc Kinh. Dẫn ra những bài viết trên các tờ báo Châu Âu rằng máy lạnh mang lại sự dễ chịu cho trẻ em, người già, Đảng Cộng sản Trung Quốc lợi dụng để nhấn mạnh thương mại tự do là thiết yếu cho chất lượng cuộc sống. Bắc Kinh đang biến mùa hè nóng bức này thành một công cụ gây áp lực mới đối với Bruxelles.

Thụy My