Ba cường quốc Hồi giáo bắt tay, Mỹ đứng trước một Trung Đông mới

Tại Trung Đông, một liên minh mới giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Pakistan đang định hình lại cán cân khu vực. Ở Ukraine, Nga tiếp tục nhắm vào cả những cơ sở nhân đạo. Tại Châu Á, Đài Loan vừa chuẩn bị cho một cuộc xung đột có thể xảy ra, vừa bảo vệ ngành công nghệ chiến lược trước sức ép từ Bắc Kinh ; còn ở Hồng Kông, những nhà sách độc lập cuối cùng đang lần lượt biến mất.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và thủ tướng Shehbaz Sharif sau khi ký thỏa thuận quốc phòng chung tại Mecca, Saudi Arabia ngày 07/08/2026. via Reuters - Saudi Press Agency

Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia, Pakistan : Trục Sunni mới giữa Trung Đông hỗn loạn

Les Echos ngày 10/08/2026 chú ý đến việc "Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Pakistan lập một liên minh quân sự rộng rãi trước tình trạng hỗn loạn ở khu vực". Ba nước đã ký kết một hiệp ước phòng vệ tập thể vào thứ Sáu tuần trước, nhằm thành lập một khối Sunni quân sự để đối phó với Israel, trước sự khó lường của Hoa Kỳ.

Được gọi là "Thỏa thuận phòng vệ chung Mecca", hiệp ước quy định "bất kỳ cuộc tấn công vũ trang nào chống lại một trong ba quốc gia sẽ được coi là một cuộc tấn công chống lại cả ba". Cách diễn đạt này gợi nhớ đến Điều 5 của NATO, theo đó các quốc gia thành viên của Liên minh Bắc Đại Tây Dương cam kết hỗ trợ bất kỳ quốc gia thành viên nào bị tấn công. Hiệp ước cũng đề cập đến "tăng cường khả năng răn đe chung", cho thấy rằng Pakistan (quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí nguyên tử) sẽ bảo vệ Ankara và Riyadh.

Tiến trình đã bắt đầu từ tháng 9/2025, khi Israel ngày càng thiếu kềm chế ở vùng Vịnh, chẳng hạn không ngần ngại nhắm vào các thành viên Hamas ở Doha, thủ đô Qatar. Hiệp ước quốc phòng này cũng là lời đáp cho Riyadh, Ankara và Islamabad về mức độ khả tín của Hoa Kỳ - người bảo vệ an ninh truyền thống. Mối hoài nghi càng tăng lên sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran hồi tháng 2 và Tehran trả đũa vào vùng Vịnh, dù quan hệ giữa Ankara và Washington đã ấm lên từ khi Donald Trump quay lại.

Ankara và Islamabad vốn đã có quan hệ đối tác chặt chẽ. Từ 2018, Thổ Nhĩ Kỳ đã đóng bốn tàu chiến cho hải quân Pakistan, tham gia hiện đại hóa phi đội F-16 cũ kỹ và cung cấp các drone Bayraktar, điều cố vấn hỗ trợ khi đụng độ với Ấn Độ mùa xuân 2025. Ngược lại, liên minh giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia là điều mới mẻ, khi từ lâu hai nước vẫn hục hặc với nhau. Sau Mùa xuân Ả rập, Thổ Nhĩ Kỳ tự coi là người bênh vực phong trào phản kháng và Huynh đệ Hồi giáo, đối lập với trục gồm Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất và Ai Cập. Căng thẳng lên cao với vụ ám sát nhà ly khai Jamal Khashoggi năm 2018 tại lãnh sự quán Saudi Arabia ở Istanbul.

Dù vậy từ 2020, trước khủng hoảng kinh tế, Thổ Nhĩ Kỳ có bước ngoặt chiến lược, xích lại gần các đối thủ cũ. Cũng như Riyadh, Ankara ủng hộ một chiến lược khu vực dựa trên ổn định và nguyên trạng, hỗ trợ các Nhà nước trung ương mạnh ở Sudan, Libya hay Yemen. Từ vài năm qua, Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia đã tăng cường hợp tác quốc phòng.

Nga cố tình oanh tạc những kho hàng viện trợ nhân đạo cho Ukraine

La Croix điểm qua việc "Nga nhắm vào các kho hàng nhân đạo của Ukraine". Những tháng gần đây, Moskva thường xuyên có những hành động vi phạm luật pháp quốc tế. Đêm 06 rạng 07/08, quân Nga oanh tạc vào nhà kho của tổ chức phi chính phủ Save the Children ở Sumy, may mà không có thiệt hại về người. Ngay hôm sau, một kho hàng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chứa thiết bị y tế của thành phố Dnipro bị bom Nga phá hủy toàn bộ. Ba ngày trước đó, một kho hàng khác của Save the Children dành cho đồ dùng trẻ em bị thiệt hại nặng, và hồi tháng 6 một quả bom tàn phá một vườn trẻ và cơ sở trợ giúp tâm lý của tổ chức này.

Khó thể coi đây là sự trùng hợp, khi các cơ sở hạ tầng bị tấn công trong mùa hè đều chứa viện trợ quốc tế cho Ukraine. Đêm 19 và 20/07, một nhà kho của Chương trình Lương thực Thế giới ở Dnipro bị drone đánh vào bốn lần, và đây đã là lần thứ bảy. Cũng đêm hôm đó, một trung tâm của Unicef ở ngoại ô Kiev bị phá hủy, khiến tổ chức này mất 3,5 triệu euro gồm máy phát điện, dụng cụ trữ nước, vệ sinh… Tương tự đối với Hồng thập tự Ukraine, thiệt hại 1,5 triệu euro thuốc men, xe giao hàng.

Từ đầu cuộc xâm lăng đến nay, đã có 9 nhà hoạt động nhân đạo thiệt mạng và 35 người bị thương ; 116 nhân viên cứu hộ Ukraine bị giết chết và 600 bị thương. Nhìn chung, số thường dân Ukraine thương vong trong 6 tháng đầu năm nay tăng 37 %, tổng cộng gần 9.400 người. Điều phối viên nhân đạo của Liên Hiệp Quốc Matthias Schmale nhắc nhở : "Thường dân và cơ sở hạ tầng dân sự được luật pháp quốc tế bảo vệ", và theo công ước Genève thì đó là tội ác chiến tranh".

Đài Loan tập trận, chuẩn bị cho ngày đối đầu với Bắc Kinh

Tại Châu Á, Le Monde quan tâm đến việc "Đài Loan khởi động các cuộc tập trận lớn và mạnh tay loại bỏ các công ty Trung Quốc đang cố gắng thu hút nhân tài của mình" - một cuộc chiến ít được chú ý hơn trong lãnh vực công nghệ.

Như mỗi mùa hè kể từ 1984, cuộc tập trận Hán Quang (tức Han Kuang, "vinh quang của người Hán) diễn ra nhằm trắc nghiệm khả năng ứng phó trong chiến tranh, và kháng chiến tập thể gồm doanh nghiệp, dịch vụ công cũng như dân chúng. Trong vòng mười ngày, ngoài việc điều động các tiêm kích và hải quân, còn thực tập việc di dời các nhà máy vũ khí, bảo đảm kỹ nghệ phục vụ chiến tranh và tập trận hộ tống đồng minh ngoài khơi. Lần đầu tiên còn có việc tập đối phó với việc mạng 4G và 5G của dân chúng bị cắt.

Tờ China Times, một nhật báo lớn của Đài Loan vốn có liên hệ mật thiết với Quốc dân đảng và ủng hộ xích gần với Bắc Kinh, coi đây là chiêu trò tranh cử của đảng Dân Tiến cầm quyền. Tuy nhiên, mối đe dọa là có thực. Trung Quốc thường xuyên tập trận ngoài khơi Đài Loan, như hôm 04/08 đă điều 21 chiến đấu cơ và 9 chiến hạm diễu võ giương oai xung quanh đảo quốc - đây là cuộc tập trận thứ 20 trong năm 2026.

Cuộc chiến giành chất xám và những con chip của Đài Loan

Song song với việc huy động quân đội và quân dự bị, chuẩn bị cho người dân trước giả thiết bị xâm lược, chính phủ Đài Loan còn tiến hành một trận chiến khác cũng mang tính chiến lược nhưng kín đáo hơn : bảo vệ ngành công nghệ cao của mình khỏi tham vọng của Trung Quốc. Kỹ nghệ bán dẫn tiên tiến hiện chiếm hơn 15% tổng sản phẩm quốc nội và gần 40% kim ngạch xuất khẩu của Đài Loan. Nhờ lá cờ đầu TSMC, Đài Loan sản xuất gần như toàn bộ các chip thế hệ mới nhất, nhất là các chip cho công ty Nvidia của Mỹ, cung ứng cho các trung tâm dữ liệu của những người khổng lồ trí thông minh nhân tạo (AI). Mặc dù TSMC có hai nhà máy ở Trung Quốc, nhưng họ chỉ sản xuất các mẫu chip cũ hơn ở đó.

Cảnh sát Đài Loan vừa qua đã đột kích 64 cơ sở và thẩm vấn 114 người trong khuôn khổ cuộc điều tra nhắm vào 17 công ty được các tập đoàn Trung Quốc tài trợ. Các doanh nghiệp này bị nghi ngờ cố thu hút trái phép các kỹ sư Đài Loan, dùng nhiều thủ đoạn để có được chuyên môn trong các lĩnh vực quốc phòng, AI, bình điện và đặc biệt là chất bán dẫn. Trong đó có một số công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thâm Quyến, chẳng hạn như Goke Microelectronics, bị cáo buộc tăng gấp ba tiền lương - để thu hút toàn bộ đội ngũ sản xuất.

Bên cạnh mưu toan chiếm đoạt bí quyết công nghiệp, Đảng cộng sản Trung Quốc còn thu hút giới trẻ Đài Loan, như nền tảng "Taiwan Youth e-Home" cung cấp hàng ngàn cơ hội thực tập, việc làm và học tập tại Trung Quốc. Bộ trưởng các vấn đề về đại lục Khâu Thùy Chính (Chiu Chui Cheng) kêu gọi lớp trẻ không nên đăng ký để tránh nguy cơ bị đánh cắp thông tin cá nhân, vì Bắc Kinh thậm chí còn không bảo đảm được việc làm cho thanh niên của mình.

Năm 2024, có 231.000 người Đài Loan làm việc tại Trung Quốc đại lục, Hồng Kông và Ma Cao, so với hơn 400.000 người trước đại dịch Covid. Số lượng người Đài Loan nắm giữ các vị trí kỹ sư và quản lý, chính xác là những vị trí mà Bắc Kinh đang tìm cách lấp đầy, lại ít hơn so với trước dịch.

Những nhà sách cuối cùng đóng cửa, Hồng Kông mất dần không gian tự do

Cũng tại Châu Á, Libération chú ý đến "Những nhà sách cuối cùng ở Hồng Kông bị buộc phải đóng cửa". Vào lúc nửa đêm 29/07, nhà sách độc lập Greenfield ở khu Vượng Giác (Mongkok) đã đăng lên mạng xã hội lời từ biệt và cảm ơn khách hàng đã đồng hành trong suốt 50 năm qua. Sự kiện đáng buồn này khép lại một năm liên tục chịu áp lực, một mùa hè vô cùng u ám cho lãnh vực xuất bản.

Từ tháng 3, người sáng lập nhà sách Book Punch và ba nhân viên đã bị bắt vì bán những tác phẩm "nổi dậy", liên quan đến ông Lê Trí Anh (Jimmy Lai), doanh nhân kiêm chủ báo Apple Daily. Tháng 6, đến lượt hai vợ chồng chủ Bookstore bị cáo buộc ly khai và nhận tài trợ nước ngoài bất hợp pháp.

Đầu tháng 7, hai nhà sách khác là Luck Win Bookstore và Elmbook bị cấm tham gia Hội chợ sách Hồng Kông, khiến Elmbook sau đó loan báo đóng cửa. Đến giữa tháng, an ninh gõ cửa liên tiếp hai nhà sách khác : hai nhân viên Greenfield bị câu lưu và Have a Nice Stay bị bố ráp, bắt đi ba người và bị đóng cửa vĩnh viễn. Khó khăn chồng chất hơn bao giờ hết đối với các nhà sách độc lập Hồng Kông. Kinh tế ảm đạm, áp lực chính trị thường xuyên, đã có gần 40 nhà sách ngưng hoạt động. Đời sống văn hóa xã hội đang chật vật xây dựng lại sau phong trào biểu tình năm 2019, lại càng mong manh hơn.

Một nhân viên nhà sách giấu tên nói, vấn đề không chỉ là thương mại mà là mất đi không gian tập hợp, khiến cả một cộng đồng bị cô lập. Chẳng hạn Have a Nice Stay do các cựu nhà báo lập ra coi việc bảo tồn văn hóa tranh luận tự do là sứ mệnh chính. Nhưng rất khó vượt qua những ranh giới mơ hồ, không có danh sách chính thức những cuốn sách bị cấm. "Hồng Kông sẽ không bao giờ chết một khi vẫn còn nhà sách" - đó là tuyên ngôn của giải thưởng các hiệu sách độc lập năm 2022, nhưng giờ đây lời hứa này đang bị đẩy đến giới hạn cuối cùng.

Thụy My