Phía sau khói lửa Trung Đông, Bắc Kinh trong tầm ngắm của Washington

Ngày lễ Thăng Thiên 14/05/2026 chỉ có Le Monde và Le Figaro ra báo, nhưng thời sự quốc tế vẫn đặc biệt dồn dập. Cuộc gặp thượng đỉnh Donald Trump - Tập Cận Bình phủ bóng lên toàn bộ hồ sơ địa chính trị, từ Đài Loan, Trung Đông cho tới Ukraine. Trong lúc Bắc Kinh và Washington thử tìm một thế cân bằng mới, Kiev tận dụng công nghệ quốc phòng để mở rộng ảnh hưởng ngoại giao và quân sự sang vùng Vịnh.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và tổng thống Mỹ Donald Trump trong buổi đại yến ở Đại sảnh đường Nhân Dân, Bắc Kinh ngày 14/05/2026. Reuters - Evan Vucci

Donald Trump đứng trước "bức tường Tập Cận Bình"

Le Figaro chơi chữ trong bài xã luận "Trump ở dưới chân bức tường Tập", cho rằng hồi hộp càng tăng khi hai võ sĩ hạng nặng gặp nhau trên đấu trường mà không chắc đối thủ sẽ áp dụng kỹ thuật nào. Từ đầu nhiệm kỳ hai, Donald Trump thử chơi trò đấu vật, siết cổ Tập Cận Bình với mức thuế 34% trên tất cả mặt hàng Trung Quốc nhập vào Hoa Kỳ. Nhưng Bắc Kinh đã trả đũa, và nhất là đòn độc đất hiếm, và từ đó đến nay đôi bên dè chừng nhau, như tay đấm quyền Anh trước võ sư Thiếu Lâm. Dù sao đi nữa Trump rõ ràng được xoa dịu trước sự tiếp đón long trọng ở Bắc Kinh. Chủ nhà Trung Quốc không hề hà tiện, biết rằng khách Mỹ rất thích những hình ảnh tưng bừng, tạo cảm tưởng thành công.

Vài hợp đồng mua nông sản đổi lấy việc được bán cho các chip tân tiến của Silicon Valley đủ để gọi là thắng lợi ngoại giao, nhưng quan trọng là liệu hai đối thủ có tìm cách tránh được việc đối đầu trực diện và những đòn ngầm gây bất ổn cho thế giới hay không. Thoạt nhìn, điều này có vẻ đi ngược lại tính cách của ông Trump. Tập Cận Bình nhờ chiến lược lâu dài và độc tôn quyền lực, đang chiếm ưu thế trước tổng thống Mỹ.

Ông Tập sẽ giúp Nhà Trắng thoát khỏi chiếc bẫy Iran hay ma túy Fentanyl hay không, trước hết tùy thuộc vào những nhượng bộ mà ông đòi hỏi nơi vị khách : ngưng bán vũ khí cho Đài Loan, thậm chí Hoa Kỳ "không ủng hộ" đảo quốc này độc lập. Dù không đạt được, Tập Cận Bình cũng đã hài lòng vì được coi như một "mắt xích ổn định" trên trường quốc tế. Trong một tương quan lực lượng đang dần đảo ngược, tổng thống Mỹ tìm kiếm mối quan hệ hòa dịu và lợi ích kinh tế, nơi một hoàng đế đỏ vẫn tin vào sự trỗi dậy của Trung Quốc và sự suy tàn của nước Mỹ.

Đài Bắc lo ngại bị đưa lên bàn cân để mặc cả

Trong khi đó Đài Loan lo sợ bị nằm trong "thực đơn" của hai đại cường. Đảo quốc 23 triệu dân dù độc lập nhưng vẫn bị Bắc Kinh coi là một phần của Trung Quốc, còn Hoa Kỳ muốn duy trì nguyên trạng. Một sự thay đổi đột ngột từ Donald Trump sẽ là sự kiện lớn, và với sự khó lường của tổng thống Mỹ, không thể loại trừ bất kỳ khả năng nào.

Vào đầu năm nay, Bắc Kinh dường như đã giảm bớt áp lực lên Đài Loan, số vụ tiêm kích Trung Quốc xâm nhập bỗng thấp hơn hẳn. Nhưng từ tháng 4, các chiến hạm và chiến đấu cơ Trung Quốc lại tiếp tục đe dọa như thường lệ và đầu tuần này, một tàu nghiên cứu tiến gần lãnh hải Đài Loan rồi bị tuần duyên xua đuổi. Bị yếu đi do tình hình Trung Đông, tổng thống Mỹ có vẻ dễ nhân nhượng Tập Cận Bình hơn. Chung Chieh, chuyên gia của đại học Tamkang lo ngại trước việc Trung Quốc chỉ mới chính thức loan báo chuyến thăm của Donald Trump vào ngày 11/05, phải chăng vào phút chót Trump đã nhượng bộ điều gì đó ?

Năm ngoái, hợp đồng bán vũ khí 11 tỉ đô la cho Đài Loan đã khiến Bắc Kinh tức giận cho tập trận quy mô gần đảo quốc. Một hợp đồng lịch sử thứ hai 14 tỉ đô la đang được chuẩn bị, nhưng có thể bị Bắc Kinh phá đám bằng cách trì hoãn việc mua hàng Mỹ, thậm chí hủy bỏ, ảnh hưởng đến cuộc bầu cử giữa kỳ. Tuy ngoài mặt tỏ ra tin tưởng Washington, nhưng trong nội bộ Đài Bắc đang chia rẽ về chính sách đối phó với Bắc Kinh.

Vài ngày trước cuộc gặp Trump-Tập, Quốc hội bác 2/3 trong tổng số 40 tỉ đô la ngân sách quốc phòng do tổng thống đề nghị, bị Quốc dân đảng cho là lãng phí. Ngân sách đặc biệt này chính là để mua vũ khí Mỹ chứ không phải của kỹ nghệ Đài Loan nhất là drone, được chính phủ thúc đẩy trong cuộc chiến bất cân xứng với Trung Quốc. Nhà phân tích Cathy Fang của think-tank DSET ở Đài Bắc lấy làm tiếc vì như vậy kỹ nghệ drone của Đài Loan sẽ bị tê liệt hai năm. Yang Kuang Shun, đồng sáng lập think-tank US Taiwan Watch cho rằng nếu Trump không hài lòng về việc này, ông có thể gây áp lực trực tiếp lên Đài Loan thay vì nghe theo yêu cầu của Tập Cận Bình.

Trung Quốc : Mục tiêu tấn công của Hoa Kỳ phía sau chiến tranh Trung Đông

Nhìn chung, Le Figaro nhận định "Trung Quốc là mục tiêu gián tiếp của chiến tranh Trung Đông". Cuộc chiến địa chính trị giữa hai đại cường từ lâu vẫn diễn ra trên tất cả châu lục, nhưng từ khi ông Donald Trump quay lại Nhà Trắng, có thể thấy cái bóng của Bắc Kinh sau mỗi cuộc chiến tranh, dù là quân sự hay chính trị.

Theo chuyên gia Laurence Nardon của IFRI, "Từ khi xoay trục sang Châu Á, Trung Quốc nằm trong mọi tính toán của Mỹ", từ Panama đến Groenland, từ Venezuela đến Iran. Trump muốn nắm lại quyền kiểm soát kênh Panama, giao điểm giữa Thái Bình Dương và Đại Tây Dương, nơi một công ty Hồng Kông quản lý hai cảng.

Rõ hơn nữa là ở Venezuela : việc bắt đi Nicolas Maduro, đối tác chính trị và năng lượng của Bắc Kinh ở Châu Mỹ La-tinh, là đòn nặng cho Trung Quốc. Ông Trump vừa kết thúc một chế độ độc tài cánh tả và thâu tóm dầu lửa, vừa đẩy lùi địch thủ tại một nước mà Bắc Kinh đã đầu tư ồ ạt, là tiền phương để bành trướng sang châu lục kể cả xuất khẩu vũ khí. Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố : "Chúng ta đang sống ở phương Tây và không thể chấp nhận nơi đây trở thành căn cứ hoạt động của đối thủ Hoa Kỳ".

Tiếp đến, áp lực kinh tế lên Cuba qua việc cắt nguồn dầu từ Venezuela nhằm tái khẳng định ưu thế quân sự và chính trị của Washington trong khu vực mà Trung Quốc đã thiết lập những trung tâm nghe lén. Khi Donald Trump định sáp nhập Greenland cũng vậy. Vừa để biến Hoa Kỳ thành quốc gia rộng lớn nhất thế giới, có nguồn đất hiếm và đầu tư vào một khu vực chiến lược ; nhưng còn nhằm chống lại tham vọng Bắc Kinh trước tuyến đường thương mại tương lai một khi tan băng, trở thành cường quốc Bắc Cực. Một nghiên cứu chính thức của Trung Quốc từ 2013 khẳng định địa cực có giá trị chiến lược quan trọng, nên Bắc Kinh gởi đến các tàu tuần tra, đóng những tàu phá băng.

Chủ thuyết Monroe mới : Đẩy lùi Bắc Kinh và Moskva khỏi sân sau của Mỹ

Khi áp dụng "chủ thuyết Monroe" mới, chính quyền Trump tái lập các vùng ảnh hưởng của các đại cường. Với Nga là không gian hậu Liên Xô, Trung Quốc một phần Châu Á và Hoa Kỳ Châu Mỹ theo nghĩa rộng, nên các chiến dịch của Washington nhằm đẩy lùi Bắc Kinh và Moskva khỏi sân sau của mình.

Trong trường hợp Iran, ngay từ nhiệm kỳ đầu Donald Trump đã coi việc chấm dứt chương trình nguyên tử là một trong những mục tiêu hàng đầu. Tấn công một trong những đối tác quan trọng của Trung Quốc là đánh vào lợi ích Bắc Kinh ở Trung Đông. Dù không lường được việc phong tỏa eo biển Hormuz, nhưng mặc nhiên Trump đã làm mất một phần nguồn dầu mà kinh tế Trung Quốc dựa vào, và gián tiếp làm Bắc Kinh yếu đi, trên lý thuyết.

Bởi vì Trung Quốc còn chuyển giao cho Tehran vũ khí, radar, hình ảnh vệ tinh và các mặt hàng lưỡng dụng. Bắc Kinh cũng lợi dụng sự lưỡng lự của Mỹ để củng cố vị thế đối với "các nước phương Nam", tố cáo "tiêu chuẩn kép" của Hoa Kỳ. Liệu tổng thống Mỹ có thuyết phục được Tập Cận Bình để gây áp lực lên Tehran nhằm tìm lối thoát cho cuộc chiến ? Chưa chắc, theo Laurence Nardon trên Le Figaro, vì Donald Trump vốn đã nhường bước về thuế quan, đến Bắc Kinh "trong thế yếu".

Nếu học hỏi từ chiến tranh Ukraine, Trump đã tránh được chiếc bẫy Iran

Theo Le Monde, "Donald Trump lẽ ra đã tránh được nhiều cạm bẫy ở Iran nếu nếu ông nhìn nhận về cuộc xâm lược Ukraine của Nga một cách nghiêm túc hơn". Tổng thống Mỹ đến Bắc Kinh trong lúc Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ đã tước mất vũ khí thuế quan của ông, và cuộc chiến tranh với Iran đang trong ngõ cụt. Chủ nhà Tập Cận Bình hồi tháng 9/2025 đã tiếp một nhân vật đang bị sa lầy khác là Vladimir Putin, người khởi động cuộc xâm lăng Ukraine năm 2022. Cuộc chiến tranh được cho là biểu dương sức mạnh của Moskva, nhưng bốn năm trôi qua chẳng có kết quả nào dù vô số tội ác chiến tranh đã diễn ra. Bế tắc cả về chiến thuật và chiến lược, cú sốc năng lượng : cả hai cuộc chiến cho thấy sự hạn chế của vũ lực.

Ba tháng trước đó, lẽ ra Donald Trump đã có thể vênh vang trước Tập Cận Bình sau vụ bắt cóc ngoạn mục tổng thống Venezuela, Nicolas Maduro. Nhà độc tài này vừa tiếp một phái đoàn từ Hoa lục chỉ vài tiếng đồng hồ trước khi bị đặc nhiệm Mỹ tóm cổ, gây sững sờ cho Bắc Kinh. Với việc tấn công Iran, Donald Trump sau nhiều người khác đã rơi vào cái bẫy chiến tranh phi đối xứng, trong đó không thua dễ hơn là chiến thắng. Nếu nghiên cứu kỹ cuộc xâm lăng Ukraine, Washington đã tránh được sai lầm này. Ukraine rất vất vả sau khi bị Hoa Kỳ bỏ rơi, nhưng giờ đây đang phục hồi sự linh hoạt về chiến thuật.

Ukraine mở rộng ảnh hưởng bằng công nghệ quốc phòng

Le Monde giải thích "Ukraine tìm cách mở rộng tầm ảnh hưởng ngoại giao bằng cách bán vũ khí như thế nào". Cuộc chiến tranh ở Iran giúp Kiev phô diễn các công nghệ và kỹ năng từ cuộc chiến đấu chống xâm lăng, để xây dựng quan hệ đối tác với các quốc gia vùng Vịnh và khu vực Kavkaz.

Chuyến thăm Damascus của Volodymyr Zelensky đầu tháng 4 cho thấy Ukraine đang tận dụng thế yếu của Nga tại các khu vực khác trên thế giới. Với sự giúp đỡ của Thổ Nhĩ Kỳ, Kiev bắt tay với quốc gia trước đây nằm trong vòng ảnh hưởng của Moskva, tương tự với các nước vùng Kavkaz. Đầu tháng 5 sau khi thăm Azerbaijan, Volodymyr Zelensky đến Armenia gặp thủ tướng nước này, Nikol Pachinian và đồng nhiệm Georgia, Irakli Kobakhidze khiến Moskva tức giận.

Khi ông Volodymyr Zelensky đến Bahrein hôm 05/05, chuyến đi không gây ra phản ứng nào đáng chú ý. Từ hai tháng qua, những chuyến công du Cận Đông của tổng thống Ukraine đã trở thành thường lệ. Riyadh, Doha, Abu Dhabi, Amman, Damascus, Baku, Erevan, và nay là Manama : trong khi khu vực bị rối loạn vì cuộc chiến của Mỹ và Israel, Kiev cố gắng chiếm lĩnh không gian này, sau thời gian dài chỉ chú trọng đến Châu Âu và Hoa Kỳ.

Drone và chiến tranh điện tử : Vũ khí ngoại giao mới của Kiev

Sự tái định hướng ngoại giao này là một trong những thay đổi quan trọng nhất trong chính sách đối ngoại của Ukraine. Chiến tranh ở Iran đã mở ra một cơ hội mới, làm nổi bật giá trị của kinh nghiệm mà Ukraine đã thu được sau hơn bốn năm chiến tranh cường độ cao chống lại Nga.  Toàn khu vực nay hiểu rằng cần phải chuẩn bị cho leo thang xung đột, và một nước dày dạn chiến đấu như Ukraine trở nên cực kỳ quý giá. Từ drone đến chiến tranh điện tử, Ukraine tìm cách biến kinh nghiệm chiến trường thành đòn bẩy ngoại giao và chiến lược, đồng thời tìm nguồn vốn mà đang rất cần.

Nhiều quốc gia vùng Vịnh bị thu hút trước ý tưởng này. Hôm 19/04, Volodymyr Zelensky loan báo đã ký hiệp ước an ninh mười năm với ba quốc gia quan trọng là Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, Qatar, và đang thảo luận với 11 nước Cận Đông, vùng Vịnh. Giáo sư David Des Roches của Thayer Marshall Institute cho biết các nước vùng Vịnh rất quan tâm đến các drone đánh chặn, khả năng phát hiện và gây nhiễu drone của Ukraine, cũng như tốc độ sản xuất nhanh chóng.

Ông Des Roches, một cựu quan chức Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ nhận xét, Lầu Năm Góc tự hào với thời hạn sáu tháng, nhưng người Ukraine đã thử nghiệm thiết bị của họ ở vùng Vịnh chỉ sau ba tuần. Tốc độ này cũng gây ấn tượng với các đồng minh Châu Âu của Kiev. Chuyên gia Grégoire Roos của Chatham House, ở Luân Đôn nhấn mạnh : "Kiev bán thiết bị quốc phòng của thế kỷ 21 trong khi phần còn lại của Châu Âu vẫn còn bán vũ khí của thế kỷ 20".

Thụy My