Bắc Triều Tiên tăng tốc hạt nhân giữa trật tự thế giới rạn vỡ

Lợi dụng việc các cường quốc bị cuốn vào những điểm nóng từ Ukraine đến Trung Đông và Mỹ Latinh, Bình Nhưỡng gia tăng nhịp độ thử nghiệm, làm sâu sắc thêm nguy cơ đối đầu tại bán đảo Triều Tiên và vượt ra ngoài khu vực. Nga sa lầy tại Ukraine, trong khi Hoa Kỳ dưới thời Donald Trump đang trong ngõ cụt ở Iran và mục tiêu sắp tới có thể là Cuba.

Kim Jong-un giám sát việc phóng thử nghiệm phối hợp hỏa tiễn đạn đạo, đại pháo và hỏa tiễn hành trình tại một địa điểm không được tiết lộ ở Bắc Triều Tiên. Ảnh do KCNA cung cấp ngày 27/05/2026. via Reuters - KCNA

Bình Nhưỡng phô trương sức mạnh nguyên tử giữa thế giới hỗn loạn

Le Figaro ngày 28/05/2026 nhận xét, "Lợi dụng tình hình hỗn loạn trên toàn cầu, nhà độc tài Triều Tiên tăng cường kho vũ khí nguyên tử". Trong khi Donald Trump đang sa lầy ở eo biển Hormuz, Kim Jong-un phô trương sức mạnh ở Hoàng Hải, thách thức hai cường quốc hàng đầu thế giới và nước láng giềng Hàn Quốc. Lãnh đạo Bắc Triều Tiên hôm 27/05 đã giám sát cuộc thử nghiệm hỏa tiễn hành trình và một loại bệ phóng di động mới, hướng về bờ biển phía tây của Triều Tiên.

Theo KCNA, đây là vũ khí chiến thuật được điều khiển bởi "trí thông minh nhân tạo" (AI) để vượt qua hệ thống phòng thủ của đối phương, và tấn công "với độ chính xác cao" trong bán kính khoảng 100 kilomet. Vũ khí này được nhắm vào Hàn Quốc, đồng minh của Mỹ nay bị Bình Nhưỡng coi là "quốc gia thù địch", quay lưng lại với giấc mơ "thống nhất" bán đảo đã ấp ủ từ lâu.  Với vụ thử tên lửa thứ tám kể từ đầu năm, Kim Jong-un gởi thông điệp đến Trung Quốc của Tập Cận Bình, rằng sẽ tiếp tục xây dựng kho vũ khí của mình, bằng mọi giá.

Nhà nghiên cứu Lục Siêu (Lü Chao), đại học Liêu Ninh đánh giá bán đảo Triều Tiên là một thùng thuốc súng ở Đông Bắc Á, và mục tiêu chính của Trung Quốc là giữ ổn định thông qua đàm phán. Điều này cũng nằm trong lợi ích của Hoa Kỳ, vốn không muốn một cuộc xung đột mới trong khi đang bận tâm với Iran và Ukraine. Nhưng triển vọng này ngày càng mong manh : cùng ngày, Hàn Quốc xác nhận mua tàu ngầm nguyên tử vào cuối những năm 2030, sau khi được Trump bật đèn xanh.

Kim Jong-un đang âm thầm đi theo con đường riêng, được củng cố bởi liên minh quân sự với Vladimir Putin từ năm 2024. Bận rộn đàm phán với Iran và Trung Quốc, Trump không nhắc đến Bắc Triều Tiên trong chuyến thăm Bắc Kinh. Trong khi đó Kim Jong-un tập trung vào việc tăng cường năng lực toàn diện, từ tàu ngầm hạt nhân đến vệ tinh quan sát, bao gồm cả việc hạ thủy một lớp khu trục hạm mới, hướng đến tự cung tự cấp với sự hỗ trợ của điện Kremlin, đi đầu trong một mặt trận kiên quyết chống phương Tây.

"Một Bắc Triều Tiên khác, trong một thế giới đã đổi khác"

Nhà nghiên cứu Dongwhi Shin tại Cơ sở dữ liệu về Nhân quyền Triều Tiên (NKDB) có trụ sở tại Seoul cảnh báo : "Chúng ta đang đối mặt với một Triều Tiên khác, trong một thế giới khác hẳn". Cái bắt tay lịch sử giữa Kim và Trump ở Singapore năm 2018 có vẻ đã trở thành ký ức xa vời. Một nguồn tin ngoại giao ở Seoul nhận xét những diễn biến địa chính trị toàn cầu hiện nay được coi là có lợi cho Bình Nhưỡng.

Những động thái ngoại giao với Putin khiến Trung Quốc lo ngại mất đi sự kiểm soát đối với quốc gia vùng đệm đang đối mặt với 28.500 quân nhân Mỹ đóng tại Hàn Quốc. Tướng Xavier Brunson, chỉ huy lực lượng Mỹ tại bán đảo Triều Tiên (USFK), nói : "Đối với Trung Quốc, Triều Tiên giống như một con dao găm đâm vào tim Châu Á". Có những dấu hiệu cho thấy quan hệ giữa Bình Nhưỡng và Bắc Kinh đang ấm lên, như việc nối lại các tuyến xe lửa chạy qua cửa khẩu biên giới sông Áp Lục ở Đan Đông từ tháng 3 và các chuyến bay giữa hai nước. Nhà nghiên cứu Lee Dong Gyu, Viện Asan ở Seoul dự báo Tập Cận Bình sẽ sớm thăm Bắc Triều Tiên. Đây sẽ là chuyến thăm đầu tiên kể từ năm 2019.

Việc Mỹ tấn công Tehran, hạ sát đại giáo chủ Ali Khamenei, sau cái chết thê thảm của Muammar Kadhafi càng củng cố quan điểm của Bình Nhưỡng là chỉ có quả bom nguyên tử mới giúp chế độ sống sót. Nếu Kim Jong-il chỉ thử hạt nhân lần đầu năm 2006 để có thế mạnh đàm phán trước George W. Bush, Kim Jong-un tiến hành đến bốn vụ, và thậm chí ghi vào Hiến pháp.

Đối thoại bế tắc, Kim Jong-un không còn cần gặp Donald Trump

Trả lời Le Figaro, nhà nghiên cứu Cheong Seong-chang thuộc Viện Sejong ở Seoul nhận định "Kim Jong-un không cần gặp gỡ Donald Trump nữa". Nếu gặp, ông Trump sẽ yêu cầu Bắc Triều Tiên ngưng bắn hỏa tiễn tầm trung và tầm xa, hay ngưng chương trình nguyên tử, trong khi Kim Jong-un không hề có ý định này.

Sau thất bại ở Hà Nội năm 2019 và sau cuộc xâm lăng Ukraine năm 2022, quan hệ giữa Bắc Triều Tiên và Nga chặt chẽ hơn, Moskva nay chiếm vị trí quan trọng. Được cha chỉ định làm người thừa kế từ năm 8 tuổi, nhưng phương Tây và cả Hàn Quốc rất thiếu thông tin nên đánh giá thấp ảnh hưởng của Kim Jong-un. Ông ta đã khủng bố những ai không chịu quy phục, như cho công khai hành quyết ông dượng Chang Song-taek năm 2013. Việc để cho con gái Kim Ju-ae công khai xuất hiện sớm sủa là để tránh vết xe cũ.

Hoàn toàn bị Hàn Quốc vượt xa về kinh tế và vũ khí quy ước, quả bom nguyên tử là lợi thế duy nhất. Kim Jong-un không tìm cách thương lượng với Hoa Kỳ để được giảm nhẹ trừng phạt, mà có mục tiêu biến Bắc Triều Tiên thành đại cường quân sự, phân nửa số hoạt động công khai của ông ta được dành cho quân đội. Liên minh chiến lược với Nga sẽ còn kéo dài vì Moskva rất cần binh lính. Theo ông Cheong Seong-chang, trước thách thức từ Bình Nhưỡng và thái độ bất nhất của Donald Trump, Seoul một ngày nào đó cần sở hữu vũ khí nguyên tử.

Cuộc chiến văn hóa không khoan nhượng trên bán đảo Triều Tiên

Về quan hệ giữa hai miền, Le Figaro nói về "Đối thoại của người điếc giữa Seoul và Bình Nhưỡng". Trước đây thể thao nhiều lần là đòn bẩy cho ngoại giao giữa hai quốc gia đối địch trên bán đảo. Lần này đội tuyển bóng đá nữ Bắc Triều Tiên FC Naegohyang đến Hàn Quốc thi đấu hôm 17/05, tuy được đón tiếp như những ngôi sao, như lạnh lùng tập trung cho chuyên môn, và không có quan chức nào đi theo ; tuy Bộ Thống nhất của Hàn Quốc đã mạnh tay tài trợ.

Ngược lại K-pop tiếp tục làm rung chuyển đất nước khép kín. Tại Bình Nhưỡng, một máy đọc DVD còn nóng có thể đưa chủ nhân vào tù. Khi an ninh xông vào một căn hộ bị nghi ngờ, họ vào phòng khách trước tiên và nếu thiết bị này còn nóng, coi như bị bắt quả tang là đang coi phim bộ hay video "tư bản", đặc biệt nhạc pop Hàn Quốc đang làm giới trẻ say mê nhưng bị coi là "phản động".

Cuộc chiến văn hóa đã vượt ra ngoài vùng phi quân sự. Thành công của Squid Game hay nhóm nhạc Blackpink là thách thức lớn cho Bình Nhưỡng, dù tổng thống Lee Jae-myung đã cho tắt các loa phóng thanh dọc theo biên giới. Một luật mới "đấu tranh chống văn hóa và tư tưởng phản động" đã được thông qua năm 2020, hình phạt cao nhất là tử hình. Số vụ hành quyết đã tăng gấp ba lần. Một thiết bị khác cũng bị cấm là radio có thể bắt được các đài nước ngoài, còn quần jean bị coi là trang phục "đế quốc".

Cuba lại nằm trong tầm ngắm của Washington

Tại Châu Mỹ la-tinh, Le Monde nhận định, không thành công với Iran, Donald Trump coi Cuba là chiến lợi phẩm thay thế để có thể tự an ủi, tuy chưa biết được cái giá sẽ trả. Sau vụ Mỹ bắt cóc Nicolas Maduro ngay tại thủ đô Caracas đêm 02 rạng 03 tháng Giêng, không ai tin là chế độ Cuba sẽ tồn tại. Đột ngột bị cắt mất nguồn dầu lửa, La Havana được cho là con cờ domino sẽ bị đổ tiếp theo. Rồi tổng thống Hoa Kỳ lạc vào cuộc chiến với Iran, và ngõ cụt hiện nay khiến Cuba lại rơi vào tầm ngắm của ông chủ Nhà Trắng. Hàng không mẫu hạm Nimitz đã được điều tới khu vực.

Hơn năm tháng sau vụ đột kích Venezuela, một số điều kiện đã hội tụ. Cuba thiếu vắng sự ủng hộ mạnh mẽ của Nga hay Trung Quốc, Châu Mỹ la-tinh chia rẽ sâu sắc, và bị phong tỏa năng lượng. Trong "thời kỳ đặc biệt" sau khi Liên Xô sụp đổ năm 1991, dân chúng Cuba vẫn chịu đựng được. Ba mươi năm sau, những vụ cúp điện liên tục làm gia tăng phản kháng đối với một chính quyền cộng sản tham nhũng, mà biểu hiện là tập đoàn của quân đội đang nắm hết những lãnh vực kinh tế béo bở nhất và Raul Castro, 95 tuổi vẫn đang giựt dây.

La Havana và bài toán khó cho tổng thống Mỹ

Chế độ đang tàn hơi phải đối mặt với một chính quyền Cộng Hòa đầy quyết tâm, và ngoại trưởng gốc Cuba Marco Rubio. Ngay từ nhiệm kỳ đầu, Donald Trump đi ngược lại chủ trương bình thường hóa quan hệ của Barack Obama, nhưng hiện giờ không ai biết được ông Trump sẽ hành động như thế nào với đảo quốc này.

Giải pháp quân sự có lẽ không phải là lựa chọn khả thi nhất. Nếu lật đổ bằng vũ lực, Washington sẽ phải can thiệp lâu dài. Chính quyền Trump đã từ bỏ sức mạnh mềm của viện trợ phát triển, trong khi Cuba cần được hỗ trợ lớn lao trong các lãnh vực chủ chốt. Và việc mở cửa có thể đi kèm với làn sóng di dân sang Hoa Kỳ, ngược với chính sách hạn chế nhập cư gắt gao hiện nay. Tiền lệ Venezuela cho thấy Donald Trump vốn không ghét các nhà độc tài khi được nịnh nọt, có thể thỏa hiệp với chế độ không dân chủ.

Nhưng không có gì bảo đảm rằng một Delcy Rodriguez có thể nổi lên ở La Havana, không một phe đối lập có tổ chức nào có thể gặt hái lợi ích từ một quá trình chuyển đổi được áp đặt. Tổng thống Hoa Kỳ còn phải tính đến một số yếu tố khác. Luật Helms-Burton Act được Quốc hội thông qua cách đây 30 năm quy định việc dỡ bỏ cấm vận phải đi kèm với một quá trình chuyển đổi hay một chính quyền được bầu lên một cách dân chủ ở La Havana. Và sự bất mãn của cộng đồng lưu vong tại Miami từng bị chế độ Castro tịch biên tài sản, khó thể xoa dịu bằng một lớp sơn hình thức.

Putin leo thang trong một cuộc chiến không lối thoát

Ở Châu Âu, nhà nghiên cứu Céline Marangé của Viện Nghiên cứu Chiến lược trên Les Echos đánh giá "Chế độ Nga đang trong ngõ cụt nhưng vẫn cố dấn tới". Ukraine đã ít nhiều lật ngược được tình thế trên chiến trường, oanh kích sâu vào lãnh thổ Nga ; thương vong của lính Nga lên đến 1.000-1.200 quân một ngày. Kremlin ra sức trả đũa, và điều này là nguy hiểm.

Cuối tuần qua, Moskva tấn công ồ ạt vào Kiev : một hỏa tiễn Oreshnik, hai Kinjal, ba Zircon, 30 Iskander, 54 Kalibr, và 600 drone tầm xa ; chỉ vài ngày sau khi tập trận với vũ khí hạt nhân. Bà Marangé cho rằng Kremlin muốn buộc phương Tây phải gây áp lực lên Kiev để ngưng tấn công vào Moskva và cơ sở hạ tầng dầu khí. Nga kêu gọi các đại sứ quán phương Tây di tản khỏi Kiev, nhưng ngược lại các nước này triệu mời đại sứ Nga để phản đối.

Theo Céline Marangé, đây không phải là xung đột lãnh thổ, mà Kremlin gây chiến với mục tiêu tham vọng hơn nhiều. Trước hết là dùng chiến tranh để hủy diệt Nhà nước Ukraine, khiến người Ukraine không thể hướng về Châu Âu mà phải quay lại trong vòng kềm tỏa của Nga. Có tầm vóc đế quốc thực sự trong cuộc chiến tranh này, và người Ukraine nhận ra rất rõ ý đồ của Kremlin muốn tiêu diệt bản sắc của họ. Đồng thời Nga còn muốn làm NATO và Liên Hiệp Châu Âu yếu đi thậm chí tan rã. Từ 2022 đã có 145 vụ tấn công đa diện nhắm vào các nước Châu Âu, với đầy đủ bằng chứng.

Thế hệ trẻ Nga phản đối "bức tường kỹ thuật số"

Trong khi đó La Croix cho biết về sự phẫn nộ của giới trẻ Nga khi bị siết chặt internet. Dữ liệu di động bị khóa tại Moskva vào tháng 3, Telegram bị chặn từ ngày 01/04, và 66% thiếu niên Nga cho rằng đó là quá đáng. Trước đó từ tháng 3/2022 Facebook đã bị chặn, và đến mùa hè 2024 đến lượt YouTube, chỉ có thể vào bằng VPN. Theo chuyên gia Mikhaïl Klimarev, 65/146 triệu người Nga đang dùng VPN. Người ta không còn có thể gọi điện miễn phí cho nhau bằng các ứng dụng WhatsApp, ­theo dõi thời sự trên Telegram…

Tháng 3/2025 Nhà nước cổ vũ dùng ứng dụng nội địa Max nhưng nhiều người Nga không dám sử dụng vì sợ bị theo dõi. Video của blogger Nga Victoria Bonya sống ở Dubai chỉ trích Vladimir Putin chặn internet có đến 25 triệu lượt xem. Tỉ lệ ủng hộ Putin giảm mất 7 điểm, đây là lần đầu tiên kể từ 2022. Chuyên gia Natalya Kaspersky cho biết một sự "kháng cự kỹ thuật số" đang khai sinh tại Nga. Kremlin đang lo lắng khi cuộc bầu cử Quốc hội đang đến gần. Theo thăm dò thì 12% muốn bỏ phiếu cho Đảng cộng sản, 30% cho đảng Nước Nga Thống nhất của Vladimir Putin. Nhưng mọi việc chỉ mới bắt đầu, và đảng cộng sản biết cách lợi dụng sự bất mãn trong dân chúng.

Thụy My