Hoa Kỳ có rút ra bài học sau cuộc đụng độ với Iran vào năm 1979 ?

Hoa Kỳ bị dồn vào thế khó trong vấn đề mở lại eo biển Hormuz vẫn là chủ đề được tất cả các tờ báo Pháp quan tâm hôm nay 25/03/2026.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Washington, Hoa Kỳ, ngày 27/02/2026. Reuters - Evelyn Hockstein

Tờ Le Figaro dành trang nhất và bài xã luận nhận xét rằng việc tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra tối hậu thư yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz trong 48 giờ, nhưng sau đó lại triển hạn tối hậu thư lên năm ngày cho thấy lập trường thất thường của tổng tư lệnh quân đội Mỹ, không thể hiện sự điềm tĩnh của một người biết rõ mình đang đi về đâu. Ngược lại, có thể thấy rõ chủ nhân Nhà Trắng đang muốn nhanh chóng thoát khỏi tình thế có thể trở nên bất lợi.

Nhật báo thiên hữu nhấn mạnh, sự vượt trội về quân sự của cặp đôi Mỹ – Israel không còn gì phải bàn cãi, nhưng điều đó cho đến nay vẫn chưa đủ để làm nhụt chí lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran. Tổng thống Mỹ phải chịu áp lực từ người dân trong nước, đang phàn nàn về giá xăng dầu tăng cao, cũng như từ các đối tác ở Vùng Vịnh, đang gánh chịu hậu quả chiến tranh, đồng thời lại lo sợ bị Washington bỏ rơi. Donald Trump đứng trước một lựa chọn khó khăn : tăng cường các biện pháp quân sự với nguy cơ kéo dài xung đột và có thể bao gồm các chiến dịch trên bộ hoặc tìm cách giải quyết mọi chuyện qua đàm phán.

Mặc dù Iran liên tục bị tấn công từ gần một tháng qua, Le Figaro cho rằng Donald Trump mới là người đang ở thế bí. Ông thể hiện sự thiếu kiên nhẫn khi ca ngợi các "cuộc thảo luận hiệu quả" trước cả khi chúng thực sự bắt đầu. Washington vẫn chưa từ bỏ các yêu cầu nhằm vô hiệu hóa khả năng gây hại của Tehran, trong khi giới lãnh đạo Iran cũng không nhượng bộ khi đòi Hoa Kỳ "bồi thường tài chính" và "bảo đảm" cho tương lai. Hy vọng bất đồng này được giải quyết chỉ trong vài ngày gần như là điều không tưởng.

Le Figaro kết luận, nếu tổng thống Mỹ quyết tâm rút khỏi "hồ sơ Iran", ông có thể tự hào về những thành quả đã đạt được : những đòn mạnh giáng vào chương trình hạt nhân và tên lửa cùng với một bộ phận của chế độ Nhà nước Hồi giáo bị tiêu diệt. Tuy nhiên, để mọi chuyện thực sự suôn sẻ, ông cần thuyết phục các đối tác Israel, vốn chưa muốn "buông tha" Iran, chấp nhận "kịch bản" của mình. Bỏ mặc Trung Đông trong hỗn loạn và dưới tay các phần tử cực đoan sẽ không giúp Donald Trump cải thiện hình ảnh trước các tổ chức trao những giải thưởng danh giá như Nobel.

Về phần mình, nhật báo Le Monde cũng dành trang nhất đánh giá Donald Trump tiếp tục tỏ ra "tiền hậu bất nhất" khi triển hạn tối hậu thư đối với Tehran và khẳng định các cuộc thảo luận đang diễn ra với chính quyền Iran, và tuyên bố đó ngay lập tức bị giới chức nước này phủ nhận. Ông Trump đã nhiều lần bỏ qua những tối hậu thư của chính mình và lần này cũng không ngoại lệ.

Qua động thái này, tổng thống Mỹ thừa nhận khả năng chống chịu của chế độ Iran, vốn đã tuyên bố sẽ đáp trả nếu các cơ sở năng lượng của họ bị tấn công. Donald Trump cũng nhận thấy rằng Tehran có thể biến eo biển Hormuz thành một "nước cờ then chốt" trong cuộc chiến. Chủ nhân Nhà Trắng cũng cho biết sẽ tận dụng thời gian này để tìm cách xuống thang căng thẳng nhằm tránh tạo ra một vòng xoáy có thể gây thiệt hại nặng nề cho kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, tuyên bố của tổng thống Mỹ về các cuộc thảo luận với khoảng "15 điểm" ngay lập tức bị giới chức Iran bác bỏ. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định "không có bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ", đồng thời cho rằng các thông tin sai lệch này nhằm thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ.

Mặc dù eo biển Hormuz bị chặn làm dấy lên lo ngại về khả năng xung đột kéo dài, Donald Trump hiện vẫn nhận được sự ủng hộ từ cử tri thuộc phong trào MAGA. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng có thái độ thờ ơ trước khả năng mở lại đàm phán, khẳng định tiếp tục tấn công Iran và Lebanon để phá hủy chương trình tên lửa và hạt nhân, đồng thời nhấn mạnh sẽ tiếp tục đánh Hezbollah.

Cùng chủ đề, tờ Libération dành trang nhất và bài xã luận bổ sung rằng Cộng hòa Hồi giáo Iran một lần nữa thách thức cả thế giới, trong khi Donald Trump và Benjamin Netanyahu dường như rơi vào bế tắc. Lịch sử đã cho thấy rằng từ việc phong tỏa đại sứ quán Mỹ vào năm 1979, Iran đã chứng minh quyết tâm tuyệt đối chống lại "Đế quốc Ác quỷ" và sẵn sàng dùng mọi biện pháp để bảo vệ chế độ. Cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz dù mới chỉ kéo dài 24 ngày, nhưng đã cho thấy sự quyết tâm của chế độ Tehran : những người còn sống sót sau các cuộc tấn công của Mỹ – Israel kiên quyết chống lại kẻ xâm lược, đồng thời trấn áp những "tuyên truyền ủng hộ kẻ thù" ở trong nước, dẫn đến việc hàng trăm người bị bắt giữ.

Người dân Iran, các thủy thủ bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz và cả thế giới đang bị "bắt làm con tin" trong hoàn cảnh này. Nhật báo thiên tả cho rằng Donald Trump và Benjamin Netanyahu đã đánh giá thấp khả năng Iran tạo ra hỗn loạn. Cuộc đối đầu hiện nay là một trận chiến về thể diện : ai sẽ chịu xuống nước trước ? Những bước đi thất thường của Donald Trump có phải là dấu hiệu ông nhận ra bế tắc ? Trong chiến tranh Iran – Iraq trước đây, phải có một triệu người chết mới khiến giáo chủ Khomeini đồng ý ngừng bắn, và khi ấy Iran vẫn còn một lãnh đạo rõ ràng. Giờ đây, lãnh tụ tối cao mới Mojtaba Khamenei vẫn vô hình. Tờ báo đặt câu hỏi vậy ai có đủ thẩm quyền để đàm phán với Washington ?

Điều này khiến Donald Trump hết sức bế tắc : mặc dù muốn nhanh chóng giải quyết xung đột để tránh thiệt hại về kinh tế và chính trị, ông lại phải đối mặt với một Iran kiên quyết và khó lường. Những bước đi thất thường, từ tối hậu thư đến việc tuyên bố các cuộc đàm phán "hiệu quả" trước khi chúng thực sự diễn ra, khiến uy tín của Mỹ sụt giảm trong mắt Iran.

Bên cạnh đó, cuộc chiến này cũng gây ra tác động toàn cầu : giá xăng dầu tăng, thị trường tài chính biến động và các quốc gia Vùng Vịnh phải đối mặt với nguy cơ bị mắc kẹt giữa sức ép từ Mỹ và các hành động trả đũa của Iran. Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Anh Quốc hay Liên Hiệp Châu Âu (Liên Âu-EU) đang tìm cách làm trung gian để giảm căng thẳng, nhưng mọi chuyện vẫn rất cam go.

Nhìn tổng thể, cuộc đối đầu giữa Iran với Mỹ và Israel không chỉ là một xung đột quân sự hay ngoại giao thông thường, mà còn là cuộc thử thách chiến lược và uy tín của các bên. Donald Trump muốn rút Mỹ khỏi tình huống nguy hiểm, nhưng lại phải đối đầu với một chế độ Iran không dễ khuất phục, trong khi các đồng minh và các cử tri trong nước theo dõi sát sao mọi bước đi. Iran, với truyền thống kiên cường kháng cự từ năm 1979, tiếp tục chứng minh khả năng biến những áp lực từ bên ngoài thành cơ hội củng cố quyền lực và gây hỗn loạn toàn cầu.

Những diễn biến gần đây cho thấy bất kỳ giải pháp nào cũng đòi hỏi sự kiên nhẫn, thận trọng và nhận thức rõ ràng về sức mạnh cũng như giới hạn của mỗi bên. Căng thẳng không chỉ đặt ra những thách thức quân sự, mà còn ảnh hưởng sâu rộng tới chính trị, kinh tế và uy tín quốc tế của Mỹ, Israel và cả Iran. Nếu không được xử lý khéo léo, tình trạng này có thể kéo dài và biến thành một vòng xoáy bất ổn, trong đó không bên nào thực sự chiến thắng và toàn khu vực Trung Đông sẽ tiếp tục bị tác động nặng nề.

Quyền được giáo dục cần trở thành một quyền cơ bản trên thế giới

Về xã hội, tờ La Croix dành bài xã luận dẫn lại một báo cáo do UNESCO công bố cho thấy số trẻ em được đi học trên toàn thế giới đã tăng đáng kể. Trong 25 năm qua, tỷ lệ đi học ở bậc tiểu học và trung học đã tăng 30%. Tuy nhiên, UNESCO cảnh báo rằng tốc độ tăng này đã chậm lại đáng kể kể từ năm 2015.

Ở Pháp, nơi ngành giáo dục được phổ cập rộng rãi từ thế kỷ XIX, có thể dễ dàng coi những con số này là điều hiển nhiên. Tuy nhiên, nhật báo Công giáo nhấn mạnh rằng quyền được đi học là một thành tựu dần đạt được qua thời gian. Đây là cơ hội để mỗi đứa trẻ hình thành nhân cách của riêng mình, được giải phóng khỏi mọi áp lực của thế giới người lớn.

Trên thực tế, quyền được giáo dục cần trở thành một quyền cơ bản ở mọi quốc gia. Ở nhiều nơi trên thế giới, trẻ em vẫn bị coi như những chiến binh tương lai hoặc là nguồn lực kinh tế tiềm năng. Tuy nhiên, trẻ em không phải như vậy : họ là con người, mang phẩm giá không thể xâm phạm. Chính vì vậy, trách nhiệm đào tạo trẻ em thuộc về mỗi quốc gia. Giáo hội Công giáo, thông qua mạng lưới trường học, trung học cơ sở và trung học phổ thông trên khắp thế giới, đã đóng vai trò quan trọng vào công việc khổng lồ này, dù đôi khi phải làm việc với nguồn lực rất hạn chế. Năm 2020, Vatican đã vạch ra khung của một "hiệp ước giáo dục toàn cầu", đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục các bé gái, khi giáo hoàng Francis nhìn nhận giáo dục là "một trong những con đường hiệu quả nhất để nhân bản hóa thế giới và lịch sử". La Croix kết luận rằng đây là những mục tiêu mà nhân loại không bao giờ được phép quên.

Canada thắt chặt chính sách nhập cư

Nhìn sang Châu Mỹ, nhật báo kinh tế Les Echos có bài nói về việc từ đầu năm 2025, Canada thắt chặt chính sách nhập cư, giới hạn mạnh số thị thực ngắn hạn, đặc biệt dành cho sinh viên quốc tế. Visa sinh viên giảm 35%, từ hơn 680.000 xuống còn khoảng 437.000, khiến các trường đại học, đặc biệt ở tỉnh Ontario, mất đi nguồn thu quan trọng từ học phí quốc tế.

Nhiều nơi phải cắt giảm chương trình đào tạo hoặc ngừng tuyển dụng. Tác động không chỉ dừng ở ngành giáo dục : lao động nước ngoài ngắn hạn và sinh viên chiếm tỷ lệ lớn trong ngành khách sạn, nhà hàng và xây dựng, dẫn đến thiếu hụt nhân công trầm trọng, với dự báo ngành xây dựng có thể thiếu 85.000 lao động đến năm 2030.

Phan Minh