Buộc người Ukraine vùng chiếm đóng cầm súng bắn vào đồng bào mình : Chính sách hiểm độc của Nga

Nga buộc cư dân các vùng Ukraine bị chiếm đóng phải cầm súng chống lại tổ quốc mình là bài viết đáng chú ý nhất trên Le Monde hôm nay 23/10/2025. Bên cạnh đó, Châu Âu chuẩn bị tự vệ trước mối đe dọa từ Moskva, Hungary cố cứu vãn cuộc họp Trump-Putin. Tại Cuba, lo sợ trước việc Mỹ đang uy hiếp Venezuela, Raul Castro lại xuất hiện trên chính trường.

Nhân viên an ninh dùng máy dò kim loại khám xét tại trung tâm giam giữ tù binh chiến tranh ở Lviv, Ukraine ngày 25/04/2024. AP - Evgeniy Maloletka

Một phần tư tù binh Nga là người Ukraine vùng tạm chiếm

Bài điều tra của Le Monde hôm nay tiết lộ "Hàng trăm ngàn người Ukraine bị buộc phải gia nhập quân đội Nga để chiến đấu chống lại đất nước mình". Moskva tiến hành chính sách Nga hóa, quân sự hóa tại các lãnh thổ chiếm đóng, biến cư dân thành lính chiến, và những người Ukraine mặc quân phục Nga nay đã chiếm 1/4 số tù binh chiến tranh của Kiev.

Đặc phái viên tờ báo thuật lại trường hợp của quân nhân Ukraine có bí danh "Dave", khi đơn vị anh bắt được bốn lính Nga ở Makiivka thuộc Donbass, trong đó có hai người Ukraine ở vùng chiếm đóng. Dave chất vấn : "Tại sao anh lại chiến đấu chống Ukraine ?". Sergueï, 38 tuổi, người Donetsk trả lời : "Tôi đâu muốn vậy. Từ lâu tôi vẫn chờ các anh đến giải phóng, nhưng rốt cuộc bị bắt lính".

Họ không có chọn lựa, hoặc khoác áo lính hoặc chết. Ba năm rưỡi sau khi bị xâm lăng, những người đàn ông Ukraine tuổi từ 18 đến 60 kẹt lại trong vùng chiếm đóng bị buộc phải nhập ngũ. Dù Moskva hứa hẹn không tham gia "chiến dịch quân sự đặc biệt", nhưng họ bị đẩy ra mặt trận để chống lại chính đồng bào mình. Một số bị bắt hoặc bị tử trận.

Dmytro Lubinets, ủy viên nhân quyền Ukraine thường xuyên đến thăm các trại tù binh, cho biết số người Ukraine bị Nga bắt lính rất đông đảo, được cho là chiếm 25% tù binh. Chiến tranh càng kéo dài thì số người Ukraine phải ra trận cho Nga càng đông thêm. Đó cũng là một trong những mục tiêu chính của Kremlin : Hội nhập các vùng chiếm đóng vào Nga, buộc cư dân chiến đấu cho mình và xóa đi bản sắc Ukraine tại các khu vực đang kiểm soát ở Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia, Kherson và Crimea, tương đương 20% lãnh thổ Ukraine.

Nhận hộ chiếu Nga, trở thành bia đỡ đạn

Moskva buộc dân địa phương nhận hộ chiếu Nga, bằng cách dọa tống giam, hủy quyền sở hữu nhà cửa, không được khám chữa bệnh, hạn chế đi lại và việc làm - theo Human Rights Watch. Một ngưỡng mới được vượt qua từ 10/09 : Những ai không có passport Nga bị coi là "người nước ngoài" và bị hạn chế khắt khe hơn.

Chính sách "hộ chiếu hóa" tỏ ra hiệu quả : 60% đến 90% cư dân vùng chiếm đóng nay mang passport Nga. Một khi mang quốc tịch Nga, họ bị buộc phải nhập ngũ. Đã có 8 chiến dịch động viên được tổ chức tại Donetsk và Luhansk, nay mở rộng sang Zaporizhzhia và Kherson. Theo Liên Hiệp Quốc, chỉ riêng ở Crimea, đã có 31.000 nam giới Ukraine bị bắt lính từ 2015 đến 2022, và từ 2022 đến 2025, thêm 210.000 người khác ở Donetsk và Luhansk. Tổng cộng khoảng mấy trăm ngàn người Ukraine phải mặc áo lính Nga.

Khi Moskva tung ra các cuộc tấn công quy mô, những người này bị đưa ra tiền tuyến làm bia đỡ đạn. Một ngày trước cuộc xâm lăng Ukraine, những người đàn ông ở vùng chiếm đóng Donetsk bị tập hợp lại, phát súng và quân phục, được lệnh đi đào chiến hào ở mặt trận, nếu quay lại sẽ bị giết chết. Một tù binh cho biết nếu từ chối vào lính sẽ bị tống vào tù như gián điệp, ở đó họ bị tra tấn thậm chí mất mạng.

Để tránh bị bắt lính, một số người liên lạc với đường dây nóng hỗ trợ của tình báo Ukraine. Kể từ đầu cuộc chiến, đã có 400 lính Nga đầu hàng nhờ chương trình mang tên "Tôi muốn sống", trong đó có một số người Ukraine vùng tạm chiếm. Khoảng một ngàn hoạt động giải cứu đang được tiến hành. Họ trở thành tù binh chiến tranh vì trên giấy tờ là lính Nga. Đa số từ chối được trao trả, nhưng cũng có một ít chấp nhận vì muốn gặp lại gia đình ở vùng chiếm đóng, nhưng thường thì sau khi được thả, Moskva điều ngay họ ra chiến trường trở lại. Quân nhân Ukraine tên Dave nói trên kể lại trường hợp một người bị bắt hai lần, rốt cuộc đã chọn ở lại phía Ukraine.

Năm triệu thiếu niên bị nhồi sọ coi Ukraine và phương Tây là kẻ thù

Cũng có những người sau đó tham gia các đơn vị tình nguyện Nga chống lại Moskva, hay gia nhập quân đội Ukraine sau khi được tình báo kiểm tra. Những ai từng cầm súng giết người Ukraine có nguy cơ lãnh án chung thân sau chiến tranh, trong khi chờ đợi họ được hưởng nguyên tắc suy đoán vô tội. Trang web của bộ đoàn kết quốc gia Ukraine khuyến cáo cư dân vùng chiếm đóng tránh trả lời các cuộc gọi từ văn phòng tuyển quân, đổi số điện thoại, nêu ra những cớ về sức khỏe, tôn giáo... để không bị bắt lính.

Đáng lo nhất là lớp trẻ : Kremlin đã cho lập ra ít nhất 210 cơ sở để "cải tạo" và quân sự hóa trẻ em Ukraine. Ở trường học các em được "giáo dục ái quốc và quân sự", huấn luyện chiến đấu, sử dụng vũ khí, cứu thương. Trẻ em gái cũng không thoát, được huấn luyện để trở thành y tá trong quân đội hoặc điều khiển drone. Các vùng chiếm đóng hiện có 1,6 triệu trẻ em. Cộng với số trẻ em Nga đang bị quân sự hóa, chỉ vài năm tới, Nga sẽ có thêm 5 triệu lính mới. Nhiều trẻ vị thành niên Ukraine ở vùng chiếm đóng nay đã đến tuổi bị bắt lính, những người dân chạy thoát cho biết ngày càng thấy nhiều ngôi mộ của người trẻ từ 16 đến 19 tuổi.

Từ tháng 7, Andriy Yermak, chánh văn phòng tổng thống Ukraine cảnh báo : "Nga muốn hủy hoại thế hệ mới của Ukraine. Họ tạo ra những lính mới để quay súng chống lại tổ quốc mình". Nhưng không chỉ chống Ukraine. Tại vùng chiếm đóng, sách giáo khoa dạy cho trẻ em rằng Ukraine cũng như các nước NATO đều là kẻ thù. Người sáng lập tổ chức phi chính phủ EHRG báo động sắp tới, những trẻ em Ukraine này không chỉ chiến đấu chống đồng bào mình mà cả người Châu Âu.

Cuộc họp Trump-Putin không diễn ra, Hungary lỡ bộ

Cũng liên quan đến Ukraine, Libération đặt câu hỏi : "Cuộc gặp Trump-Putin tại Budapest bị hoãn, phải chăng là một cái tát cho Viktor Orbán ?". Ý tưởng một "thượng đỉnh hòa bình" tại thủ đô Hungary được thủ tướng thân Trump lẫn thân Nga coi là một sự trả đũa Liên Hiệp Châu Âu. Sau khi có loan báo bị hoãn vô thời hạn, ngoại giao Hungary cố gắng cứu vãn cuộc họp này.

Sự phấn khởi của Viktor Orbán bỗng tiêu tan khi ông Donald Trump tối 21/10 nói rằng một cuộc gặp với Putin mà chẳng được gì "chỉ mất thời gian". Ngoại trưởng Peter Szijarto vội vàng bay sang Washington, còn Viktor Orbán nói rằng "việc chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh vẫn đang được tiến hành" dù "thời điểm vẫn chưa rõ". Cố vấn thủ tướng Balázs Orbán vừa khoe rằng Hungary vận động cho hòa bình, còn Liên Hiệp Châu Âu (EU) bị cô lập vì chỉ bênh vực Kiev, đã bị "gậy ông đập lưng ông" ngay. Nay chính Hungary bị cô lập trước một Hội Đồng Châu Âu hoàn toàn tập trung cho Ukraine. Peter Szijarto thường xuyên thăm Moskva tố cáo EU phá hoại.

Đứng trước nguy cơ chiến tranh, Libération cho biết "Liên Hiệp Châu Âu chuẩn bị tự vệ". Hai mươi bảy nước EU hôm nay họp tại Bruxelles để thông qua "lộ trình" nhằm nhanh chóng lấp đầy những lỗ hổng trong quân đội và trao đổi kỹ năng trong các lãnh vực quan trọng. Liên hiệp tự cho thời hạn bốn năm để có được quốc phòng khả tín, tự mình răn đe được quân xâm lược, khi Nga đã quân sự hóa toàn bộ nền kinh tế. Không phải là việc thành lập một "quân đội Châu Âu", mà khai sinh một cơ sở kỹ nghệ quốc phòng thực thụ, bảo đảm được độc lập về vũ khí, vì hiện nay Châu Âu chỉ có được 50% năng lực cần thiết để tự vệ. Ukraine với kinh nghiệm chiến trường và kỹ nghệ quốc phòng sẽ gắn bó chặt chẽ với kế hoạch này.

Thông tin mới nhất về việc Donald Trump trừng phạt hai tập đoàn Nga Rosneft và Lukoil được Libération cho là động thái chưa từng thấy, vì ngay cả ông Joe Biden trước đây cũng không dám, do sợ giá dầu tăng. Giá dầu thô đã tăng 3% ngay khi thị trường Châu Á mở cửa. Tuy Trump vẫn không chịu giao hỏa tiễn Tomahawk cho Kiev, nhưng dù sao đây cũng là tin vui cho Ukraine vì đây là dấu hiệu cho thấy ông không hoàn toàn nghe lời Putin.

Mỹ đe dọa Venezuela, Raul Castro tái xuất ở Cuba

Tại Châu Mỹ la-tinh, từ nhiều năm qua ông Nicolas Maduro không ngừng nêu ra mối đe dọa đảo chính hoặc Washington can thiệp quân sự, để nâng cao tinh thần dân tộc, làm quên đi những sai trái của chế độ Venezuela. Nay bỗng dưng mối nguy được cụ thể hóa : Kể từ ngày 02/09, quân đội Mỹ bắt đầu tấn công vào "bọn khủng bố buôn ma túy".

Theo Libération, bảy chiếc tàu đã bị đánh chìm ngoài khơi Venezuela, 32 người chết. Tám chiến hạm được triển khai cùng với một tàu ngầm, các tiêm kích F-35B, phi cơ thám sát P-8 Poseidon, drone MQ-9 Reaper, chưa kể 10.000 quân đang đóng ở Porto Rico, Lầu Năm Góc còn điều cả lực lượng "Night Stalkers" từng tiêu diệt Usama bin Laden năm 2011.

Le Figaro cho biết "Tại Cuba, trước mối đe dọa từ Trump, phe Castro tái xuất". Áp lực từ Washington đè nặng lên Venezuela khiến La Havana lo lắng, đến nỗi Raul Castro đã nghỉ hưu phải quay lại. Mọi người dân Cuba đều biết rằng "thái thượng hoàng" Raul Castro vẫn giựt dây ở phía sau, nhưng không ai chờ đợi cựu chủ tịch 94 tuổi phải xuất hiện trở lại trên sân khấu chính trị.

Việc Mỹ triển khai các chiến hạm ngoài khơi Venezuela và vùng vịnh Caribbean làm Cuba lo sợ đến nỗi bí mật họp hội đồng quốc phòng hôm 15/10, và hôm sau báo chí chính thức mới tiết lộ. Như thường lệ, trước các chủ đề nhạy cảm, tờ Granma của đảng cộng sản chỉ có vài dòng ngắn gọn về việc này, nhưng lại đăng cùng với một bức ảnh lớn của Raul Castro đang chủ trì cuộc họp với các lãnh đạo cao cấp của quân đội.

Ba nỗi lo của chính quyền La Havana

Chính quyền Cuba lo ngại ít nhất ba hậu quả, trước hết là Venezuela sẽ tuột khỏi tay họ, vì đã từ lâu giới quân sự Cuba đã "nằm vùng" để lèo lái các quyết định của Nicolas Maduro. Nhà đối lập Maria Corina Machado, giải thưởng Nobel hòa bình đã tuyên bố một khi giải phóng được Venezuela, sẽ tiếp tục chiến đấu cho tự do của Cuba và Nicaragua. Các lãnh tụ cách mạng già nua cũng sợ rằng lượng dầu lửa Venezuela đưa sang sẽ giảm đi. Hiện nay áp lực của Washington đã khiến Caracas giảm số vàng đen quý giá cho nền kinh tế Cuba xuống đến mức thấp nhất trong lịch sử. Cuối cùng, là sợ Mỹ có hành động quân sự chống lại La Havana. Một người dân địa phương nói với đặc phái viên Le Figaro, rất đáng ngạc nhiên nếu "El Loco" (tên điên, từ ngữ thường dùng để chỉ ông Trump) không làm gì với Cuba sau khi lật đổ Maduro.

Trước nguy cơ này, Raul Castro vốn đã nhường ngôi cho Miguel Diaz-Canel Bermudez từ năm 2019 phải xuất đầu lộ diện, đương kim chủ tịch nước trở thành cái bóng mờ trước ông em của Fidel Castro từng lãnh đạo quân đội trong suốt 49 năm. Bước ngoặt này đi kèm với sự thâu tóm quyền lực của gia tộc Castro. Nếu lớp già kín đáo, thì lớp trẻ không ngần ngại phô trương. Trong số đó có Raul Guillermo Castro, cháu trai của Raul Castro có ảnh hưởng ngày càng lớn. Một người cháu khác của Fidel Castro là Oscar Perez-Oliva Fraga, 54 tuổi, vừa được bổ nhiệm làm phó thủ tướng.

Mười biến chuyển trên thế giới

Nhìn toàn cảnh, Le Figaro cho biết hiện nay trong tất cả các cuộc thăm dò dư luận Pháp, tâm trạng bi quan đang chiếm lĩnh kể cả trong giới tinh hoa. Đây là điều nghịch lý vì tình hình khá tốt đẹp, ít nhất là không phải như thập niên 30, khi Hitler, Stalin, Mussolini, Salazar, Franco hay Pétain điều khiển thế giới thô bạo hơn hẳn Putin hay Trump. Tuổi thọ giờ đây đã cao hơn đến 30 năm, nhân quyền được tôn trọng, mức sống tăng gấp ba. Tác giả bài viết nêu lý do là mười sự đảo lộn trên thế giới.

Trước hết là chiến tranh ở Ukraine và Gaza, những cuộc chiến không thấy trước và nhất là không thể ngăn chặn. Thứ hai, khủng hoảng sinh thái cộng với khủng hoảng kinh tế, quyết định tai hại về giải thể Quốc hội. Các nguyên nhân kế tiếp là khủng hoảng di dân không thể kiểm soát, sinh suất giảm, cuộc cách mạng trí thông minh nhân tạo, giáo dục công dân bị coi nhẹ, bạo lực gia tăng trên mạng xã hội, chính quyền bất lực, Châu Âu lép vế trước Donald Trump.

Cuối cùng là Trung Quốc ngày càng thù địch, đang cạnh tranh dữ dội trong những lãnh vực trước đây là thế mạnh của phương Tây, từ xe hơi, nguyên tử đến công nghệ sinh học. Trước mười thử thách này, vẫn có những giải pháp, nhưng vấn đề là chính phủ không có được đa số để quyết định.

Thụy My