Bầu cử, chiến tranh, vũ khí và "địa ngục" lừa đảo : Thế giới qua báo chí Pháp

Những cuộc bầu cử sắp tới ở Mỹ, Israel và Pháp có thể làm thay đổi cán cân chính trị quốc tế. Chiến lược mới của Trump với Iran, Nga mất thị trường vũ khí vì chiến tranh Ukraine, các trung tâm lừa đảo ở Đông Nam Á : Báo chí Pháp ngày 24/08/2026 soi chiếu một thế giới với nhiều bất ổn.

Cảnh một quảng trường ở Tehran, Iran ngày 10/08/2026. AP Photo/Vahid Salemi - Vahid Salemi

Washington, Tel Aviv, Paris : Ba cuộc bầu cử, một câu hỏi về tương lai dân chủ

Les Echos phân tích "Washington, Tel Aviv, Paris : Bầu cử quốc gia, tầm vóc quốc tế". Từ tháng 9/2026 đến tháng 6/2027, rất nhiều cuộc bỏ phiếu diễn ra trên thế giới. Bắt đầu là tại nhiều bang Đông Đức cũ - nơi cực hữu đang dẫn đầu trong các cuộc thăm dò, hoặc bầu cử tổng thống ở Brazil, nơi ông Lula đang hy vọng một nhiệm kỳ thứ tư. Nhưng ba cuộc bầu cử quan trọng nhất là ở Hoa Kỳ, Israel và Pháp.

Tại Hoa Kỳ ngày 05/11 dù là bầu cử giữa kỳ, nhưng nước Mỹ đang phân cực hơn bao giờ hết. Trước sự lệch hướng ngày càng sang hữu của đảng Cộng Hòa, đảng Dân Chủ lại ngày càng nghiêng sang tả. Đến mức Bernie Sanders cũng gần như được xem là người trung dung. Liệu sự chia rẽ sâu sắc đến mức cực đoan trong xã hội có đẩy nước Mỹ, siêu cường số một thế giới, vào tình thế hoàn toàn mất khả năng điều hành ? Hay ngày 05/11 sẽ là cơ hội để phanh lại chuyến tàu đang lao thẳng xuống vực thẳm của nền chính trị Mỹ ?

Ngoài việc được coi là trưng cầu dân ý về chính quyền đương nhiệm, cuộc bầu cử này có thể dẫn đến việc "quyết định" tương lai dân chủ Mỹ hay không ? Trước đây nước Mỹ tự coi là thành lũy hàng đầu của nền dân chủ thế giới, liệu ngày nay trên thực tế có là mối đe dọa lớn nhất ?

Bầu cử Quốc hội ở Israel ngày 27/10 tất nhiên không có cùng tầm vóc - Israel không phải là Hoa Kỳ. Nhưng vấn đề không chỉ là tương lai chính trị Israel, mà của cả Trung Đông và hơn nữa là cộng đồng người Do Thái trên thế giới. Liệu Israel có tiếp tục tự cô lập, hay đang cận kề một bước chuyển mình từ bản năng sinh tồn ? Có một Péter Magyar của Israel hay không ? Tổng tham mưu trưởng quân đội Gadi Eisenkot có thể là nhân vật này. Ông muốn đưa ra ánh sáng về trách nhiệm trong vụ ngày 07/10/2023, trong đó có động cơ cá nhân – ông mất một người con trai và hai cháu trai trong chiến tranh Gaza. Tuy nhiên Gadi Eisenkot hãy còn mập mờ về vấn đề Palestine.

Tại Pháp, cử tri có thể tạo ảnh hưởng mang tính quyết định đến số phận Châu Âu. Nếu ở Hoa Kỳ và Israel cần phải thắng lại những biến thái nguy hiểm, thì ngược lại ở Pháp phải tránh cuộc phiêu lưu dân túy. Trường hợp nước Pháp trái với Hungary, sự bất bình và nỗi sợ được mạng xã hội nhân lên có lợi cho các phe cực đoan vốn chưa bao giờ cầm quyền. Liệu người Pháp có thể bỏ phiếu cho Tập Hợp Dân Tộc (RN) vì sợ Nước Pháp Bất Khuất (LFI) ? Ba cuộc bầu cử rất khác nhau, nhưng kết quả đều mang tính quyết định cho tương lai dân chủ.

Trump đổi chiến lược, siết Iran bằng "chiến tranh kinh tế"

Về hồ sơ Trung Đông, Le Figaro nhận xét "Để ra khỏi ngõ cụt, Trump thay đổi chiến lược ở Iran". Tuy nhiên "Bắc Kinh và Moskva ngăn trở Washington siết chặt thòng lọng xung quanh Tehran". Thay vì tung ra thêm một đợt oanh kích mới, Donald Trump loan báo "chiến dịch hủy diệt kinh tế chưa từng thấy đối với một quốc gia" để bóp nghẹt Iran về tài chánh. Ông đe dọa "hậu quả kinh tế khủng khiếp" cho mọi nước duy trì quan hệ thương mại với chế độ Tehran.

Mục tiêu là cô lập tối đa Iran, cắt đứt mọi nguồn thu nhập còn lại, để buộc đàm phán mở lại eo biển Hormuz và giải trừ chương trình nguyên tử. Bộ trưởng tài chánh Scott Bessent nói rằng đây là một "đòn kép", cuộc phong tỏa trên biển hiện nay sẽ được tăng cường bởi "các trừng phạt nghiêm khắc nhất lịch sử.

Chiến thuật này không phải là mới mẻ, Hoa Kỳ đã cấm vận Iran trong nhiều thập niên, và hồi tháng Tư đã tung ra chiến dịch nhắm vào các định chế và cá nhân làm ăn với Tehran. Chuyên gia Ali Vaez của International Crisis Group nhận định, quyết định tấn công vào kinh tế Iran của tổng thống Mỹ "là dấu hiệu rõ ràng cho Iran là ông không còn muốn tiếp tục chiến tranh". Tuy nhiên theo Danny Citrinowicz, nếu Mỹ gây áp lực tối đa nhưng không đề ra lối thoát ngoại giao nào, Iran không có lý do để kềm chế. Leo thang chừng như có lợi hơn bị phong tỏa kinh tế vô hạn định, nhất là Donald Trump sẽ dè dặt hơn trước cuộc bầu cử giữa kỳ.

Được Bắc Kinh và Moskva tiếp tay, nhưng Tehran lãnh đòn nặng từ Abu Dhabi

Từ đầu cuộc chiến, việc Washington phong tỏa các cảng và tàu của Iran đã làm xuất khẩu dầu sụt mất 294.000 thùng/ngày so với trước đây là 1,7 triệu thùng. Tuy nhiên trao đổi thương mại và công nghệ giữa Tehran với Bắc Kinh và Moskva vẫn tiếp tục. Trung Quốc mua đến 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Các công ty trung gian, ngân hàng, nhà máy lọc dầu độc lập và đoàn tàu ma giúp tránh né cấm vận. Nếu Mỹ ra tay trừng phạt sẽ làm gia tăng nguy cơ xung đột với Bắc Kinh. Về phía Iran sau nhiều thập niên cũng đã có được cách luồn lách. Năm 2025, Tehran và Moskva ký kết hiệp định hợp tác chiến lược : Iran cung cấp drone, Nga bán lại thiết bị quân sự. Tất cả làm phức tạp thêm mục tiêu cô lập Tehran.

Trong bối cảnh đó, việc mất đi một đối tác như Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất là một đòn rất nặng, theo Le Figaro : nước này loan báo ngưng mọi quan hệ thương mại và tài chánh với Iran. Les Echos dẫn lời một nhà nghiên cứu khẳng định Abu Dhabi sẽ không nói suông. Nước láng giềng nhỏ bé đã phải bắn chặn hàng ngàn hỏa tiễn và drone từ Iran, bảy chiếc tàu bị tấn công kể từ đầu tháng 8 và mới đây Tehran còn bắn sang hai hỏa tiễn đạn đạo. Nhưng Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất là đối tác chính của Iran trong khu vực, cung cấp 1/3 lượng hàng nhập khẩu. Thu nhập từ dầu lửa, giao dịch ngoại hối và chi trả cho các định chế Iran lâu nay vẫn thông qua những công ty bình phong và cơ sở ngoại hối ở Dubai. Nếu tất cả dừng lại, Tehran sẽ mất một cửa ngõ đi vào nền kinh tế toàn cầu.

Nga mất ngôi xuất khẩu vũ khí vì chiến tranh Ukraine, Pháp hưởng lợi

Trên khía cạnh kinh tế, Le Monde cho biết "Pháp đạt mức kỷ lục về bán vũ khí" với 21,2 tỉ euro xuất khẩu năm 2025, chủ yếu nhờ chiến đấu cơ Rafale. Sự kiện này phản ánh phong trào tái vũ trang ồ ạt trên thế giới kể từ khi Nga xâm lăng Ukraine, chi quốc phòng toàn cầu lên đến 2.630 tỉ đô la. Pháp đã soán ngôi nhà xuất khẩu vũ khí thứ nhì thế giới của Nga. Les Echos nhận định "Một số nước không còn coi Nga là nhà cung cấp khả tín".

Bốn năm sau khi đưa quân sang xâm lược Ukraine, Moskva và những trận mưa hỏa tiễn trút xuống Kiev vẫn không làm thay đổi chiến tuyến, và cũng không giúp kỹ nghệ vũ khí tỏa sáng trước quốc tế. Ngược lại vũ khí của địch thủ là Ukraine lại gây được tiếng vang, và đối thủ cạnh tranh xưa nay là Pháp được hưởng lợi khi xuất khẩu vũ khí của Nga giảm đến 64%. Nga là nước duy nhất trong số 10 nhà xuất khẩu vũ khí hàng đầu thế giới bị thụt lùi.

Khách hàng lớn nhất của Nga là Ấn Độ, đã đặt mua của Pháp 26 chiến đấu cơ Rafale và vũ khí kèm theo để thay thế cho các phi cơ tiêm kích Nga MiG-29K, MiG-29KUB. New Delhi cũng có thể mua thêm 114 tiêm kích nhằm loại biên những chiếc MiG-21 đã lỗi thời. Chỉ riêng Ấn Độ, đơn đặt hàng cho Pháp đã lên đến 33 tỉ euro. Các nước thuộc Liên Xô cũ, Châu Á và Châu Mỹ la-tinh cũng không còn tin tưởng Moskva, tìm đến phương Tây để đa dạng hóa nguồn cung. Việt Nam có thể mua Rafale để thay cho Sukhoi xô-viết, Malaysia vừa ký hợp đồng mua hỏa tiễn Mica của tập đoàn Pháp MBDA. Do trừng phạt, các nước Đông Âu không còn có thể bảo trì vũ khí do Nga sản xuất, nên thay dần bằng thiết bị phương Tây.

Kỹ nghệ lừa đảo xuyên quốc gia giữa lòng Đông Nam Á

Liên quan đến Đông Nam Á, La Croix cho biết khu vực này đang phải đối mặt với các tổ chức lừa đảo đang nở rộ. Theo Liên Hiệp Quốc, trên 300.000 người thuộc 66 quốc tịch đang là nạn nhân của các trung tâm lừa đảo trên mạng. Các nhân viên này dẫn dụ mục tiêu bằng tình cảm, mời gọi đầu tư chứng khoán…cho đến khi nạn nhân bị lột sạch. Một số trung tâm là những khu phức hợp gồm văn phòng, khu nhà trọ, nhà ăn với những bức tường cao ngất được những người vũ trang canh gác.

Tập trung tại Cam Bốt, Miến Điện và Lào, các ổ lừa đảo này đặt tại những casino, khách sạn được sửa đổi công năng như ở Sihanoukville, Poipet, Bavet, Myawaddy… Năm 2025, các vụ lừa đảo làm thiệt hại 114,1 tỉ đô la ở Châu Á-Thái Bình Dương. Các "nhân viên" ban đầu chiêu mộ tại Châu Á, nay từ Châu Phi, Trung Đông, Châu Mỹ la-tinh ; nhiều người bị thu hút vì lời hứa việc làm trong ngành tin học, tiếp thị, ăn uống. Bị tịch thu hộ chiếu, họ phải làm việc 15 giờ một ngày, bị bạo hành thể chất và tinh thần ; một số bị tra tấn thậm chí đánh chết.

Các tổ chức tội phạm này hầu hết do người Hoa cầm đầu, hoạt động thoải mái nhờ hối lộ nhà cầm quyền. Những ông trùm như Trần Chí (Chen Zhi) còn là cố vấn thủ tướng Cam Bốt, lãnh đạo những tập đoàn quốc tế dùng làm vỏ bọc để rửa tiền hợp pháp. Dưới áp lực của Hoa Kỳ và Trung Quốc, đầu năm nay Cam Bốt tổ chức bố ráp quy mô, còn Miến Điện khẳng định đã phá sập mấy chục tòa nhà của bọn lừa đảo. Tuy nhiên đa số thường được báo trước để sơ tán, và bọn chúng thích ứng rất nhanh. Bên cạnh đó trí thông minh nhân tạo (AI) giúp biến các kịch bản khả tín hơn và nhắm vào nhiều nạn nhân hơn.

Những người sống sót sau "địa ngục"

Đặc phái viên La Croix tìm gặp một số người đã làm việc cho các tổ chức này, tả lại "Cuộc sống sau ‘địa ngục’ của các trung tâm lừa đảo". Chẳng hạn Rizal, người Indonesia đã phải ngủ ngoài đường suốt nhiều tháng. Các chiến dịch của cảnh sát Cam Bốt khiến gần 12.000 nhân viên Indonesia bị đẩy ra đường phải xin đại sứ quán giúp hồi hương, nhưng chỉ phân nửa được về, số còn lại hoặc bị tạm giam, hoặc lang thang không một xu dính túi và cũng không giấy tờ. Rizal đến Phnom Penh vì được hứa một công việc lương tháng 800 đô la, nhưng bị đưa vào một tòa nhà 27 tầng, phải ký hợp đồng bằng tiếng Hoa và Khmer, bị tịch thu hộ chiếu. Phòng làm việc có 70 người Việt và 90 người Indonesia.

Đội lốt phụ nữ, Rizal phải dụ được năm nạn nhân đầu tư vào các sàn chứng khoán giả hiệu một ngày, nếu không đủ chỉ tiêu thì bị bạt tai, hít đất, quỳ gối hai tiếng đồng hồ mỗi tay cầm một bi-đông 10 lít. Đến tháng Tư, các ông chủ dường như được cảnh sát báo trước, đã dỡ hàng rào, 400 người Indonesia liền bỏ chạy. Chính quyền Cam Bốt khoe đã phá hủy trên 250 trung tâm lừa đảo, đóng cửa 91 casino, trục xuất 45.000 người nước ngoài từ đầu năm. Nhưng thay vì nhận diện các nạn nhân, tách khỏi các ổ lừa đảo và hồi hương ; hoặc nếu là tội phạm thì thu thập bằng chứng và đưa ra tòa, thì chính quyền bỏ mặc vì tốn kém.

Thụy My