Bốn năm sau ngày 24/02 : Ukraine trụ vững, Putin trong cuộc chiến không lối thoát

Hôm nay đúng bốn năm toàn thế giới kinh ngạc trước cuộc chiến tranh đại quy mô mà Vladimir Putin phát động nhằm xâm chiếm nước láng giềng Ukraine, 24/02/2022, một ngày không thể quên, tất cả báo Pháp đều dành trang nhất và tít chính cho dịp kỷ niệm này.

Một phụ nữ cầu nguyện trước di ảnh người thân tại khu tưởng niệm các chiến sĩ Ukraine đã hy sinh vì tổ quốc, nhân kỷ niệm 4 năm chiến đấu chống quân Nga xâm lược, ngày 24/02/2026. Reuters - Valentyn Ogirenko

Le Figaro đăng ảnh người dân quỳ tiễn biệt những người lính đã hy sinh cho tổ quốc, chạy tít "Bài học kháng chiến của người Ukraine". Libération nhấn mạnh "Bốn năm chiến tranh, hãy còn trụ vững". Nhật báo kinh tế Les Echos đăng ảnh một quân nhân Ukraine trong chiến hào với dòng tựa "Ukraine : Cuộc chiến tranh không hồi kết", Le Monde cũng nói về "Ukraine : Nguy cơ một cuộc chiến bất tận", với ảnh hai chiến binh đi trên con đường phủ đầy tuyết, lưới chống drone giăng mắc phía trên. Riêng La Croix chọn ảnh những người lính Nga đang xếp hàng, nhấn mạnh "Tại Nga, nền kinh tế tử thần".

"Grobovie" : Những đồng tiền máu

La Croix giải thích "Nga mặc cả cái chết của những người lính của mình như thế nào". Trong năm thứ tư của cuộc chiến, Moskva luôn tránh tổng động viên, chiêu mộ lính nhờ tiền thưởng cao, tạo ra một nền kinh tế của thần chết thu hút 35.500 người ký hợp đồng nhập ngũ mỗi tháng. Số người Nga ra trận ở Ukraine không được biết đến, số tử trận cũng vậy.

Tháng 6/2025, tờ báo độc lập Nga Mediazona và BBC từ các nguồn mở đã lập được danh sách 115.857 lính Nga chết trận, phân nửa là lính hợp đồng. Mỗi ngày 150-170 cáo phó được đăng trên mạng xã hội, nhưng số nạn nhân thực sự cao hơn nhiều. Khác với những cuộc chiến trước đây, chiến tranh nay mang tính thương mại. Lương lính tối thiểu 195.000 rúp (2.150 euro), gấp 9 lần bình thường ; tiền thưởng nhập ngũ tùy nơi có thể đến 3,5 triệu rúp (38.500 euro), chưa kể tử tuất lên đến 15,2 triệu rúp (168.000 euro), bằng thu nhập cả đời của một công nhân. Người Nga gọi đó là "Grobovie" - tiền quan tài.

Tổng cộng Moskva phải chi ra 3.500 tỉ rúp một năm (40 tỉ euro), chiếm 2% tổng sản phẩm nội địa. Đi giết người để kiếm tiền đã trở thành hình mẫu. Gần phân nửa số vào lính năm 2024, 2025 trên 45 tuổi. Truyền hình hiếm khi đưa hình ảnh đám tang quân nhân, gia đình nạn nhân cũng ít khi chia sẻ thông tin.

Từ Lviv đến Kharkiv, hai khuôn mặt của một cuộc chiến

Ngược lại, phóng sự của Le Figaro tả lại cảnh cả thành phố Lviv quỳ gối trong gió lạnh cắt da, tiễn đưa linh cữu của những chiến binh hy sinh vì tổ quốc, được các đồng đội đưa vào nhà thờ nơi tổ chức tang lễ. Tại tòa thị chính, buổi lễ tiễn biệt với dàn kèn đồng có mặt thị trưởng, chân dung các tử sĩ được dán phía trước quảng trường với những dòng lý lịch ngắn. Và mỗi buổi sáng vào lúc 9 giờ, cả thành phố dành một phút mặc niệm cho những "anh hùng dân tộc". Trước chiến tranh, Lviv có 700.000 dân, vài tháng sau cuộc xâm lăng dân số tăng lên 2 triệu vì người chạy loạn từ các tỉnh khác. Nằm sát Ba Lan, đây là một thành phố giàu có và yên bình, nhưng lợi tức thu được đều giao nộp cho trung ương để tiếp sức cuộc chiến.

Ngược lại Kharkiv nằm sát biên giới Nga chỉ 30 kilomet, sống với nhịp độ của hỏa tiễn và drone Nga. Một người dân nói, có thể bỗng chốc mất mạng dù đang ngủ trên giường, đứng trước nhà hay đi mua bánh mì. "Cuộc sống của chúng tôi từ ngày 24/02/2022 là như vậy ; nhưng chúng tôi không đi đâu cả vì đây là nhà mình". Trong số 184 trường học ở Kharkiv, 107 trường nay tổ chức học dưới lòng đất, số khác học từ xa tại 21 địa điểm trong đó có 6 500 học sinh tại 7 trạm métro. Đây là quốc gia duy nhất trên thế giới phải học dưới hầm.

Bốn năm : Hồng quân vào đến Berlin, Putin tiến được 60 km

Libération trong bài xã luận kêu gọi "Không nên nhường bước". Hồng quân Liên Xô đã khiến Đức quốc xã chịu thua sau 1.418 ngày chiến đấu. Nhưng khi khởi chiến với Ukraine để "phi phát xít hóa", Vladimir Putin cần đến 1.461 ngày để rơi vào cảnh sa lầy, chỉ cách điểm xuất phát ở Donetsk 60 km, quân đội của ông tiến quân "với tốc độ chậm như ốc sên", theo lời tổng thư ký NATO Mark Rutte.

Trong bốn năm, theo ước tính của phương Tây, gần 2 triệu binh sĩ đã thiệt mạng ở cả hai phía. Oleksandra Matviychuk, giải Nobel Hòa bình người Ukraine, nhắc nhở trong một bức thư cảm động gửi cho báo Libération, rằng Ukraine "đang ở trung tâm của những sự kiện sẽ định hình tương lai của thế giới". Đặc phái viên của tờ báo đã rong ruổi khắp đất nước, thuật lại sự mệt mỏi của người dân Ukraine cùng với tinh thần bất khuất của họ. Đây chính xác là điều mà các nhà lãnh đạo Châu Âu đã hiểu, và ngược với hy vọng của nhà độc tài Nga, họ đã tăng cường viện trợ cho Kiev.

Về phần Donald Trump, sau khi cắt giảm mạnh viện trợ tài chánh Mỹ cho Ukraine, đã để mặc cho tình hình ngày càng tệ hại. Kế hoạch ban đầu của Nga - thay thế tổng thống Volodymyr Zelensky bằng một con rối - giờ đây rơi vào quên lãng, khả năng quân đội Ukraine sụp đổ trở thành viễn tưởng. Bốn năm sau khi khởi chiến, Vladimir Putin biết rõ rằng lối thoát duy nhất để là đầu hàng - một điều sẽ không xảy ra. Ai có thể ngăn lại một cuộc chiến không thể có chiến thắng và không có thỏa hiệp nào được chấp nhận ? Libération cho rằng cần phải tiếp tục trụ vững.

Putin, tù nhân trong logic chiến tranh của chính mình

Le Monde nhận định "Vladimir Putin là tù nhân trong chính logic chiến tranh của mình". Sau bốn năm đưa quân sang nước láng giềng Ukraine, Vladimir Putin vẫn chưa đạt nổi chiến thắng như mong muốn, "phi phát xít hóa" và "phi quân sự hóa" một quốc gia mà ông ta phủ nhận sự tồn tại.

Bảy tháng trước đó, Putin đã công khai tham vọng trong bài viết "Về sự thống nhất lịch sử của người Nga và người Ukraine". Văn bản này, được đăng tải trên trang web của điện Kremlin, loan báo "chiến dịch quân sự đặc biệt" nhằm thay đổi chế độ Kiev và chứng minh sự vĩ đại của "nước Nga vĩnh cửu" trước một phương Tây bị coi là hiếu chiến và suy đồi. Mục tiêu này còn lâu mới đạt được : Volodymyr Zelensky, tổng thống Ukraine vẫn đang tại chức, và sự ủng hộ của Châu Âu vẫn không lay chuyển.

Cuộc chiến hiện đã bước sang năm thứ năm, kéo dài hơn cả Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại chống lại Đức quốc xã, từ năm 1941 đến năm 1945. Sự kháng cự của người Ukraine và sự trợ giúp của phương Tây đã làm thất bại kế hoạch của FSB. Xa rời thực tế, cô đơn sau một phần tư thế kỷ cầm quyền, nhà lãnh đạo Kremlin sa lầy trong một cuộc chiến tranh tiêu hao, phung phí mạng lính để đổi lấy một ít đất.

Putin hy vọng lợi dụng sự đồng lõa của Donald Trump, duy trì những yêu sách cực đoan, đòi cả những vùng đất mà quân Nga không chiếm nổi, không đồng ý cho Kiev gia nhập NATO, bác bỏ lực lượng gìn giữ hòa bình của phương Tây. Những yêu cầu này tất nhiên không thể chấp nhận được đối với người dân Ukraine. Thận trọng không dám làm phật lòng ông Trump, Putin im lặng trước áp lực của Mỹ đối với Venezuela, Iran và Cuba, chỉ hỗ trợ qua quít cho các đồng minh lịch sử. Ưu tiên vẫn là Ukraine, Putin câu giờ bằng cách giả vờ đàm phán, đồng thời siết chặt kiểm soát xã hội.

Kinh tế Nga đang rơi vào đình trệ và sẽ suy yếu lâu dài. Chế độ không thể không nhận ra những dấu hiệu đáng báo động cũng như những khó khăn trong việc tuyển quân mà không tổng động viên. Nhưng ông Putin vẫn là tù nhân trong logic hiếu chiến của mình, đi tìm chiến thắng để biện minh cho tham vọng. Một cuộc tấn công mới trên một mặt trận Châu Âu khác sẽ là một sự trốn tránh phi lý, nhưng không thể phi lý hơn quyết định bi kịch của ông khi xâm lược Ukraine bốn năm trước.

Ukraine, bốn năm cô đơn trong định mệnh

Le Figaro nói về "Bốn năm cô đơn của người Ukraine". Từ vị trí khán giả, chiến tranh là một điều trừu tượng, một sự lặp đi lặp lại buồn bã và chán ngán những hình ảnh đau khổ. Nhưng chiến tranh còn hơn cả tiếng gầm rú của súng đạn : Đó là một cái bóng bao trùm toàn bộ cuộc sống. Đó là cái chết rình rập và gặm nhấm tâm hồn, sự từ chối không chịu khuất phục trước kẻ muốn tiêu diệt mình, một thách thức thường trực - ra ngoài dưới đạn pháo để tìm thực phẩm, giúp đỡ những người trong tình cảnh tuyệt vọng, bám víu vào một ngôi nhà đổ nát và lạnh lẽo…

Định mệnh không cho họ một lựa chọn khác. Chiến tranh buộc mỗi người phải chiến đấu, trên chiến tuyến hay ngay trước cửa nhà mình, có vũ khí hay không, với cùng một lòng dũng cảm. Người dân Ukraine, suốt bốn năm dài chống chọi cuộc xâm lược mà Vladimir Putin ngỡ rằng chỉ mất bốn ngày, đang cho chúng ta một bài học mạnh mẽ về lòng quyết tâm, sự mạnh mẽ và sức chịu đựng.

Trong thế kỷ 21, trong một thế giới êm ấm với những tiện nghi và công nghệ, người Ukraine vẫn bám chặt vào những gì mà kẻ khác muốn tước đoạt : đó là đất nước của họ, nhưng còn là tự do, dân chủ và những giá trị mà chúng ta đang hưởng thụ. Dù được giúp đỡ như thế nào, họ vẫn đơn độc, trực tiếp đối mặt với một kẻ thù mạnh hơn và tàn nhẫn hơn. Đơn độc, đối mặt với một núi vấn đề : Một mặt trận mong manh, những cuộc đời bị hủy hoại, trợ giúp người bị thương, vũ khí, thực phẩm, điện, gián điệp, phản bội, tham nhũng… Trong bốn năm, họ không thiếu nỗi đau nào, kể cả sự dao động của các đồng minh. Và dù vậy, người Ukraine vẫn kiên định.

Trong khi phương Tây nóng lòng muốn biết khi nào tất cả những điều này sẽ kết thúc, người Ukraine chủ yếu quan tâm đến những điều kiện nào sẽ được áp đặt lên họ, tương lai nào sẽ chờ đợi ? Kiev không mong chờ một hành động nhân từ bất ngờ của Putin. Các cuộc đàm phán bị cản trở bởi tham vọng của nhà lãnh đạo Kremlin, được tiếp sức bởi Donald Trump. Nhưng nhiệt huyết của người Ukraine vẫn nguyên vẹn. Và mặc dù cần sự hỗ trợ của phương Tây, Ukraine không yêu cầu phương Tây quyết định giùm số phận của mình.

Thế giới thay đổi sau cuộc xâm lăng Ukraine

La Croix nhấn mạnh cần "Chống lại mối đe dọa". Giờ đây còn lại gì, từ buổi sáng tháng 2 kinh hoàng năm 2022, khi đọc những dòng tin khẩn trong đêm, người ta nhận ra rằng chiến tranh đã quay lại Châu Âu ? Các xe tăng Nga lao vào Ukraine, và việc chiếm Kiev sáng hôm ấy có thể thành hiện thực. Nhưng từ lâu người ta vẫn không muốn tin, cho rằng Vladimir Putin chỉ nói suông. Mọi người đều đã sai.

Kể từ đó, nói rằng thế giới đã thay đổi thì hãy còn nhẹ. Tại Pháp, việc tăng ngân sách quân sự, khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh "cường độ cao" và sự quay lại với chế độ quân dịch đã bùng nổ trong các cuộc tranh luận công khai. Nỗi lo chiến tranh đã tăng vọt nơi giới trẻ : 30% thanh thiếu niên từ 15 đến 17 tuổi coi đó mối đe dọa. Tại Đức, một xã hội vốn phản đối chủ nghĩa quân phiệt sâu sắc, điều cấm kỵ về tái vũ trang đã bị phá vỡ. Tại Phần Lan, các cuộc tập trận của Moskva đang được theo dõi sát sao dọc theo 1.350 km đường biên giới chung với Nga.

Nhưng vấn đề không chỉ đơn giản là liệu thanh thiếu niên có sợ hãi hay không, liệu một ngày nào đó chúng ta có sẵn sàng cầm vũ khí hay không. Nó còn liên quan đến sự kháng cự về mặt tinh thần. Bởi vì cuộc đấu tranh thực sự chống lại chủ nghĩa đế quốc mới, chống lại tin giả bênh Nga, hay sự chia rẽ đang gặm nhấm xã hội, chắc chắn bắt đầu từ trong tâm trí, thể hiện trong lương tâm của mỗi cá nhân.

Nguy cơ Đệ tam Thế chiến ?

Les Echos cho rằng hãy "biết sợ" người Nga ! Bốn năm chiến tranh trôi qua, và người dân Ukraine vẫn đang kháng cự. Bất chấp thương vong, sự kiệt quệ của xã hội, và chi phí tái thiết hiện được Ngân hàng Thế giới ước tính là 588 tỉ đô la, họ vẫn không chịu khuất phục. Giữa chiến tranh và làm chư hầu cho Nga, sự lựa chọn rất rõ. Công luận phương Tây dứt khoát không nên bỏ rơi họ. Tuy vậy một cuộc thăm dò gần đây của IFOP cho biết lần đầu tiên kể từ 2022 chưa đến 50% người Pháp ủng hộ cung cấp vũ khí cho Kiev, trong khi nếu đây là cuộc chiến tồn vong của Ukraine, thì cũng tương tự đối với Châu Âu.

Cần nhắc đi nhắc lại rằng an ninh châu lục lệ thuộc vào việc tôn trọng chủ quyền Ukraine. Bởi vì một chiến thắng của Nga hàm chứa nguy cơ một cuộc xâm lăng mới - ở Moldova, các nước Baltic và Georgia. Tàn phá sẽ nhiều hơn, nhiều di dân hơn, thêm nhiều cú sốc kinh tế. Cuộc chiến ngầm mà Moskva tiến hành để hỗ trợ các nhóm cực đoan nhằm phá vỡ sự đoàn kết của cả khối, sẽ tiếp tục với quy mô lớn hơn.

Báo cáo mới nhất từ ​​cơ quan tình báo Thụy Điển nhấn mạnh rằng các cuộc tấn công đa diện, phá hoại, tin tặc và bóp méo thông tin nằm trong số những công cụ quan trọng và thường xuyên của Nga chống lại các nước phương Tây ; và các cuộc tấn công hạn chế có thể sẽ xảy ra ở khu vực Baltic trong vòng mười hai tháng tới. Volodymyr Zelensky hôm qua nói với BBC : "Putin đã bắt đầu Đệ tam Thế chiến". Châu Âu không tham chiến, nhưng phải chặn đứng Nga. Và điều đó có nghĩa là không chỉ tiếp tục hỗ trợ Ukraine bằng vũ khí và tiền bạc, mà còn phải nắm bắt mọi cơ hội để vận động lại dư luận.

Thụy My