Bóng ma can thiệp quân sự của Mỹ bao trùm lên Cuba đang kiệt quệ

Báo chí Pháp ngày 29/01/2026 cho biết, lo sợ bị Mỹ tấn công, Cuba thông qua chương trình "toàn dân kháng chiến". Không khí căng thẳng bao trùm, trong khi kinh tế đang ngắc ngoải vì không còn dầu lửa từ Venezuela.

Các binh sĩ Cuba mang theo chân dung những người lính bị thiệt mạng trong vụ đặc nhiệm Mỹ đột nhập bắt cóc vợ chồng tổng thống Venezuela, Nicolas Maduro và Cilia Flores, tuần hành phản đối bên ngoài đại sứ quán Hoa Kỳ ở La Havana, ngày 16/01/2026. © Reuters  - Norlys Perez

Sợ Mỹ tấn công, Cuba vận động "toàn dân kháng chiến"

Le Figaro cho biết "Tại Cuba, cư dân lo sợ bị Mỹ đổ quân sang". Rất nhiều tin đồn trên mạng xã hội những ngày gần đây. Hoặc một trực thăng xuất hiện trên thành phố Caimito gần La Havana, hoặc hàng không mẫu hạm nguyên tử George H. W. Bush đang ở cách thủ đô 60 hải lý về phía bắc. Tuần trước nhiều đại sứ quán lo ngại sẽ phải sơ tán. Một nhà ngoại giao phương Tây nói, thậm chí người ta còn hình dung ra việc người nhái đổ bộ lên bãi biển Malecon.

Không khí ở thủ đô đảo quốc cộng sản đầy căng thẳng. Những "Boinas negras", lực lượng đặc biệt đội nón bê-rê đen tuần tra theo từng cặp, những xe tải chở lính chạy về hướng ngoại ô La Havana Vieja. Một pa-nô khổng lồ với hình Fidel Castro cầm súng thay cho hình bãi biển Varadero, với khẩu hiệu "Những người lính trên tuyến đầu bảo vệ tổ quốc". Một khẩu hiệu đã xưa từ những năm đầu thập niên 60. Lịch sử lặp lại.

Tuy những nguồn tin thân cận với Nhà Trắng nói với Wall Street Journal rằng chính quyền Mỹ không có ý định lật đổ chế độ vào cuối năm nay, tại đảo quốc không ai tin vào ông Trump, nhất là sau vụ bắt Nicolas Maduro đầy kịch tính. Cho rằng Mỹ có thể can thiệp bất kỳ lúc nào, các nhà lãnh đạo Hội đồng quốc phòng Cuba đã thông qua "các kế hoạch và biện pháp chuyển tiếp sang tình trạng chiến tranh (…) theo quan điểm chiến lược về toàn dân kháng chiến". Theo đó, dân quân địa phương sẽ được huy động để trợ lực cho lực lượng vũ trang cách mạng (FAR).

Theo chủ thuyết của Fidel Castro, "trong trường hợp Cuba bị xâm lăng quy mô, mỗi công dân đều có phương tiện và khả năng chống lại kẻ thù cho đến khi chiến thắng". Tuy chưa tổng động viên hay trưng dụng lực lượng địa phương, người dân vẫn sợ hãi vì không có nhiều boong-ke trú ẩn. Cuba vốn là một xã hội quân sự hóa, nam giới phải đi quân dịch từ hai đến ba năm, phụ nữ thì được khuyến khích tình nguyện.

Thủ đô La Havana như thành phố ma

Le Monde dành hẳn một loạt bài ba kỳ về "Cuba, hòn đảo trôi giạt".  Bài đầu tiên hôm nay mô tả "Trên những con đường La Havana, thành phố ma đang ngắc ngoải vì thiếu thốn và mối đe dọa Mỹ". Sáng sớm 03/01, một lá cờ Cuba khổng lồ được treo rủ trên đại lộ Malecon chạy dọc theo bãi biển. Vài tiếng đồng hồ trước đó tại Caracas cách 2.000 kilomet, đặc nhiệm Mỹ vừa được trực thăng vận đến bắt đi tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, đồng minh thân cận nhất của chế độ, và 32 đặc vụ tinh nhuệ Cuba đã bị thiệt mạng – một sự lăng nhục cho chính quyền. Hôm trước đó 02/01, ngày kỷ niệm quân nổi dậy Castro tiến vào La Havana năm1959, diễn ra một cách buồn bã hiếm thấy. Không tiền, không lễ hội, không có món heo quay trên đường phố : Cuộc khủng hoảng từ 5 năm qua đã khiến người dân Cuba mất đi gia tài cuối cùng là niềm vui.

Đêm giao thừa 31/12/2025 dù không bị cúp điện, La Havana vẫn như một thành phố ma. Tại nhà hàng sang trọng Doña Alicia, con robot duy nhất của cả nước vẫn phục vụ thực khách nay đã biến mất, có lẽ do bị cúp điện hoặc đã bị "sát hại" vì trở thành vô dụng. Ngay khi tin về Caracas rơi xuống, chính quyền đã gởi tin nhắn SMS kêu gọi dân La Havana đến "Tòa án chống đế quốc" nằm đối diện với đại sứ quán Mỹ để ủng hộ Venezuela. Hầu hết người đến dự đều lớn tuổi, được xe buýt chở tới. Tại Cuba, di chuyển bằng phương tiện cá nhân là điều hiếm hoi. Những ai có xe hơi được bán phân phối lẻ tẻ, nhưng nhiều khi số xăng tiêu thụ để đến được trạm xăng còn tốn nhiều hơn.

Trong điều kiện đó, lời đe dọa của Washington cúp nguồn dầu từ Venezuela được coi như phát súng ân huệ. Sau khi Nicolas Maduro bị bắt, Cuba chưa nhận được giọt dầu nào. Cuộc khủng hoảng là hậu quả của một loạt nhân tố : cấm vận, đại dịch Covid, chiến tranh Ukraine, cải cách tiền tệ thất bại, du lịch suy sụp ; dẫn đến lạm phát khiến người về hưu bị mất đến 90% sức mua chỉ trong bốn năm qua. Lại còn ba loại dịch bệnh chikungunya, sốt rét, oropouche đang đe dọa. Theo nhiều nhà nghiên cứu, trong đó có Juan Carlos Albizu-Campos của đại học La Havana, khoảng 2 đến 3 triệu người Cuba đã di tản từ 2020, tương đương 1/4 dân số cả nước – một con số đặc biệt cao trong một đất nước hòa bình. 

Tập đoàn quân sự Miến Điện giành lại lợi thế nhờ Nga, Trung Quốc

Tại Miến Điện, Libération cho biết "Phe kháng chiến tìm kiếm một chiến lược mới trước tập đoàn quân sự". Năm năm sau vụ đảo chánh, quân đội vốn chỉ kiểm soát được phân nửa đất nước, đã đẩy lùi được các lực lượng nổi dậy ở nhiều nơi nhờ có sự trợ giúp của Trung Quốc và Nga. Tatmadaw (quân đội Miến Điện) từ mùa xuân đã tăng cường "chiến lược bốn triệt tiêu" nhằm cắt đứt nguồn tiếp tế, tài chánh, tình báo và tuyển mộ của phe nổi dậy, nhất là dồn dập không kích, khiến năm 2025 trở thành năm đẫm máu nhất. Yin Maung Ksein, một chỉ huy quân sự kháng chiến nhìn nhận các drone đã làm thay đổi thế trận. Cách đây một năm giá một drone chỉ 10.000 đô la, nay cao gấp ba lần, và muốn tấn công thủ đô Naypyidaw phải mất ít nhất 300 drone.

Quân đội luôn có lợi thế trên không với các trực thăng Mi-38T mua của Nga và phi cơ Y-8 của Trung Quốc. Các tướng lãnh tránh được cảnh cô lập do bắt chước Nga, Iran, Bắc Triều Tiên, mua được xăng dầu nhờ các tàu ma từ Tehran. Nhà nghiên cứu Moe Thuzar ở Singapore nhận xét, quan hệ giữa tập đoàn quân sự với Moskva nhằm duy trì quyền lực thông qua cung cấp vũ khí và huấn luyện, hỗ trợ ngoại giao ; còn Nga hy vọng hải quân có được ngõ vào Ấn Độ Dương qua các cảng của Miến Điện. Quan hệ với Trung Quốc thực tế hơn, nhất là cung cấp đạn dược, tài chánh. Một yếu tố khác là quân đội tuyển mộ được thêm 80.000 quân nhờ trả lương cao hoặc ép buộc.

Lực lượng kháng chiến đã mệt mỏi sau 5 năm chiến đấu, lại kém đoàn kết, thiếu phối hợp giữa nhiều sắc dân khác nhau. Các tướng lãnh vận dụng chính sách chia để trị, tổ chức bầu cử theo cách có lợi cho mình chỉ tại 2/3 số thành phố, và sau đó phủ lên một lớp vẹc-ni dân chủ để tìm kiếm tính chính danh. Tuy nhiên đầu tư trực tiếp nước ngoài đã giảm 74% kể từ sau đảo chánh, tỉ lệ nghèo khổ tăng gấp đôi. Người Miến Điện một lần nữa bị bỏ rơi trong ngõ hẹp.

Nhờ Starlink, Nga có thể oanh kích được Đông Âu

Về cuộc chiến tranh ở Ukraine, Les Echos giải thích "Làm thế nào Moskva có thể dựa vào Starlink để tăng cường cho các drone sát thủ". Nhờ các thiết bị này, quân Nga không chỉ tấn công được hầu như toàn bộ Ukraine mà cả một phần lớn lãnh thổ Đông Âu, theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh.

Những nghi ngờ từ nhiều tháng qua của tình báo Ukraine nay đã được xác nhận. Hôm thứ Hai, Serhiy "Flash" Beskrestnov, cố vấn công nghệ của bộ quốc phòng Ukraine và là chuyên gia về drone đã đăng lên Telegram ảnh xác một drone BM-35 của Nga trang bị Starlink. Được tìm thấy tại thành phố Dnipro, cách tiền tuyến khoảng 100 kilomet, đây là bằng chứng cho thấy Moskva sử dụng được internet qua vệ tinh của SpaceX, dù bị cấm tại Nga.

Việc dùng Starlink ngày càng nhiều giúp quân Nga gia tăng tầm hoạt động của drone đồng thời tăng cường khả năng đối phó với chiến tranh điện tử của Kiev. Người điều khiển drone có thể ở rất xa, đến 500 kilomet nhờ Starlink, tránh bị gây nhiễu. Như vậy Moldova, một số vùng của Ba Lan, Romania và Litva đều trong tầm ngắm của các drone được phóng đi từ Nga hay các vùng của Ukraine bị chiếm đóng.

Radoslaw Sikorski, ngoại trưởng Ba Lan chất vấn nhà tỉ phú Elon Musk trên mạng xã hội X, đòi hỏi không cho Nga dùng Starlink để tấn công các thành phố Ukraine, nhấn mạnh "kiếm tiền nhờ tội ác chiến tranh sẽ ảnh hưởng đến thương hiệu". Tuy nhiên ông chủ SpaceX đáp trả là đã để cho quân đội Ukraine sử dụng miễn phí dịch vụ vệ tinh. Theo Les Echos, các thiết bị này được mua từ các nước thứ ba chứ không phải chính thức từ công ty của Elon Musk. Hiện có 200.000 thiết bị được sử dụng tại Ukraine nhưng chỉ phân nửa từ các kênh chính phủ. Do mua ngoài, khó thể phân biệt được người mua là Ukraine hay Nga và các dịch vụ.

Nhà sử học Nga chuyên về gu-lắc thành tù nhân khổ sai

Cũng liên quan đến Nga, Le Monde nói về số phận của nhà sử học Nga Yuri Dmitriev, người tù lớn tuổi nhất trong "gu-lắc" (gulag) Nga. "Tội" của ông là từ chối việc Kremlin viết lại lịch sử. Nhà sử học trong 30 năm qua đã bỏ nhiều công sức cùng các đồng đội tìm kiếm các hố chôn tập thể chứng minh tội ác của Stalin, phát hiện được hài cốt của hàng ngàn nạn nhân cuộc đại thanh trừng từ 1937-1938. Ông lập được danh sách 12.189 bị tuyên án trong đó có 10.779 án tử. Nhiều thế hệ gia đình hàm ân ông đã tìm được dấu vết của cha ông họ bị hành quyết.

Tuy nhiên những người thừa kế KGB muốn áp đặt một câu chuyện khác : Đó không phải là các nạn nhân của Stalin mà là Hồng quân bị Phần Lan sát hại vào thời kỳ đầu của Đệ nhị Thế chiến. Yuri Dmitriev bị dán nhãn là hợp tác với phương Tây, bị cáo buộc xâm hại tình dục con gái nuôi. Tuy đã hai lần được trắng án, nhưng trong phiên tòa thứ ba xử kín năm 2021, Dmitriev bị tuyên đến 15 năm tù khổ sai, nặng nề nhất trong số các tù nhân chính trị Nga. Một ngày trước đó, Tòa án Tối cao Moskva tuyên giải thể Memorial, tổ chức phi chính phủ nơi ông Dmitriev làm việc, và hai tháng sau, cuộc xâm lăng Ukraine bắt đầu.

Các cuộc khai quật của Yuri Dmitriev còn là bằng chứng tố cáo cuộc thảm sát Katyn, khu rừng cách Moskva 400 kilomet về phía tây, nơi công an Liên Xô hành quyết nhiều ngàn sĩ quan Ba Lan vào mùa xuân 1940. Tổng thống cuối cùng của Liên Xô là Mikhail Gorbachev đã nhìn nhận sự kiện vào năm 1990, nhưng Kremlin nay nhất quyết chối bỏ. Bảo tàng Gulag ở Moskva đã bị đóng cửa năm 2024, còn nhà sử học Yuri Dmitriev sẽ ra tù vào năm 2032, lúc đó ông ở tuổi 76.

Ngược lại, Le Figaro nói về "Một nhà khảo cổ Nga bị sa bẫy vì các cuộc khai quật bất hợp pháp ở miền đông Crimea". "Ngày cuối của Pompéi" là chủ đề hội nghị mà Alexandre Bouiaguine tổ chức hôm 04/12/2025 tại Warszawa, vé tham dự khá đắt. Điều mỉa mai là thời điểm này cũng kết thúc luôn sự nghiệp ông ta. Nhà khảo cổ 54 tuổi sang Praha rồi Amsterdam, nhưng không còn đến được Belgrade rồi về nước, vì an ninh Ba Lan đã xông vào bắt ông ngay trong nhà hàng của khách sạn. Đó là do chính quyền Kiev yêu cầu dẫn độ vì "cố tình phá hủy bất hợp pháp di sản văn hóa" : ông ta khai quật một kho tàng gồm những đồng tiền vàng ở thành phố Kertch thuộc Crimea, ước tính trị giá 4 triệu euro, hành động này vì phạm luật pháp quốc tế liên quan đến di sản ở những lãnh thổ bị chiếm đóng.

Thụy My