Bóp nghẹt Crimea, đòn hiểm của Zelensky giáng vào Putin

Bằng chiến dịch oanh kích kéo dài, Ukraine đang siết chặt Crimea từ hậu cần đến điện, xăng, gây nhiều khó khăn trong đời sống thường nhật. Hồ sơ của Libération ngày 04/08/2026 cho thấy Kiev đang tạo ra cảm giác Crimea bị bao vây, làm lung lạc tinh thần người Nga, nhằm buộc Vladimir Putin phải tính đến một giải pháp hòa bình.

Tại một trạm sạc điện công cộng trong thời gian bị cúp điện ở thành phố nghỉ mát Yalta của Crimea trên Hắc Hải, ngày 31/07/2026. Reuters - Alexey Pavlishak

Crimea, mặt trận mới để Kiev bẻ gãy Putin

Libération chạy tít trang nhất "Zelensky áp đảo Putin bằng Crimea". Bị Nga chiếm từ 2014, Crimea ngày càng trở thành mục tiêu oanh kích của Ukraine. Không điện nước, giá xăng cao ngất ngưởng, dân trên bán đảo đang kiệt quệ. Đây là chiến dịch dài hơi của Kiev nhằm buộc người Nga ra khỏi vùng này và khiến Kremlin phải chịu khuất phục.

Tại Nga, Chủ nhật cuối cùng của tháng 7 theo truyền thống là Ngày hải quân, với một cuộc diễu hành quy mô trên biển. Thế nhưng từ khi Nga xâm lăng Ukraine, các lễ hội đã bị hủy bỏ. Ukraine dùng drone hải chiến và hỏa tiễn phá hủy hoặc làm hư hỏng 31 chiến hạm Nga tại Crimea, số tàu thoát được phải chạy trốn sang Novorossiysk, cảng chính của vùng Krasnodar. Theo nhà phân tích Denys Popovych, những vụ oanh kích thường xuyên vào các phi trường quân sự và hệ thống phòng không từ ba năm qua đã chuẩn bị cho giai đoạn kế tiếp của chiến dịch Crimea.

Đến 2026, Ukraine chuyển sang phá vỡ hậu cần địch. Trước hết quân đội Ukraine kiểm soát được xa lộ R-280 "Novorossiya" chạy từ tỉnh Rostov của Nga, sang các vùng của Ukraine bị chiếm đóng Donetsk, Zaporizhzhia, Kherson, dẫn đến Crimea. Từ tháng 5, có trên 200 vụ oanh kích của drone nhắm vào xe bồn, xe tải nặng và các xe khác chạy trên hành lang đường bộ duy nhất nối Nga với Crimea. Chỉ riêng tháng 7, 124 mục tiêu năng lượng bị đánh trúng. Denys Popovych giải thích Ukraine muốn tạo ra những điều kiện mới để đàm phán, buộc Putin ngưng chiến, cắt đường tiếp tế cho quân Nga.

Chiến dịch dài hơi nhằm bóp nghẹt bán đảo

Ngày 25/06, Volodymyr Zelensky thông qua chiến dịch 40 ngày oanh kích. Kỳ hạn này kết thúc 04/08 nhưng các chuyên gia tin rằng còn tiếp diễn, tuy nhiên Vladimir Putin sẽ không ngồi vào bàn thương lượng. Andry Klymenko, tổng biên tập trang BlackSeaNews, từng sống ở Crimea cho đến năm 2014 dự đoán Putin sẽ tuyên truyền bằng cách so sánh với cuộc vây hãm Leningrad trong Đệ nhị Thế chiến.

Được biết hạm đội Nga phải rời vịnh Sevastopol năm 2017 nhưng vào 2010, tổng thống thân Nga Viktor Yanukovych chấp nhận gia hạn đến 2042 và có thể kéo dài tự động thêm 5 năm. Mặc cho nhượng bộ to lớn này, Kremlin vẫn đưa quân sang chiếm Crimea. Chuyên gia quân sự Vladyslav Seleznov phân tích, Ukraine không đủ lính hải quân và tàu đổ bộ số lượng lớn để tái chiếm lãnh thổ. Nhưng ông nhắc lại một tiền lệ : việc giải phóng Kherson năm 2022.

Sau khi sáp nhập bán đảo, khoảng nửa triệu đến 1 triệu người Nga đã sang Crimea sinh sống. Theo Klymenko, đây là ý đồ thay thế dân Ukraine bằng người Nga. Trước tình thế khó khăn hiện nay, nhiều quân nhân, công chức Nga bắt đầu đưa gia đình về nước, ít nhất là trong mùa đông. Tư lệnh drone "Magyar" nổi tiếng nhấn mạnh Ukraine phong tỏa lối vào nhưng không chặn lối ra khỏi Crimea. Do Crimea là chiến thắng lớn duy nhất của Putin trong cuộc chiến này, ông bám víu bằng mọi cách, còn Zelensky dường như hiện chưa có kế hoạch B cho bán đảo.

Crimea chìm trong bóng tối

Về phía người dân Crimea, phóng sự của Libération tả lại tình cảnh của họ. Từ trên không nhìn xuống, bán đảo chìm trong một màu đen. Drone Ukraine không còn chỉ nhắm vào các mục tiêu quân sự như từ 2022 đến 2025, trong khi Crimea không trang bị các hầm trú ẩn bê-tông để bảo vệ người dân khỏi những mảnh đạn pháo từ các cuộc không tập như ở Sevastopol.

Mạng điện khu vực dựa vào nhà máy điện Balaklava và Tavri chạy bằng khí đốt, có công suất 980 MW, cộng thêm đường cáp biển Kuban-Crimea, có thể cung cấp thêm 400 MW. Cả ba nguồn trên được bổ sung bằn những nhà máy điện nhỏ bằng sức gió và năng lượng mặt trời. Trước đây Ukraine nhắm vào các trạm biến điện, nhưng ngày 14/07 một vụ oanh kích đã làm Balaklava bốc cháy, rồi đêm 27/07 đến lượt Bakhchysarai, gây cúp điện ở Simferopol và Sevastopol.

Các hình ảnh vệ tinh mà tờ báo độc lập Meduza có được cho thấy vào cuối tháng 6, ánh sáng ở Crimea chỉ bằng 1/5 trước đây. Ảnh hưởng dây chuyền của việc cúp điện là máy bơm ngừng chạy, nước không lên được tầng cao. Giá nước đóng chai ngày càng tăng, các mặt hàng khác cũng vậy, do giá xăng tăng vọt. Ban đầu chính quyền ấn định chỉ phân phối cho mỗi xe 20 lít xăng, nay thì vẫn mua được xăng nhưng giá tăng gấp ba, còn ngoài chợ đen thì gấp năm lần.

Trên mạng xã hội, người dân bất mãn. "Alushta đã 4 ngày không có điện nhưng chính quyền hoàn toàn im lặng, không có thông tin nào và cũng không có những điểm để sạc pin". "Không có điện, mà cũng chẳng thể mua được một can xăng để chạy máy phát điện. Bán xăng với cái giá 280 rúp một lít chẳng khác nào ăn cướp ! Người dân mất việc làm, bị cúp điện, có con nhỏ, rồi lại còn không có xăng !".

Gieo hoài nghi vào thành trì của Putin

Nhiều cư dân phải nấu ăn ngoài trời bằng củi, ra sông lấy nước, số khác dùng chén dĩa xài một lần rồi bỏ. Một bà mẹ trẻ than phiền : "Tôi có con nhỏ nhưng không thể nấu súp hay nấu nước tắm em bé". Những chiếc máy phát điện xuất hiện khắp nơi, trước các cửa tiệm, quán cà phê, nhà thuốc, các tòa nhà, được dùng làm điểm sạc điện thoại. Ở phía bắc, các máy tính tiền không hoạt động được khiến nhiều tiệm tạp hóa phải đóng cửa.

Khoan giếng giờ đây phải sâu mấy trăm mét mới có nước dùng. Tại những khu vực được tuyên bố tình trạng khẩn cấp, một số cư dân được hưởng trợ cấp 15.000 rúp nếu bị mất điện 48 giờ, nhưng chỉ trên lý thuyết, vì nếu điện có lại dù chỉ một phút cũng tính lại từ số không, chưa kể thái độ quan liêu. Mùa du lịch năm nay coi như đã tiêu tùng, gần 75% khách đặt chỗ đã hủy. Trong bài xã luận Libération nhận định "Tại Crimea, hoài nghi đã được gieo rắc".

Hàng ngàn người Nga mỗi mùa hè lũ lượt đến nghỉ ngơi bên bờ biển, dưới bóng những cây ô liu và tiếng ve kêu. Kiev đang chơi trò chiến tranh tâm lý, tạo ra cảm giác bất lực, bị bao vây, mất kiểm soát. Điều này dẫn đến sự thất vọng ngày càng tăng trong dân thường, một số người công khai bày tỏ sự tức giận. Với các cuộc tấn công vào Crimea và lãnh thổ Nga, mục tiêu của Kiev rất rõ ràng : làm suy yếu tinh thần của người dân Nga và làm lung lay Vladimir Putin đến tận gốc rễ, để cuối cùng ông ta phải bàn đến hòa bình. Hiện chưa đạt được điều đó, nhưng nghi ngờ đã được gieo rắc : tổng thống Nga không phải là người bất khả chiến bại.

Quốc phòng : Berlin ưu tiên cho lợi ích Đức thay vì Châu Âu

Le Figaro chạy tít trang nhất : "Quốc phòng : Tham vọng của Đức khiến Châu Âu bức xúc". Việc tái vũ trang mà Đức đang tiến hành, dưới áp lực từ mối đe dọa của Nga và việc Mỹ rút khỏi NATO, nằm trong cách tiếp cận đơn phương đang gây lo ngại đáng kể nơi các đồng minh Châu Âu. Không chỉ dừng lại ở quân sự, thủ tướng Merz còn tìm cách áp đặt quan điểm của Đức lên chính sách Châu Âu trong các vấn đề như cạnh tranh kỹ nghệ, ngân sách và quan hệ thương mại với Hoa Kỳ, Trung Quốc.

Để đạt được mục tiêu này, ông có những đồng minh quyền lực trong định chế EU, với bà Ursula von der Leyen đứng đầu Ủy Ban Châu Âu và ông Manfred Weber trong Nghị Viện. Khi quan hệ đối tác Pháp-Đức lung lay, Paris lo ngại vị thế thống trị của mình trong các vấn đề quốc phòng sẽ bị thách thức. Nhật báo thiên hữu nhắc đến "Bóng ma quá khứ" mà Đức tưởng rằng rũ bỏ được, nhưng đã quay trở lại ám ảnh. Quá trình xây dựng sức mạnh của quân đội Đức (Bundeswehr) đã diễn ra từ "Thời kỳ chuyển đổi" tháng 2/2022 và việc thành lập quỹ đặc biệt 100 tỉ euro.

Thủ tướng Friedrich Merz tuyên bố muốn biến quân đội Đức trở thành đội quân mạnh nhất lục địa. Người ta có quyền lo ngại về sự thiếu kinh nghiệm của quân đội nước này. Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ để khơi dậy nỗi sợ hãi trong lòng người Châu Âu, đặc biệt là ở Pháp, về một "sự trở lại của nước Đức vĩ đại hơn". Vào thời điểm Châu Âu đang tái vũ trang, Đức có ý định chiếm lĩnh phần lớn kỹ nghệ quốc phòng, để bù đắp cho sự suy giảm trong lãnh vực xe hơi. Và Berlin không ngần ngại bỏ rơi các đối tác để lấy lòng Washington hay Bắc Kinh.

Được che chở dưới chiếc dù của Mỹ, Đức tiếp tục chấp nhận tình trạng phụ thuộc, mua phần lớn vũ khí từ Hoa Kỳ, bất chấp sự thay đổi chiến lược của Washington. Cách làm đơn phương này đang gây lo ngại khi mối đe dọa từ Nga ngày càng trở nên cấp bách. Một yếu tố chưa rõ khác : Điều gì sẽ xảy ra nếu đảng AfD, công khai thân Nga và hoài niệm về Đệ tam quốc xã, một ngày nào đó áp đặt một đường lối khác lên nước Đức ? Xét theo các cuộc thăm dò dư luận, kịch bản này nay không thể bị loại trừ.

Vì sao Morocco để khủng hoảng di dân diễn ra ở Ceuta ?

Liên quan đến vụ khủng hoảng nhập cư mới đây, tuy tình hình đã trở lại bình thường nhưng báo chí đều lo ngại về khả năng tự vệ của Châu Âu trước "vũ khí di dân". Morocco cố giảm nhẹ sự việc, như trước đây Rabat đã từng vận dụng mỗi lần có bất đồng với Tây Ban Nha. Trong cuộc họp các bộ trưởng nội vụ 27 nước hôm nay, Madrid có thể rất cô đơn, vì ngay cả những nước Bắc Âu vốn hào phóng trong vấn đề nhập cư cũng cho biết không thể chấp nhận được những vụ xâm nhập như ở Ceuta.

La Croix tìm cách lý giải "Vì sao Morocco lại để xảy ra khủng hoảng Ceuta". Vốn nổi tiếng thế giới về tình báo, Rabat không thể không biết những dấu hiệu chuẩn bị cho vụ di dân tràn ngập vào vùng đất của Tây Ban Nha trong hai ngày 30 và 31/07. Theo Hiệp hội Nhân quyền Morocco (AMDH), đã có gần 130 người thiệt mạng, chưa kể mấy chục người mất tích. Tây Ban Nha ghi nhận 72 nạn nhân, Morocco chỉ nhìn nhận có 11. AMDH đòi hỏi mở điều tra.

Chuyên gia Pierre Vermeren khẳng định, tình báo Morocco theo dõi mạng xã hội rất chặt chẽ. "Sau phong trào phản kháng năm 2016, họ đã tuyển mộ hàng ngàn kỹ sư vi tính và mua phần mềm giám sát Pegasus của Israel : Có thể nói đây là một trong những nước tổ chức tốt nhất trên thế giới". Một sự tập hợp đông đảo ở biên giới không thể thoát khỏi mắt cảnh sát. Phải chăng đây là lời cảnh báo của Rabat gởi đến Tây Ban Nha và Châu Âu : "Hãy coi chừng, chúng tôi có thể mở cửa biên giới nếu các vị làm trái ý về Tây Sahara, hoặc quá thân thiết với Algeria". Đối với Naji Moulay Lahsen, Rabat bất mãn vì số tiền Liên Hiệp Châu Âu trợ cấp cho Thổ Nhĩ Kỳ để kiểm soát nhập cư cao gấp 5,6 lần Morocco. Bên cạnh đó thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez đi thăm Alger ngày 20/07 cũng khiến Morocco không vui.

Đây không phải là lần đầu tiên Morocco gây khủng hoảng di dân để làm áp lực. Hồi năm 2021, khi Tây Ban Nha cho Brahim Ghali, thủ lãnh một phong trào độc lập, tị nạn, Morocco cũng từng mở cửa cho di dân tràn vào Ceuta. Một số nhà quan sát coi đây là việc chuẩn bị cho cuộc họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tháng 9 tới. Mục tiêu của Rabat là tái khẳng định chủ quyền ở Tây Sahara, thuộc địa cũ của Tây Ban Nha đến 1975. Song song đó, quốc vương Mohammed VI ra sức lấy lòng đồng minh qua việc đặt tên Donald Trump cho một xa lộ chạy ngang qua Tây Sahara.

Thụy My