Thụt lùi chiến lược của Mỹ, Nắng nóng khô hạn, AI hỗ trợ thương mại thế giới trước cú sốc địa chính trị

Hiện tượng nắng nóng kéo dài khiến chính phủ Pháp và nhiều nước Châu Âu khác lo lắng do những tác động tiêu cực đối với nguồn cung nước, kinh tế và năng lượng; Khủng hoảng Trung Đông làm suy yếu tầm ảnh hưởng của Mỹ và Trí tuệ Nhân tạo hỗ trợ thương mại toàn cầu chống chọi với các cú sốc địa chính trị. Trên đây là những chủ đề đáng chú ý trên các báo Pháp ngày 11/08/2026.

Từ trái sang phải : Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, hoàng thái tử Mohammed bin Salman và thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif trong lễ ký Hiệp ước Phòng thủ chung tại Mecca, Saudi Arabia, ngày 07/08/2026. © AFP

Chiến tranh Iran : Mỹ mất uy tín ở Trung Đông ?

Trên báo Le Figaro, cây bút xã luận Renaud Girard có bài phân tích đề tựa : "Bước thụt lùi chiến lược của Mỹ tại Trung Đông". Ngày 07/08/2026, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký kết Hiệp ước Phòng thủ Chung La Mecca (MJDA). Văn bản quy định một cuộc tấn công nhằm một thành viên sẽ được coi là tấn công vào ba nước, tương tự như Điều 5 của NATO. Ba nước này còn tăng cường hợp tác về công nghiệp quốc phòng, chia sẻ tình báo, huấn luyện quân sự và trao đổi nhân sự.

Trong thỏa thuận này, Saudi Arabia là bên hưởng lợi nhiều nhất vì các cơ sở dầu khí của nước này dễ bị tổn thương. Thổ Nhĩ Kỳ có một sức mạnh quân sự và ngành công nghiệp quốc phòng phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực drone. Trong khi Pakistan đóng vai trò răn đe chiến lược nhờ là quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân.

Theo tác giả, Hiệp ước Phòng thủ chung La Mecca (MJDA) này đánh dấu một bước ngoặt lớn trong cấu trúc an ninh Trung Đông. Chính quyền Riyadh không còn dựa vào Mỹ để đảm bảo an ninh như suốt nhiều thập kỷ kể từ Hiệp ước Quincy năm 1945. Thỏa thuận MJDA phản ảnh xu hướng đa dạng hóa quan hệ đối tác an ninh của Saudi Arabia.

Không chống Mỹ cũng không chống Israel hay chống Iran, nhưng MJDA cũng cho thấy ba nước này không hài lòng với việc Washington và Jerusalem tiến hành cuộc chiến nhằm thay đổi chế độ ở Iran, làm gia tăng căng thẳng khu vực. Saudi Arabia, tuy đã cải thiện quan hệ ngoại giao qua trung gian hòa giải Trung Quốc vào tháng 03/2023, nhưng vẫn coi Tehran là mối đe dọa lâu dài.  

Từ vụ việc này, tác giả nhận định ảnh hưởng của Mỹ tại Trung Đông đã bị suy giảm mạnh trong 2026. Cách nay sáu tháng Washington vẫn còn giữ vai trò trung tâm trong nhiều hồ sơ lớn của khu vực, thì hiện nay tình hình đã xấu đi : Iran không còn muốn từ bỏ hạt nhân, eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn trong khi hòa bình ở Gaza rơi vào bế tắc.

Bài viết kết luận sự suy giảm vai trò chiến lược của Mỹ ở Trung Đông không là một tín hiệu tích cực, vì điều này có thể làm gia tăng bất ổn, nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân và ảnh hưởng tiêu cực đến lợi ích kinh tế của Châu Âu.

Nga tiếp tục duy trì ảnh hưởng ở Syria ?

Cũng tại Trung Đông, nhật báo kinh tế Les Echos chú ý đến việc "Syria lấy lại kiểm soát các căn cứ quân sự Nga nhưng vẫn duy trì các mối quan hệ với Nga". Sau 18 tháng đàm phán, Damascus và Moskva đã đạt được một thỏa thuận về tương lai hai căn cứ quân sự chiến lược của Nga tại Tartous và Hmeimim (Lattaquié).

Theo thỏa thuận, Syria sẽ giành lại quyền kiểm soát phần lớn cơ sở hạ tầng, đặc biệt là các khu vực phục vụ mục đích dân sự, trong khi Nga vẫn được phép duy trì hiện diện quân sự dưới hình thức các "trung tâm huấn luyện chung".

Đối với chính quyền Damascus, Nga vẫn là đối tác quan trọng vì quân đội Syria phần lớn sử dụng trang thiết bị có nguồn gốc từ Nga và cần sự hỗ trợ trong quá trình tái thiết lực lượng vũ trang. Về phía Nga, việc giữ được quyền tiếp cận hai căn cứ này là một thắng lợi chiến lược, bởi đây là những cơ sở quân sự quan trọng duy nhất của Moskva tại Địa Trung Hải.

Dù từng ủng hộ mạnh mẽ chế độ Bashar al-Assad, Nga đã nhanh chóng điều chỉnh quan hệ với chính quyền mới của Tổng thống Ahmed al-Charaa, hướng tới hợp tác thực dụng và duy trì ảnh hưởng tại Syria.

AI trợ thủ đắc lực cho thương mại toàn cầu trước các cú sốc địa chính trị

Bất chấp những căng thẳng địa chính trị gia tăng, từ cuộc chiến tranh tại Ukraine, xung đột Mỹ - Iran xung quanh eo biển Hormuz đến cuộc chiến thuế quan của Donald Trump, "nền thương mại toàn cầu vẫn chống chọi được với những cú sốc địa chính trị nhờ sự hỗ trợ của AI".

Tăng trưởng toàn cầu có nhiều dấu hiệu tích cực. Trong nửa đầu năm 2026, trao đổi hàng hóa tăng 2,5% và dịch vụ là hơn 10%. Le Figaro nêu ba lý do để giải thích cho sự lạc quan này của nền kinh tế :

- Thứ nhất, các quốc gia đẩy mạnh ký kết các hiệp định thương mại mới thay vì lao vào một cuộc chiến thương mại toàn diện.

- Thứ hai, các doanh nghiệp nhanh chóng điều chỉnh chuỗi cung ứng, mở rộng sản xuất sang các nước Châu Á và các khu vực gần với thị trường tiêu thụ.

- Cuối cùng, làn sóng đầu tư ồ ạt của các doanh nghiệp vào trí tuệ nhân tạo đã hỗ trợ mạnh mẽ nền thương mại toàn cầu từ 18 tháng qua, và nhất là việc xuất khẩu các loại thiết bị có liên quan đến AI của các nhà sản xuất như Đài Loan, Hàn Quốc, Malaysia hay như Thái Lan.

Dù vậy, bài viết cũng lưu ý thêm rằng các rủi ro từ xung đột Trung Đông và thuế quan mới của Mỹ vẫn còn hiện hữu.

Xung đột Trung Đông : Nhiều doanh nghiệp Đức hưởng lợi

Cũng liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), báo Les Echos cho biết xung đột tại Trung Đông và việc phong tỏa eo biển Hormuz đã vô tình mang lại lợi ích ngắn hạn cho ngành hóa chất Đức.

Sự gián đoạn nguồn cung dầu từ Vùng Vịnh khiến các đối thủ Trung Quốc gặp khó khăn, trong khi khách hàng Châu Âu tăng mua hàng nội khối và tích trữ hàng tồn kho. Nhờ đó, các hãng hóa chất lớn của Đức như BASF, Evonik, Lanxess và Wacker Chemie đều ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh và nâng dự báo kết quả kinh doanh năm 2026.

Bên cạnh đó, làn sóng đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo (AI) cũng thúc đẩy ngành công nghiệp nặng Đức. Nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu giúp Siemens, Siemens Energy và Hochtief đạt doanh thu, lợi nhuận và đơn hàng kỷ lục. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cho rằng đây chỉ là sự cải thiện tạm thời. Ngành công nghiệp Đức vẫn đối mặt với chi phí năng lượng cao, cạnh tranh từ Trung Quốc, cắt giảm nhân sự và nguy cơ gián đoạn vận tải do mực nước sông Rhine xuống thấp.

Báo Pháp "nóng" vì thời tiết

Nắng nóng kéo dài dẫn đến khô hạn nghiêm trọng chưa từng có ở Pháp và nhiều nơi khác ở Châu Âu chiếm phần lớn các trang báo chính. Le Monde đăng tấm bản đồ Châu Âu đỏ rực chạy tít lớn "Khô hạn bất thường ập xuống Châu Âu". Chưa bao giờ Pháp và Châu Âu chứng kiến các dòng sông lớn khô cạn trơ đáy đến mức người ta có thể đi bộ dưới lòng sông.

Hai tờ Le Figaro và Les Echos cùng nêu lên một tình trạng đáng báo động : Những đợt nắng nóng liên tục và lượng mưa quá thấp đang ảnh hưởng đến dòng chảy và các mạch nước ngầm. Gần như toàn bộ các điểm khảo sát cho thấy mực nước ngầm xuống thấp đáng kể, và 2/3 trong số này có mực nước thấp hơn mức trung bình hàng tháng.

Nhiều nơi tại Pháp phải chịu tình trạng cúp nước. Libération mô tả "tại vùng Bourgogne, do thiếu nước, người dân và gia súc đang hứng chịu một mùa hè như thiêu như đốt". Không có mưa, bị khô hạn, người dân ở hai thị trấn của vùng Côte d’Or (Bourgogne) phải dựa vào nguồn cung cấp nước bằng xe bồn.

Trong bối cảnh này, chính phủ Pháp ban hành lệnh hạn chế sử dụng nước trên gần 70% lãnh thổ, và 2/3 trong số này được đặt trong tình trạng "khủng hoảng". Les Echos cho biết, quy định hạn chế này nhằm "bảo tồn các nguồn dự trữ cho các mục đích ưu tiên, bao gồm nước uống, y tế và an ninh dân sự".

La Croix nói đến "Hành trình gian khổ của những nạn nhân thảm họa khí hậu liên quan đến đất sét". Do biến đổi khí hậu, tình trạng với các giai đoạn co ngót và trương nở luân phiên của đất sét đang đe dọa một số lượng lớn các công trình xây dựng. Với 60% số nhà riêng lẻ đang gặp rủi ro, cư dân mô tả việc xin bồi thường là một cơn ác mộng về mặt hành chính.

Quản lý nguồn nước : Một trong những nguyên nhân gây khô hạn

Nhìn rộng hơn, nắng nóng khô hạn làm các dòng sông cạn kiệt đang gây ra "một chuỗi các tác động đối với hạt nhân, vận chuyển, du lịch…", theo như ghi nhận của Le Figaro. Các hoạt động vận tải đường thủy, du thuyền trên sông buộc phải bị điều chỉnh như giảm tải trọng, xen kẽ đường bộ đường thủy. Trong lĩnh vực năng lượng, nhiều nhà máy điện hạt nhân buộc phải tạm dừng hay giảm công suất một số lò phản ứng để tuân thủ quy định môi trường khi nhiệt độ nước sông quá cao.

Cuộc khủng hoảng khí hậu lần này đặt ra vấn đề đối với công việc quản lý nguồn nước. Trả lời Le Monde, nhà nghiên cứu Simon Porcher cho rằng tình trạng hạn hán hiện nay không chỉ do biến đổi khí hậu mà còn do cách con người quản lý nước. Đô thị hóa, nông nghiệp thâm canh và ô nhiễm làm giảm khả năng giữ nước của môi trường. Trong khi đó, xã hội vẫn quen coi nước là nguồn tài nguyên dồi dào, tập trung tăng nguồn cung thay vì giảm nhu cầu sử dụng.

Minh Anh