Bên trong pháo đài : Canh bạc sinh tử của Vladimir Putin và một nước Nga bị cô lập

Bất chấp luận điệu tuyên truyền chiến thắng, điện Kremlin đang rạn nứt khi drone Ukraine làm chao đảo bộ máy kinh tế Nga. Rút về thế cố thủ trong boong-ke giữa vòng vây của 50.000 cận vệ, Vladimir Putin buộc phải gắn chặt số phận mình vào canh bạc chiến tranh. Thế nhưng, trong một thế giới đầy biến động và các gọng kềm siết chặt, giới tinh hoa Nga đứng trước câu hỏi : Bảo vệ chế độ, hay tiếp tục bảo vệ Putin ?

Tổng thống Nga Vladimir Putin dự hội nghị thượng đỉnh BRICS tại New Delhi, Ấn Độ ngày 12/09/2026. via Reuters - Alexander Kazakov

Drone Ukraine bẻ gãy bộ máy kinh tế Nga, "khủng hoảng xã hội" cận kề

Le Monde ngày 17/09/2026 cho biết "Kinh tế Nga yếu đi vì drone Ukraine". Chính Vladimir Putin hôm 01/09 cũng đã nhìn nhận là các vụ oanh kích của drone Ukraine vào các nhà máy lọc dầu, cảng, kho xăng, kho hàng "đã gây thiệt hại thực sự" cho Nga.

Kiev đã khiến năng lực lọc dầu thô bị giảm 20 đến 30%, lần đầu tiên kể từ đầu cuộc chiến. Dù vậy trước đó hai tuần, một trong những nhà kinh tế Nga nổi tiếng bị thẳng tay sa thải chỉ vì nói ra những gì mà giới kinh doanh chỉ nói lén với nhau. Andrei Klepach, kinh tế gia trưởng của Vnesheconombank, cựu thứ trưởng bộ phát triển kinh tế, cảnh báo về một cuộc "khủng hoảng xã hội". Nga đang "lẹt đẹt theo sau" Trung Quốc, Hoa Kỳ và về một số phương diện, thua cả Ukraine.

Quốc phòng trở thành động cơ chính của kinh tế, chiếm hơn 8% GDP. Bộ máy chiến tranh ngốn hết 40% ngân sách nhà nước, những khoản chi xã hội bị cắt xén. Thâm hụt ngân sách năm nay có thể tăng gấp đôi. The Bell, tờ báo lưu vong chuyên về kinh tế đánh giá, các cuộc tấn công của Ukraine vào những kho hàng của tập đoàn thương mại điện tử Wildberries và Ozon làm trầm trọng thêm nạn lạm phát đã có do chi quân sự và thiếu lao động. Nhà kinh tế Vladislav Inozemtsev phân tích, vấn đề chính là tâm lý hơn là kinh tế : người Nga nhận ra chiến tranh đã lan đến lãnh thổ mình và Kremlin chẳng làm được gì nhiều để bảo vệ nhịp sống thường nhật.

Vết nứt trăm tỉ rúp và bài toán về một nước Nga hậu chiến

Nhà kinh tế Andrei Yakovlev đang lưu vong ở Đức khi trả lời phỏng vấn của Le Monde, nhấn mạnh đến tác động lâu dài : ảnh hưởng từ cuộc tấn công vào Wildberries chỉ cảm thấy rõ trong 6 tháng đến một năm nữa.

Hàng mấy chục ngàn nhà cung cấp bị mất hàng hóa và vốn liếng, không có cơ hội sống sót vì đa số lệ thuộc vốn vay, dẫn đến hàng trăm tỉ rúp của ngân hàng không thu hồi được. Về xăng dầu, tạm thời nhập từ Belarus, Kazakhstan, Ấn Độ và định mức bán lẻ. Tuy nhiên nhiều thành phố nhỏ và vùng sâu vùng xa không thể tìm mua được, hoặc bán với giá gấp đôi, gấp ba, ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế địa phương.

Cũng theo Andrei Yakovlev, tình hình vẫn còn đỡ hơn so với kinh tế Liên Xô lúc sắp sụp đổ, nhưng chế độ đàn áp thẳng tay hơn. Giờ đây đối lập cần phải có tầm nhìn mới về tương lai đất nước, và phương Tây cũng vậy. Với một nước Nga hậu chiến như thế nào mà Châu Âu có thể sống chung hòa bình ? Châu Âu mang lại được gì cho những nhà đối lập Nga sẵn sàng đối đầu với Kremlin để tìm lại một nước Nga bình thường ?

Video thực địa của vị thiếu tướng lột trần "văn hóa dối trá" ở Donetsk

Trên chiến trường, "thất bại ở Donetsk đã vạch trần các tuyên bố chiến thắng ngạo nghễ của Putin" - theo Le Monde. Hôm 01/09 tổng thống Nga loan báo trước các sĩ quan cao cấp là dã chiếm được Sviatohirsk. Nhưng thực tế vùng đất ở bắc Donetsk vẫn dưới quyền kiểm soát của Ukraine sau khi được giải phóng cách đây đúng bốn năm. Thiếu tướng Andri Biletsky, tư lệnh quân đoàn hôm 07/09 đã tự quay video tại khu vực gần tu viện nổi tiếng Sviatohirsk Lavra (Tu viện Đức Mẹ Yên Giấc), đồng thời mỉa mai về "văn hóa dối trá" của ông chủ điện Kremlin.

Không chỉ có vậy, Ukraine còn tiêu diệt được số lính Nga xâm nhập trong vòng 75 kilomet vuông, và giải phóng thêm được 10 kilomet vuông lãnh thổ. Các chỉ huy Nga thường bị cấp dưới tố cáo là loan báo quá sớm chiến thắng để kiếm huy chương, làm bộ binh Nga bị buộc phải lao vào những cuộc tấn công đầy rủi ro không được yểm trợ. Kênh Telegram thân Nga Rybar phẫn nộ đả kích nạn báo cáo láo. Hiện thời do Nga có quân số đông hơn và lợi thế bom lượn trong khi Ukraine thiếu hỏa tiễn phòng không, tổng tham mưu trưởng Mykhailo Drapaty vẫn chưa chặn được quân Nga tại Donetsk.

Pháo đài di động trong boong-ke cùng 50.000 cận vệ giữ mạng cho chủ ngục

Về phần người đứng đầu Nhà nước Nga, bài đầu tiên trong loạt ba bài điều tra của Le Monde nói về "Vladimir Putin, tổng thống cố thủ trong boong-ke của một nước Nga bị cô lập". Xe hơi chống đạn, đoàn xe hộ tống vũ trang hùng hậu, những văn phòng giống nhau tại các dinh cơ được biến thành nơi trú ẩn trên khắp cả nước, hệ thống phòng không dày đặc, cận vệ trang bị tận răng, binh lính mặc đồ rằn ri : Đó là môi trường của ông chủ điện Kremlin hiện nay.

Vì sợ drone Ukraine, cả một pháo đài di động hộ tống ông khi di chuyển trong nước hoặc trong những chuyến công du hiếm hoi sang các quốc gia "bạn bè". Drone không phải là mối nguy duy nhất. "Họ sẽ treo cổ tôi", ông thổ lộ với những người thân tín hôm 01/09 – một nguồn tin tiết lộ với The Economist. Dù nguy cơ từ bên ngoài hay bên trong, một điều chắc chắn là Putin gắn liền số phận mình với chiến tranh Ukraine. Ông ta lo sợ những hệ lụy đến mạng sống nếu thất bại. Một phần tư thế kỷ sau khi Vladimir Putin lên ngôi, giới siloviki (an ninh) đang nắm trọn quyền lực.

Ở trên đỉnh cao quyền lực là Cơ quan An ninh Liên bang (FSB), hậu duệ của KGB. Song song đó, lực lượng cận vệ tổng thống là FSO đã bốn lần được Kremlin làm phình to ra. Từ 2022, số lượng đặc vụ tại trụ sở trung ương lên tới hơn 800 người, bao gồm các chuyên viên điều khiển drone và cả những người… nếm thử thức ăn cho tổng thống. Lực lượng cận vệ này đông quá mức, được cho là đã vượt quá 50.000 người.

FSO đóng vai trò tích cực trong việc giám sát người dân, nhân danh "an ninh quốc gia". Đơn vị Rosgvardia, vệ binh quốc gia có đến 370.000 người, trực tiếp theo lệnh Kremlin, hiện diện khắp nước ; bên cạnh theo dõi người dân còn tuyển quân, Nga hóa các thành phố Ukraine chiếm đóng. Giới siloviki không đồng nhất, lớp già lệ thuộc trực tiếp Putin, lớp trẻ vào hệ thống. Một nhà chính trị học giấu tên dự báo, một khi thời khắc quyết định đã điểm, mỗi người sẽ phải tự đưa ra lựa chọn : bảo vệ chế độ hay bảo vệ Putin ?

Hiện thời Vladimir Putin chỉ muốn dấn tới. Ông ta tạo ra không khí sợ hãi và nghi ngờ, khiến không thể tin tưởng người khác và nói ra quan điểm thực sự. FSB khuyến khích tố cáo lẫn nhau : giáo viên tố học sinh, vợ tố chồng… An ninh theo dõi xem nghệ sĩ có nói lời chống đối Kremlin sau khi ra khỏi nhà hát hay không, các nhà xuất bản bị kiểm duyệt, bình luận "cực đoan" trên mạng xã hội có thể lãnh đến 15 năm tù. Hiện có 3.000 đến 4.600 tù nhân chính trị tại Nga. Putin không còn nghe ai cả. Một trong các viên chức cao cấp vẫn giữ quan hệ với Kremlin nhận định : "Nước Nga đã bị biến thành một nhà tù lộ thiên : Đang bị giam giữ, ai dám chỉ trích chủ ngục ?"

Nghịch lý Liên Âu và dự án lá chắn tên lửa Freyja

Trong khi chủ nhân điện Kremlin cố thủ giữa lớp lớp cận vệ và nỗi sợ hãi, thì ở bên kia biên giới, những rung chấn từ cuộc chiến tại Ukraine cũng dội thẳng vào cựu lục địa. La Croix chú ý đến "Bài diễn văn đầy lo lắng của bà Ursula von der Leyen về những mối nguy hiểm lớn đang đe dọa Châu Âu". Le Figaro nhận xét "Nga đẩy lên cao giới hạn chiến tranh đa diện với Châu Âu". Libération cho rằng "Trước một thế giới thù địch, Ursula von der Leyen mơ đến việc tăng cường sức mạnh" cho châu lục, Les Echos nhấn mạnh đến tuyên bố của bài : "Hòa bình đang lâm nguy".

Litva, Đan Mạch, Ba Lan, Đức… vô số vụ khiêu khích gần đây của Nga khiến chủ tịch Ủy Ban Châu Âu trong bài diễn văn thường niên trước Nghị viện hôm qua thứ tư 16/09 ở Strasbourg phải cảnh báo. Bên cạnh đó là Hoa Kỳ đã trở thành địch thủ, Trung Quốc ngày càng gây sức ép lên kinh tế. Bà nêu ra nghịch lý : "Liên hiệp chưa bao giờ mạnh như thế, nhưng cũng mong manh hơn bao giờ hết". Von der Leyen kêu gọi đoàn kết chống dân tộc chủ nghĩa cực đoan và phe chống Châu Âu. Theo bà, một Châu Âu hùng mạnh và độc lập trước hết phải ưu tiên cho an ninh.

Bà đi xa hơn dự kiến khi đề nghị thành lập Hội đồng An ninh Châu Âu, gồm Liên Hiệp Châu Âu, Canada, Na Uy và Anh quốc. Thiết trí tiến trình an ninh khẩn cấp giống như Điều 4 hiệp ước NATO. Phát triển một hệ thống chống hỏa tiễn "linh hoạt và giá cả phải chăng" với Kiev mang tên Freyja với mục tiêu bảo vệ Ukraine trước mùa đông khắc nghiệt sắp tới đồng thời giảm lệ thuộc vào hỏa tiễn Patriot của Mỹ. Bất ngờ nhất là đề xuất trao cho Canada tư cách "thành viên liên kết đầu tiên" của Liên Hiệp Châu Âu. Loan báo này với sự hiện diện của thủ tướng Canada Mark Carney đã được toàn thể Nghị viện Châu Âu nồng nhiệt vỗ tay. Câu hỏi còn lại là làm thế nào tài trợ cho các tham vọng của Châu Âu lục ?

Trục liên minh xuyên Đại Tây Dương và nỗi niềm "động vật ăn cỏ"

Les Echos nhận thấy thủ tướng Canada, khách mời ngôi sao trong hội nghị, đã làm bà Ursula von der Leyen phải thay đổi nghị trình. Nhiều khả năng mở ra : ngoài hiệp định tự do mậu dịch đã ký cách đây 10 năm, có nhiều ý tưởng mới như người Canada có thể du hành và sinh sống ở Châu Âu không cần visa, tham gia chương trình Erasmus, tăng cường hợp tác về quân sự, năng lượng, đất hiếm, trí thông minh nhân tạo, tạo điều kiện thâm nhập thị trường… Về phần Nghị viện Châu Âu loan báo mở chi nhánh ở Ottawa. Cuộc chiến tranh thương mại với Mỹ buộc Canada phải tìm kiếm các liên minh mới về chính trị và quân sự. Đôi bên cùng nêu ra cơ chế hỗ trợ lẫn nhau khi bị tấn công về thương mại. Và chưa chi Donald Trump đã đe dọa trừng phạt Châu Âu bằng thuế quan.

Xã luận của Les Echos than phiền "Châu Âu vẫn mãi là động vật ăn cỏ". Khi nhìn thấy mấy trăm nghị sĩ từ 27 nước đứng dậy vỗ tay kéo dài các đại diện Ukraine hay thủ tướng Canada, càng thấy sức hút của cựu lục địa. Trước các chế độ độc tài Nga và Trung Quốc, và tình hình quốc tế hỗn loạn vì Donald Trump, Châu Âu vẫn là không gian pháp trị, nơi mà quyền lực không lẫn lộn với làm giàu cá nhân. Tiếc thay những ý định tốt đẹp này vấp phải sự chậm chạp của các định chế Châu Âu trong khi thế giới đang tăng tốc. Năng lượng, trí thông minh nhân tạo, không gian, xe hơi… châu lục luôn tạo cảm giác đi sau một bước. Thâm hụt thương mại giữa EU và Trung Quốc lên đến 1 tỉ euro một ngày, và nay Đức cũng là nạn nhân. Trong một thế giới của loài ăn thịt, Châu Âu vẫn là cừu non.

Gọng kềm Hồng Hải khiến kinh tế thế giới trả giá đắt

Trên chiến trường Trung Đông, xã luận của Le Monde nhận định "Saudi Arabia và kinh tế thế giới bị kẹt giữa gọng kềm", sau khi Houthi khống chế eo biển chiến lược thứ nhì trong khu vực là Bab Al-Mandab. Thêm vào đó là các vụ đụng độ trực tiếp, và đóng ống dẫn dầu do bị drone của dân quân Irak thân Iran tấn công. Houthi muốn đóng vai trò người đối thoại cần thiết tại khu vực. Teheran nói rằng không liên can, nhưng nguồn tin từ Yemen cho biết có sự tham gia của các cố vấn Iran. Houthi không hề phản ứng khi bị oanh tạc hồi tháng 3, nay chứng tỏ khả năng phá rối từ những kẻ thù của Mỹ.

Rõ ràng Teheran nhắm vào việc làm giá dầu tăng vọt, vào lúc còn vài tuần nữa đến bầu cử giữa nhiệm kỳ để gây khó cho ông Trump. Nhưng phần còn lại của thế giới dù chẳng dính dáng gì đến cuộc chiến này cũng phải trả giá. Người dân Yemen cũng vậy, sống lay lất theo với những cuộc chiến không ngơi nghỉ, trong một đất nước cạn kiệt nguồn lực.

Thụy My