Bảo vệ bầu trời : Châu Âu nhờ Ukraine giúp kinh nghiệm chống drone Nga

Le Figaro ngày 23/09/2025 nêu ra thực trạng có vẻ ngược đời là Châu Âu hướng sang Kiev để tự vệ trước drone Nga. Sau ba năm rưỡi Liên Hiệp Châu Âu ủng hộ cuộc chiến vệ quốc của Ukraine, nay đến lượt tổng thống Volodymyr Zelensky đề nghị giúp đỡ EU và NATO trước nguy cơ mở rộng xung đột.

Các chiến sĩ Ukraine điều khiển drone mặt đất và trên không gần Kostiantynivka, ngày 10/09/2025. AP - Alex Babenko

Sự kiện Pháp và một số nước lớn công nhận Nhà nước Palestine tại Liên Hiệp Quốc, Nga thách thức phòng không NATO tiếp tục được báo chí bàn bạc. Bên cạnh đó là việc hàng Trung Quốc đe dọa Châu Âu, Donald Trump đặt ra rào cản 100.000 đô la cho visa nhập cảnh làm việc, gây hoang mang cho lãnh vực công nghệ.

Đến lượt Kiev đề nghị trợ giúp Liên Hiệp Châu Âu !

Le Figaro nêu ra thực trạng có vẻ trái khoáy là Châu Âu hướng sang Kiev để tự vệ trước drone Nga. Để xây dựng "bức tường chống drone", Liên Hiệp Châu Âu (EU) đầu tư vào kỹ nghệ vũ khí Ukraine, trong khi NATO dựa vào kinh nghiệm của Kiev để thích ứng hệ thống răn đe.

Nhật báo nhắc lại, đêm 09 rạng 10/09, NATO bị bất ngờ khi ít nhất 19 drone Nga xâm nhập không phận Ba Lan. Ngay hôm sau, tổng thống Volodymyr Zelensky đề nghị hỗ trợ về "công nghệ, huấn luyện và kinh nghiệm tình báo", đồng thời cảnh báo Châu Âu sẽ phải chuẩn bị đối phó với "hàng trăm drone" như Ukraine chứ không phải hàng chục. Ông nhấn mạnh : "Chỉ các lực lượng chung Châu Âu mới có thể bảo vệ được".

Thế là sau ba năm rưỡi EU ủng hộ cuộc chiến vệ quốc của Ukraine chống quân Nga xâm lược, nay đến lượt tổng thống nước này đề nghị giúp đỡ Châu Âu trước nguy cơ mở rộng xung đột. Sự bối rối ở Ba Lan và Romania vài ngày sau bộc lộ sự thiếu chuẩn bị của Châu Âu, trong khi người Ukraine hàng ngày vẫn phải chịu đựng hàng trăm drone và hỏa tiễn tấn công cùng lúc. Nếu các phi cơ NATO bắn hạ được 3/19 drone Nga, thì nhìn chung phòng không Ukraine bắn chặn được đến 80%.

EU xây dựng "bức tường chống drone" với kỹ năng của Ukraine

Ủy viên quốc phòng Châu Âu, Andrius Kubilius nhìn nhận : "Kinh nghiệm chống drone Nga của Ukraine mang lại ưu thế để EU chuẩn bị về quân sự đến năm 2030". Thứ Sáu tới, bộ trưởng quốc phòng các nước ở biên giới phía đông EU và Ukraine họp lại để đẩy nhanh việc thành lập "bức tường chống drone". Ông Kubilius tuần trước đã đến Kiev để xin "chia sẻ kinh nghiệm và kỹ năng", song song đó các quân nhân và kỹ sư Ba Lan tham gia nhóm làm việc với Ukraine về drone, đặc biệt là loại Shahed của Iran.

Ủy ban Châu Âu chuyển khẩn cấp 2/3 trong số 150 tỉ euro tín dụng quốc phòng của kế hoạch Safe cho Đông Âu. Từ nhiều tháng qua, bà Ursula von der Leyen vẫn nhắc nhở Ukraine là "tuyến đầu" của Liên Hiệp Châu Âu trước Putin. Bà loan báo giải ngân 6 tỉ euro tín dụng của G7 cho Kiev về "liên minh drone" để Châu Âu học hỏi được kỹ năng của Ukraine, và có chế độ thưởng cho các quốc gia thành viên giúp đỡ Ukraine hoặc mua thiết bị quân sự. Cách đây một năm, bà khai trương văn phòng sáng tạo của EU tại Kiev để tăng cường hợp tác với kỹ nghệ địa phương.

Một viên chức Châu Âu giải thích : "Quân đội Châu Âu có phương tiện và thiết bị hùng hậu nhưng thiếu một điều mà chỉ Ukraine có được, đó là kinh nghiệm chiến trường". Chuyên gia Leo Litra của think-tank New Europe nói : "Họ có sự sáng tạo và năng lực sản xuất, chúng tôi mang đến tiền bạc". Có quốc gia như Đan Mạch đã đi trước một bước, trực tiếp tài trợ cho Kiev sản xuất thiết bị tại Ukraine và mới đây là ngay trên lãnh thổ nước mình. Ông Fabrice Pothier, tổng giám đốc Rasmussen­ Global chỉ trích sự ngạo mạn của các nhà hoạch định NATO, ngủ quên với ý tưởng là chiến tranh chỉ tập trung vào Ukraine, né tránh chuẩn bị cho xung đột.

Tư duy theo kiểu cũ, NATO phải học hỏi một ứng viên đầy sáng tạo

Các hỏa tiễn trị giá 1 triệu euro được bắn đi từ các phi cơ tiêm kích có giá 80 đến 100 triệu euro, không đủ để chặn những bầy cả hàng trăm drone giá 10.000 euro mỗi chiếc. Nhưng NATO không có các drone đánh chặn giá chỉ vài ngàn đô la được Ukraine chế tạo, hay các thiết bị di động trang bị đại bác phòng không, súng máy hay tia laser. Chiến thuật này của Kiev được các nước Baltic rất chú ý.

Chiến dịch "Sentinelle orientale" (Canh giữ phương đông) được NATO phát động khẩn cấp chủ yếu dựa vào các phương tiện răn đe cổ điển : chiến đấu cơ, chiến hạm, trực thăng. Về chống drone, Liên minh cần đến sự trao đổi kinh nghiệm với Ukraine, chẳng hạn hệ thống phát hiện nhờ cảm biến âm thanh. Cả một sự mỉa mai đối với một đất nước muốn gia nhập NATO nhưng bị các đồng minh quan trọng nhất ngăn chặn !

Chuyên gia Luigi Scazzieri, Viện Nghiên cứu An ninh Châu Âu (EUISS) phân tích, thăng bằng đã đảo ngược, Châu Âu chưa sẵn sàng đối phó với chiến tranh cường độ cao như Ukraine. NATO hiện chỉ phòng vệ sườn đông, nhưng theo những người ủng hộ sáng kiến Skyshield, cần triển khai hệ thống địa-không rộng khắp để bảo vệ không phận Ukraine - rào cản đầu tiên đối với mọi xâm nhập vào EU. Thế nhưng NATO chỉ muốn bằng mọi giá tránh bị Moskva coi là đồng tham chiến.

Chiến trường Ukraine : Drone thay cho chiến sĩ

Trên chiến trường, Le Figaro cho biết dọc theo một hành lang vài chục cây số chiến tuyến, hiếm khi thấy được các chiến binh Ukraine. Họ chỉ đột kích từng nhóm nhỏ, đôi khi được pháo yểm trợ. Mối đe dọa chính là drone, loại vũ khí này đã thay đổi hẳn bộ mặt cuộc chiến. Drone vừa thám sát, tấn công vừa có thể tiếp tế ; chưa kể những drone tầm xa đánh vào mục tiêu cách xa mấy trăm kilomet.

Nga có khả năng tung ra gần 600 drone một đêm. Một sĩ quan Pháp nhấn mạnh, bên nào không có drone chắc chắn sẽ bại trận, nhưng nếu có cũng chưa chắc thắng. Các drone được GPS dẫn đường nay đã nhường chỗ cho các loại tinh tế hơn, từ sợi quang cho đến drone "sóng vô hình", giấu mình trong hệ thống điện từ, hoặc trang bị thuật toán để tự nhận ra điểm hạ cánh. Nhờ khả năng này, các drone tầm xa luồn lách tránh được mạng lưới radar và hỏa tiễn địa-không.

Chiến tranh điện tử giúp vô hiệu hóa 3/4 số drone, cắt liên lạc giữa chúng với GPS và cung cấp vị trí giả. Hầu hết là drone giá rẻ để làm bão hòa, chỉ một số ít thuộc loại đặc biệt như Orlan hay Lancet2. Các chiến binh Ukraine dùng đại bác giá rẻ Skyranger bắn chặn nên nay quân Nga cho drone bay cao hơn. Đôi bên tiếp tục cuộc đua công nghệ.

Trump đóng sập cánh cửa công nghệ đối với lao động nước ngoài

Les Echos nói về "Trump và chủ trương điên rồ - visa 100.000 đô la". Tại sao Donald Trump quyết định đóng cánh cửa công nghệ Mỹ đối với người ngoại quốc ? Lãnh vực này thực sự là động lực của nền kinh tế Hoa Kỳ, cho dù ít nhân viên nhưng lương rất cao, thu hút 400 tỉ đô la đầu tư trong năm nay và khống chế thị trường chứng khoán. Từ nay lao động nhập cư phải trả 100.000 đô la để có visa H1-B vào Hoa Kỳ làm việc trong ngành công nghệ.

Les Echos đề nghị thử nhìn qua "Mag 7", bảy tập đoàn kỹ thuật số lớn nhất trị giá trên 18.000 tỉ đô la. Tập đoàn lớn nhất Nvidia chuyên sản xuất chip bán dẫn, được thành lập năm 1993 bởi Jensen Huang, một người Hoa sinh ở Đài Loan. Tổng giám đốc Microsoft hiện nay, Satya Nadella, sinh tại Hyderabad ở Ấn Độ, đến Mỹ học vi tính năm 21 tuổi. Apple do Tim Cook điều hành, nhưng người sáng lập Steve Jobs có cha vốn là sinh viên người Syria. Một trong hai người sáng lập Google là Sergey Brin, sinh tại Liên Xô năm 1973, và Alphabet, công ty mẹ của công cụ tìm kiếm nổi tiếng đang do Sundar Pichai, một người Ấn Độ lãnh đạo.

Còn nhà sáng lập Amazon. Jeff Jorgensen có cha dượng là di dân người Cuba, Miguel Bezos. Mark Zuckerberg, ông chủ Facebook có gốc gác Đức nhập cư, và Tesla do Elon Musk, sinh tại Nam Phi sáng lập. Musk kịch liệt phản đối rào cản 100.000 đô la, sau khi là nhà tài trợ hào phóng nhất trong chiến dịch tranh cử của Trump. Nhìn chung, người nhập cư chiếm tỉ lệ 1/4 trong việc lập công ty ở Hoa Kỳ, 23% số bằng sáng chế và 32% các phát minh. Tại sao lại bỏ qua nguồn tài nguyên này ? Donald Trump lý giải, di dân đánh cắp việc làm của người Mỹ, cũng như các nhà xuất khẩu nước ngoài cướp đi công việc của nhà sản xuất trong nước. Nhưng nếu thế giới đóng cửa, nếu sáng tạo không còn, thì chẳng ai được lợi lộc gì.

Ấn Độ, nạn nhân chính của "visa 100.000 đô"

Le Figaro cho biết "Ấn Độ là nạn nhân đầu tiên của việc Trump siết chặt visa công nghệ". Từ cuối thập niên 90, Ấn Độ là nhân tố chính trên thế giới về dịch vụ vi tính : bảo trì, phát triển các ứng dụng và phần mềm, quản lý cơ sở hạ tầng, phân tích dữ liệu… Từ nhiều thập niên, các tập đoàn Mỹ giao phó cho các công ty Ấn Độ một phần công việc này, nhưng cũng cần người làm việc tại chỗ. Một số tập đoàn như Tata chiếm phần lớn visa H-1B để làm việc cho Amazon, cho đến nay vẫn đóng 5.000 đô la một người, tổng cộng 27,5 triệu đô la năm ngoái. Với luật mới, số tiền phải đóng lên đến 550,5 triệu đô la, chiếm 1/10 lợi nhuận toàn cầu của tập đoàn.

Kỹ nghệ Châu Âu trước "cú sốc Trung Quốc thứ hai"

Cũng trên lãnh vực kinh tế, Le Monde báo động "Kỹ nghệ Châu Âu trước sự đổ bộ của hàng Trung Quốc". Cuộc chiến thuế quan giữa Washington và Bắc Kinh khiến Trung Quốc đổ hàng sang thị trường Châu Âu, mùa hè này đã tăng 10% trong khi Châu Âu vất vả bảo vệ nền công nghiệp của mình.

Hai nhà kinh tế David Autor và Gordon Hanson cảnh báo Châu Âu nên chuẩn bị cho một "cú sốc Trung Quốc thứ hai", sau vụ Bắc Kinh được gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) hồi năm 2001. Cú sốc thứ nhất đã làm biến mất nhiều lãnh vực kỹ nghệ và nhiều triệu việc làm tại Hoa Kỳ và Châu Âu. Lần này còn nguy hại hơn vì nay Trung Quốc không chỉ đe dọa các ngành sử dụng nhiều lao động, mà đang lấn lướt trong các lãnh vực sáng tạo như trí thông minh nhân tạo, chuyển đổi năng lượng, quốc phòng…

Thị trường Châu Âu là một trong những thị trường mở cửa nhất thế giới, và Bắc Kinh lợi dụng để tuồn số hàng sản xuất thừa vào. Kỹ nghệ châu lục vừa chịu đựng mức cầu giảm, vừa đương đầu với hàng Trung Quốc giá rẻ nhờ được Nhà nước trợ giá, phải kêu gọi Liên Hiệp Châu Âu có biện pháp đối phó. Một thành viên ban lãnh đạo tập đoàn luyện kim Đức Thyssenkrupp bực tức nói : "Chúng ta còn muốn sản xuất xe hơi ở Châu Âu nữa hay không ? Có muốn sản xuất thép không ? Cần phải quyết định !". Ủy Ban Châu Âu hứa sẽ có kế hoạch hỗ trợ ngành thép, xe hơi, hóa chất, dệt may nhưng còn phải thương lượng giữa 27 nước và chẳng biết đến bao giờ mới thực hiện được.

Sản xuất quá thừa, kinh tế Hoa lục lao đao

Le Monde cho biết vô số lãnh vực tại Trung Quốc cung vượt quá cầu rất nhiều, từ pin mặt trời cho đến tàu cao tốc. Nhà kinh tế tên tuổi Lu Da Dao từng cảnh báo, tại thành phố cỡ trung bình Quế Lâm (Guilin) có đến 9 nhà ga mới được xây dựng. Đảng cộng sản Trung Quốc khuyến khích "các lực lượng sản xuất mới", ưu tiên cho xe hơi điện, bình điện và năng lượng tái tạo. Chính quyền các thành phố và tỉnh đua nhau tài trợ, thu hút các nhà máy xe hơi, tạo điều kiện cho các nhãn hiệu địa phương. Hậu quả là cạnh tranh vô cùng gay gắt, chỉ có 39% đại lý xe có lời trong năm 2024. Bắc Kinh cố gắng lập lại trật tự, nhưng thị trường nội địa nhất là xe hơi đang trong cảnh chợ chiều, cuộc chiến giá cả dẫn đến hệ lụy giảm phát.

Thụy My