Châu Âu : Tự mình nói chuyện với Putin hay ngồi đợi "hai nhà bất động sản Mỹ" ?

Châu Âu vẫn loay hoay trước câu hỏi có nên nối lại đối thoại với Nga về vấn đề Ukraine hay không. Việc Hoa Kỳ rút quân khỏi Syria gây lo ngại về khả năng tổ chức Nhà nước Hồi giáo tăng cường các hành động khủng bố. Người dân Mỹ chuẩn bị bước vào tương lai của "dầu mỏ bẩn và không khí ô nhiễm". Trên đây là những chủ đề chính được các nhật báo Pháp số ra hôm nay, 13/02/2026, quan tâm. 

Một chiếc xe tham gia diễu hành đường phố trong lễ hội carnaval Rose Monday tại Düsseldorf, miền tây nước Đức, vào ngày 04/03/2019. AFP – Marcel Kusch

Đầu tiên về thời sự Châu Âu, nhật báo Le Monde hôm nay phân tích về sự chia rẽ trong nội bộ khối 27 nước về việc nối lại đàm phán với Nga để kết thúc cuộc chiến dai dẳng tại Ukraine. Trong khi tổng thống Pháp Emmanuel Macron đang cố gắng thuyết phục các nhà lãnh đạo khôi phục quan hệ đối thoại với Điện Kremlin, nhiều nước vẫn tỏ ra hoài nghi về hiệu quả của sáng kiến cũng như phương thức thực hiện. 

Trước tiên là những người đồng thuận với việc nối lại đàm phán. Tổng thống Cộng hòa Cyprus Nikos Christodoulides trả lời báo Le Monde khi ông đến thăm Paris hôm thứ Tư rằng : "Chúng ta đã nói chuyện với Putin thông qua Mỹ. Vậy tại sao không tìm cách nói chuyện trực tiếp với ông ấy ? Tất nhiên, với sự hiện diện của Ukraine". Đối với quốc gia đang đảm nhiệm chức chủ tịch luân phiên Hội đồng Liên Hiệp Châu Âu (Liên Âu- EU), câu hỏi này càng trở nên chính đáng hơn khi các cuộc thương lượng do chính quyền Trump tiến hành đôi khi liên quan đến những vấn đề thuộc thẩm quyền của Liên Âu, chẳng hạn như việc để Ukraine gia nhập khối này. 

Trong nội bộ Đảng Dân chủ Xã hội Đức, đối tác trong liên minh cầm quyền và vốn có truyền thống thiên về chủ hòa, vẫn có những tiếng nói ủng hộ đối thoại với Moskva. Phụ trách các vấn đề đối ngoại của đảng tại Bundestag, nghị sĩ Adis Ahmetovic ngày 28/01 đã kêu gọi Châu Âu cần "có mặt tại bàn đàm phán", đồng thời lấy làm tiếc việc Châu Âu "để hai nhà bất động sản người Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner, dẫn dắt các cuộc thương lượng". 

Tại Ý, đề xuất nối lại đối thoại của Châu Âu với Moskva phù hợp với lập trường của thủ tướng Giorgia Meloni. Hồi tháng Giêng, bà từng khẳng định rằng Macron "đã đúng" khi ủng hộ hướng đi như vậy. Tuy nhiên, vấn đề còn lại là tiến hành như thế nào. "Nếu chúng ta mắc sai lầm khi mở lại các cuộc thảo luận với Nga và hành động một cách không phối hợp, chúng ta sẽ phục vụ lợi ích của Putin", bà Meloni tuyên bố, đồng thời bày tỏ ủng hộ việc bổ nhiệm một đặc phái viên của Liên Âu về Ukraine. 

Nhưng liệu Putin có thực sự muốn hòa bình ?  

Ngược lại, ở phía những người phản đối, luận điểm chính được đưa ra là Putin không hề có ý định ngồi vào bàn đàm phán. Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper vẫn tỏ ra hoài nghi. Bà nói : "Điều chúng ta cần là bằng chứng cho thấy Putin thực sự muốn hòa bình, và hiện tại tôi vẫn chưa thấy điều đó (…) Cho đến nay, không có dấu hiệu nào cho thấy Putin sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán". Ba Lan và Thuỵ Điển cũng cho rằng chưa phải lúc nối lại đối thoại với tổng thống Nga. Trước hết phải xác định liệu Nga có thực sự mong muốn đạt được một nền hòa bình có thể chấp nhận được với Ukraine hay không.

Về phần Ukraine, tổng thống Zelensky đã phát biểu trước báo giới : "Gần đây, chúng tôi thường nghe rằng Châu Âu nên có một cuộc đối thoại riêng với Nga. Tôi nghĩ rằng hiện nay Nga sẽ chỉ sử dụng điều đó để làm nhục Châu Âu (…) Với người Nga, không chỉ cần đối thoại mà còn phải gây sức ép. Cần có những lập luận để gây áp lực với họ. Nếu không, họ sẽ hoàn toàn không tôn trọng Châu Âu". 

Phương thức đàm phán cũng là một chủ đề gây nhiều tranh cãi. Tổng thống Macron ban đầu đã cân nhắc một sáng kiến chung với Đức và Vương quốc Anh – trong khuôn khổ E3 – nhưng hai đối tác của ông vẫn tỏ ra dè dặt, dù thủ tướng Friedrich Merz đã nhận định ngày 06/02, trong chuyến công du tới Abu Dhabi, rằng các cuộc đàm phán trước hết phải được "phối hợp" với Hoa Kỳ và Ukraine, và ông nhấn mạnh rằng bản thân không muốn mở "các kênh thảo luận song song".

Không có biên giới cho tham vọng bành trướng của Nga

Vẫn về câu hỏi này, tờ Le Figaro có bài phân tích vì sao việc quay lại đàm phán với Nga sẽ không mang lại kết quả. Tờ báo lấy dẫn chứng về những khó khăn mà chính quyền Trump đang gặp phải trong tiến trình đàm phán, dù họ sẵn sàng đưa ra những nhượng bộ lớn cho Moskva. Những người theo chủ trương hòa hoãn lặp lại chính xác những gì họ đã nói cách đây bốn năm, khi Nga bắt đầu xâm lược Ukraine, nhưng rốt cuộc đã không mang lại kết quả gì. Họ vẫn kêu gọi đàm phán như thể từ đó đến nay Nga chưa từng biến Ukraine thành biển lửa và máu, chưa từng phạm hàng ngàn tội ác chiến tranh. Như thể các nhà tuyên truyền của Moskva không ngày ngày gọi người Châu Âu là "lũ heo" và đe dọa "bẻ gãy cổ" Châu Âu bằng vũ khí hạt nhân chiến thuật. Và như thể một cuộc chiến tranh hỗn hợp quy mô lớn của Nga – mà theo The Economist là "không ngừng mở rộng" – đang không diễn ra trên khắp Liên Hiệp Châu Âu.

Le Figaro nhấn mạnh điều quan trọng cần nhìn thấy ở đây là Nga sẽ không dừng lại vì quốc gia này trong suốt lịch sử của mình đã không ngừng theo đuổi chủ nghĩa bành trướng đế quốc. Nhà sử học Françoise Thom nhận định : "Nga liên tục sử dụng sự bành trướng đế quốc như một sự thay thế cho việc phát triển đất nước và như một công cụ củng cố chế độ chuyên chế". Bà cho rằng "những đặc điểm riêng của chủ nghĩa Bolsheviks từ năm 1917 bắt nguồn từ một truyền thống cổ xưa kéo dài từ thời Ivan Bạo Chúa", dù truyền thống đó từng được làm dịu dưới thời các Sa hoàng khác – những người vào thế kỷ XIX đã bắt đầu xây dựng một nhà nước pháp quyền. 

Theo bà Thom, Putin hiện thân cho "một truyền thống chuyên chế trong đó quyền lực không bị ràng buộc bởi pháp luật", cả trong nước lẫn ngoài nước. Bà giải thích rằng "từ năm 1917, chính quyền đã tìm cách xuất khẩu chủ nghĩa hư vô pháp lý của mình ra nước ngoài". "Lenin muốn phá hủy trật tự Châu Âu, đúng như cách Putin đang cố làm hiện nay, đặc biệt bằng cách ủng hộ chủ nghĩa xét lại của Hungary đối với Ukraine". 

Mỹ rút khỏi Syria, khủng bố Hồi giáo có chớp thời cơ ? 

Về thời sự Trung Đông, Le Figaro chạy tựa bài viết "Mỹ tiếp tục rút quân khỏi Syria". Một ngày sau khi lực lượng Mỹ rút đi, quân đội Syria đã giành quyền kiểm soát căn cứ al-Tanf ở đông nam đất nước vào thứ Năm, theo thông báo của bộ Quốc phòng Syria, nhấn mạnh rằng quá trình rút quân – bắt đầu cách đây hai tuần – đã được thực hiện với sự phối hợp giữa hai bên.

Trước đó một ngày, quân đội Mỹ đã rút hoàn toàn khỏi al-Tanf, trước khi tái triển khai sang Jordan, tại căn cứ al-Burj. Từ đó, binh sĩ Mỹ sẽ phối hợp với phía Syria. Al-Tanf là một địa điểm chiến lược trong khu vực được gọi là "ba biên giới", nổi tiếng với đủ loại hoạt động buôn lậu, nằm ở điểm tiếp giáp giữa Syria, Jordan và Iraq.

Một số nguồn tin cho biết khả năng Mỹ sẽ rút hoàn toàn khỏi các căn cứ còn lại trong vòng một tháng tới, phù hợp với mong muốn của Donald Trump – điều ông đã bày tỏ ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên vào năm 2019. Tổng thống Mỹ đặt cược vào chính quyền Syria và cựu thánh chiến đứng đầu chính quyền này, Ahmed al-Sharaa, để tiến hành cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (Islamic State-Daesh). Điều này làm dấy lên sự hoài nghi từ một số đồng minh của Hoa Kỳ, đặc biệt là Pháp, nước vẫn còn giữ các lực lượng đặc nhiệm hoạt động giữa đông bắc Syria và các tỉnh người Kurd lân cận tại Iraq.

Dù Daesh đã bị đánh bại ở Syria vào năm 2019 và tại Iraq vào năm 2017, tổ chức này vẫn duy trì các "tế bào ngủ" tại những khu vực sa mạc ở Syria, có khả năng tiến hành các cuộc tấn công. Tháng 12 vừa qua, hai binh sĩ Mỹ và một phiên dịch viên người Mỹ đã thiệt mạng trong một chiến dịch được cho là do Daesh thực hiện tại Palmyra, miền trung Syria.

Về phần mình, Pháp lo ngại liệu : "Chính quyền Damascus có đủ khả năng tiến hành cuộc chiến chống Daesh một cách hiệu quả hay không ?". Đây là "ưu tiên tuyệt đối" của Pháp, Ngoại trưởng Jean-Noël Barrot đã tái khẳng định trong chuyến công du cuối tuần trước tới Syria và Iraq. Cho đến nay, lực lượng vũ trang Syria vừa không đủ đông, vừa không đủ quyết tâm để đối đầu với những cựu đồng minh của họ trong cuộc chiến kéo dài nhiều năm chống lại al-Assad. Việc Damascus gần đây giành lại các khu vực người Kurd, tiếp theo là sự gia nhập của hàng nghìn chiến binh Ả rập thuộc các bộ lạc vào lực lượng chính phủ, được cho là sẽ củng cố bộ máy an ninh và quân sự vốn còn nhiều yếu kém này. 

"Tuy vậy, việc trao trả al-Tanf cho Syria vẫn khá đáng ngạc nhiên, vì vũ khí Iran có thể được vận chuyển lậu qua đây sang Syria hoặc Lebanon", một nguồn ngoại giao nhận định. Nhưng theo nguồn tin này, "Donald Trump muốn Ahmed al-Sharaa khôi phục hoàn toàn chủ quyền của mình đối với Syria".

Hoa Kỳ chuẩn bị bước vào thời kỳ mang tên "dầu mỏ bẩn và không khí ô nhiễm"  

Về thời sự nước Mỹ, tờ Les Echos hôm nay quan tâm đến việc chính quyền Trump hôm thứ Năm đã thông báo chấm dứt một văn bản quan trọng năm 2009 về cuộc chiến chống phát thải khí nhà kính tại Hoa Kỳ, với những hệ quả đáng kể đối với người dân Mỹ. Tờ báo nhận định đây là một động thái mang tính biểu tượng. Đúng như đã hứa năm ngoái, Donald Trump tuyên bố bãi bỏ "endangerment finding" (kết luận về sự đe dọa), văn bản được thông qua dưới thời Obama và là nền tảng pháp lý cho các chính sách chống phát thải khí nhà kính (GHG) tại Mỹ. Được Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) thông qua năm 2009, kết luận này – dựa trên bằng chứng khoa học – xác định rằng sáu loại khí nhà kính, bao gồm khí carbon dioxide và methane, là những chất gây ô nhiễm không khí "nguy hiểm đối với cả sức khỏe cộng đồng và phúc lợi của các thế hệ hiện tại và tương lai". Văn bản cũng nêu rõ rằng "tổng lượng phát thải của các khí nhà kính này từ các phương tiện cơ giới và động cơ mới góp phần gây ô nhiễm không khí".

Chính dựa trên những kết luận đó mà EPA đã siết chặt Đạo luật Không khí Sạch (Clean Air Act), qua đó hạn chế phát thải từ các nhà máy điện và tăng cường các tiêu chuẩn tiêu thụ nhiên liệu đối với phương tiện giao thông. Với việc thu hồi văn bản này, chính quyền Trump sẽ loại bỏ "các quy định liên quan đến khí nhà kính đối với các phương tiện đường bộ hạng nhẹ, trung và nặng".

Bằng cách hành động như vậy, "Trump đang đẩy đất nước vào một ngõ cụt của dầu mỏ bẩn và không khí ô nhiễm", Dan Becker thuộc tổ chức môi trường Center for Biological Diversity chỉ trích. Đặc biệt khi "các bằng chứng khoa học về biến đổi khí hậu do con người gây ra và những hậu quả của nó đã là không thể chối cãi vào năm 2009, và kể từ đó càng trở nên đáng báo động và thuyết phục hơn", hơn 1.000 nhà khoa học và chuyên gia đã nhắc lại trong một bức thư công khai vào tháng 7 năm ngoái.

Thống đốc Dân Chủ của nhiều bang cũng đã lên tiếng phản đối. Thống đốc bang California và bang Wisconsin lên án : "Biện pháp này là bất hợp pháp, phớt lờ dữ liệu khoa học và phủ nhận thực tế", đồng thời khẳng định : "Chúng tôi sẽ tiếp tục đấu tranh để bảo vệ người dân Mỹ khỏi ô nhiễm". Việc thu hồi này chắc chắn sẽ bị kiện ra tòa và có thể được đưa lên tới Tòa án Tối cao. Tuy nhiên, quy định mới của chính quyền Trump có thể vẫn được áp dụng trong thời gian chờ giải quyết tranh chấp pháp lý.

Minh Phương