Cháy rừng Gironde : Dấu hiệu báo trước một thực tế khắc nghiệt mới ở Pháp

Cháy rừng nghiêm trọng ở tỉnh Gironde, tây nam Pháp, là chủ đề chiếm trang nhất tất cả các tờ báo lớn của Pháp số ra hôm nay, 24/07/2026. Trong khi Libération và Le Figaro bám sát diễn biến trên thực địa, phản ánh cuộc sống của người dân và lực lượng cứu hỏa, thì Les Echos phân tích nguyên nhân khoa học của hạn hán, còn La Croix lý giải vì sao nước Pháp đang phải đối mặt với một hình thái cháy rừng hoàn toàn mới.

Hậu cảnh của những tàu thuyền ở Lacanau với là đám cháy rừng dữ dội, ngày 23/07/2026. © Stéphane Mahe, Reuters

Nhìn tổng thể, cả bốn tờ báo đều nhận định vụ cháy ở Gironde không còn là một sự cố đơn lẻ, mà phản ánh xu hướng đáng lo ngại đối với nước Pháp nói riêng và Châu Âu nói chung. Libération thuật về nỗi khổ và sự đoàn kết của người dân giữa thảm họa, Le Figaro khắc họa cuộc chiến đầy áp lực của lực lượng cứu hỏa, Les Echos giải thích cơ chế khoa học khiến đất đai khô kiệt nhanh hơn và La Croix cảnh báo biến đổi khí hậu đang làm thay đổi bản chất của các vụ cháy rừng, buộc xã hội phải thích nghi với một thực tế mới mà những kỷ lục đau buồn về cháy rừng có thể sẽ còn tiếp tục bị phá vỡ trong tương lai.

Theo Libération, Gironde đang sống lại cơn ác mộng của mùa hè năm 2022. Chỉ trong vòng 24 giờ, lửa đã thiêu rụi hơn 3.700 ha rừng, buộc hơn 20.000 người dân và du khách phải sơ tán khẩn cấp. Bài báo mở đầu bằng những hình ảnh hết sức ảm đạm : bầu trời chuyển màu nâu đỏ vì khói, mặt trời chỉ còn là một đĩa đỏ mờ, chim chóc bay loạn vì mất phương hướng, cỏ cây khô cháy và mùi khét lan khắp khu vực. Trên các tuyến đường, xe cứu hỏa, máy bay chữa cháy, xe kéo chở bồn nước và người dân cùng tham gia bảo vệ những ngôi nhà đang bị lửa đe dọa.

Nhật báo thiên tả thuật lại nỗi khổ của những người phải rời bỏ nhà cửa trong đêm. Nhiều người chỉ kịp mang theo vài vật dụng thiết yếu, trong khi số còn lại buộc phải bỏ lại vì thời gian quá gấp. Tại các trung tâm tạm cư, điều khiến mọi người lo lắng nhất không phải là việc phải ngủ trên giường dã chiến, mà là liệu ngôi nhà của mình có còn tồn tại sau đám cháy hay không. Ký ức về thảm họa năm 2022, khi hơn 30.000 ha rừng ở Gironde bị thiêu rụi, vẫn còn in trong tâm trí người dân.

Tờ báo cũng nhấn mạnh tinh thần đoàn kết của cộng đồng. Người dân giúp sơ tán hàng xóm, hỗ trợ người khuyết tật, chia sẻ thực phẩm và nơi ở. Tuy nhiên, Libération cũng ghi nhận không phải ai cũng chấp nhận rời đi. Có những người cao tuổi kiên quyết ở lại bảo vệ ngôi nhà mà họ đã gắn bó cả cuộc đời.

Trong khi đó, tờ Le Figaro tập trung nhiều hơn vào công tác chữa cháy và những thách thức mà lực lượng cứu hỏa phải đối mặt. Theo nhật báo thiên hữu, đám cháy nhiều khả năng bắt nguồn từ một thiết bị phát quang gây ra tia lửa, sau đó nhanh chóng lan rộng do thời tiết nóng và gió đổi hướng liên tục. Hàng trăm lính cứu hỏa từ nhiều địa phương khác đã được điều đến Gironde để lập các tuyến phòng thủ, ngăn ngọn lửa tiến vào bán đảo Cap-Ferret, khu du lịch nổi tiếng với một tuyến đường bộ duy nhất dẫn ra ngoài.

Tờ báo đặc biệt lưu ý rằng việc bảo vệ nhà dân hiện trở thành ưu tiên hàng đầu. Nhiều ngôi nhà chỉ còn cách khu vực cháy vài mét. Lính cứu hỏa mô tả cuộc chiến với lửa giống như một "cuộc chiến tranh" mà gần như không thể kiểm soát hoàn toàn do ngọn lửa thay đổi quá nhanh theo gió. Nhiệm vụ của họ không còn là dập tắt hoàn toàn đám cháy, mà chủ yếu là giảm cường độ, ngăn cháy bùng phát trở lại và bảo vệ các khu dân cư.

Trong khi Libération và Le Figaro phản ánh hậu quả trực tiếp của hỏa hoạn, thì Les Echos đặt câu hỏi : Điều gì khiến hạn hán và cháy rừng năm nay trở nên nghiêm trọng đến vậy ?

Theo nhật báo kinh tế, nguyên nhân không nằm chủ yếu ở việc thiếu mưa như nhiều người vẫn nghĩ. Mùa đông vừa qua, nhiều nơi ở Châu Âu vẫn có lượng mưa khá dồi dào. Yếu tố quyết định lại là hiện tượng bốc hơi (évapotranspiration). Khi nhiệt độ không khí tăng cao do biến đổi khí hậu, "cơn khát" của khí quyển cũng tăng theo. Điều đó khiến nước trong đất, sông hồ và cả thực vật bị hút đi nhanh hơn nhiều so với trước.

Các nhà khoa học được Les Echos phỏng vấn cho biết Châu Âu hiện là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới. Vì vậy, nhiệt độ khắc nghiệt ngày càng trở thành nguyên nhân chính gây hạn hán. Theo các nghiên cứu của mạng lưới World Weather Attribution, biến đổi khí hậu do phát thải khí nhà kính đã khiến xác suất của hiện tượng đất nông nghiệp bị khô hạn ở Tây Âu tăng gấp 5 lần. Còn tại Trung và Đông Âu, xác suất này tăng tới 11 lần.

Les Echos cũng cảnh báo hiện tượng này xảy ra khi nhiệt độ trung bình toàn cầu chỉ mới tăng khoảng 1,4°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Nếu Trái Đất nóng lên gần 3°C vào cuối thế kỷ theo một số kịch bản hiện nay, quá trình bốc hơi có thể mạnh gấp đôi, khiến những đợt hạn hán nghiêm trọng như năm nay trở thành hiện tượng thường xuyên thay vì bất thường.

Về phần mình, tờ La Croix cho rằng nước Pháp không chỉ đối mặt với nhiều vụ cháy hơn, mà còn phải đối mặt với một kiểu cháy rừng hoàn toàn mới.

Theo nhật báo công giáo, từ đầu năm đến nay đã có hơn 42.000 ha rừng bị cháy, vượt cả mức kỷ lục năm 2022. Các chuyên gia không còn nói đơn thuần về cháy rừng thông thường, mà gọi đây là những "đám cháy hết sức dữ dội" (feux extrêmes). So với trước đây, tốc độ lan truyền của những đám cháy này có thể đạt tới 9 km/giờ, cao gấp nhiều lần mức khoảng 1 km/giờ của các vụ cháy thông thường. Thời gian cháy cũng lâu hơn, kéo dài nhiều ngày thay vì được khống chế ngay trong đêm như trước.

La Croix đặc biệt phân tích hiện tượng được gọi là cháy đối lưu (feux convectifs). Đây là những đám cháy đủ mạnh để tự tạo ra hệ thống thời tiết riêng. Nhiệt lượng khổng lồ sinh ra những luồng gió mới, hình thành các cột lửa hoặc "lốc xoáy lửa", đồng thời mang theo tàn lửa bay xa hàng kilomet, tạo nên các điểm cháy mới rất khó dự đoán. Chính hiện tượng này đã xuất hiện trong vụ cháy ở Gironde và khiến phương pháp chữa cháy truyền thống không còn hiệu quả.

Theo các chuyên gia được La Croix trích dẫn, phương pháp chữa cháy của Pháp, vốn dựa trên nguyên tắc phát hiện và dập lửa ngay từ giai đoạn đầu, sẽ ngày càng khó phát huy tác dụng trước kiểu cháy mới. Vì vậy, không chỉ lực lượng cứu hỏa, mà chính quyền địa phương và người dân cũng phải thay đổi cách chuẩn bị và ứng phó bởi những vụ cháy dữ dội, nhiều khả năng sẽ trở thành hiện tượng "được bình thường hóa" do tác động của biến đổi khí hậu.

Poipet : từ thành phố sòng bạc đến trung tâm lừa đảo trực tuyến tại Cam Bốt

Nhìn sang Đông Nam Á, nhật báo Le Monde có bài viết về nạn lừa đảo trực tuyến đang hoành hành tại Cam Bốt. Nằm ở biên giới giữa nước này và Thái Lan, Poipet từ lâu nổi tiếng là thành phố sòng bạc, cuộc sống về đêm và các dịch vụ giải trí. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, Poipet còn trở thành một trong những trung tâm lừa đảo trực tuyến lớn nhất Đông Nam Á, thu hút hàng chục nghìn lao động nước ngoài, trong đó nhiều người bị lừa đảo hoặc cưỡng ép làm việc cho các đường dây lừa đảo.

Đầu năm nay, dưới sức ép từ Trung Quốc, chính phủ Cam Bốt đã phát động chiến dịch truy quét quy mô lớn nhằm triệt phá các tổ chức lừa đảo trực tuyến. Bước ngoặt của chiến dịch là vụ bắt giữ doanh nhân gốc Hoa Trần Chí (Chen Zhi), chủ tịch Prince Group, từng được xem là có quan hệ mật thiết với giới lãnh đạo Cam Bốt. Sau đó, khoảng 45.000 người nước ngoài bị trục xuất, hơn 240.000 người khác tự rời khỏi Cam Bốt và 250 trung tâm lừa đảo, bao gồm 91 sòng bạc, đã bị đóng cửa.

Chiến dịch này khiến Poipet thay đổi rõ rệt. Những quán bar, hộp đêm từng đông kín khách Trung Quốc, Indonesia và những nhóm người liên quan đến các đường dây lừa đảo, nay trở nên vắng vẻ. Hoạt động kinh doanh của tài xế tuk-tuk, nhà hàng, khách sạn và nhiều dịch vụ khác cũng lao dốc khi lượng khách gần như biến mất. Nhiều người dân địa phương mất nguồn thu nhập, trong khi hàng loạt nhân viên từng làm việc tại các sòng bạc rơi vào cảnh thất nghiệp.

Trước đó, dù cửa khẩu Poipet – Aranyaprathet phải đóng cửa do căng thẳng biên giới giữa Cam Bốt và Thái Lan, các hoạt động lừa đảo trực tuyến vẫn tiếp diễn và nền kinh tế ban đêm của thành phố hầu như không bị ảnh hưởng. Chỉ đến khi các cuộc truy quét được mở rộng từ tháng 4, nhiều cơ sở kinh doanh mới lần lượt đóng cửa và thành phố mới thực sự rơi vào cảnh đìu hiu.

Theo các chuyên gia, Poipet trở thành "thủ phủ" lừa đảo trực tuyến nhờ quá trình phát triển kéo dài trong nhiều thập kỷ. Từ cuối những năm 1990, thành phố hình thành nền kinh tế xoay quanh các sòng bạc phục vụ khách Thái Lan cùng với hoạt động buôn lậu và mại dâm. Đến giữa những năm 2010, làn sóng đầu tư của Trung Quốc vào Cam Bốt đã tạo điều kiện để các tổ chức tội phạm người Hoa mở rộng hoạt động sang Đông Nam Á, biến Poipet thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới lừa đảo trực tuyến của khu vực.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng trong thời gian dài, các hoạt động phạm pháp tại Poipet đã được bưng bít bởi những nhân vật có thế lực chính trị và kinh tế. Tiêu biểu là thượng nghị sĩ Kok An, chủ sở hữu nhiều sòng bạc tại Poipet, vừa bị bộ Tài chính Mỹ trừng phạt với cáo buộc bảo kê cho các mạng lưới lừa đảo, dù ông phủ nhận các cáo buộc này.

Mặc dù chính quyền Phnom Penh liên tục truy quét và bắt giữ thêm hàng trăm nghi phạm, nhiều chuyên gia nhận định ngành công nghiệp lừa đảo trực tuyến vẫn chưa bị xóa sổ. Các chuyên gia cảnh báo chiến dịch hiện nay mới chỉ làm gián đoạn hoạt động của các đường dây lừa đảo, chứ chưa phá vỡ được mạng lưới quyền lực đứng phía sau. Nhiều dấu hiệu cho thấy các hoạt động lừa đảo vẫn đang tiếp diễn với quy mô nhỏ hơn tại khách sạn hoặc các khu dân cư. Nếu sức ép từ quốc tế suy giảm, những mạng lưới này hoàn toàn có khả năng hoạt động trở lại.

Indonesia : Sinh viên bất mãn trước khủng hoảng dân chủ và kinh tế

Vẫn tại Đông Nam Á, trên trang nhất, tờ La Croix ghi nhận, vào tháng 6 vừa qua, khoảng 1.500 sinh viên tại Jakarta đã xuống đường phản đối chính sách kinh tế của chính phủ và vai trò ngày càng lớn của quân đội trong đời sống dân sự. Dù phong trào biểu tình năm 2025 từng bị đàn áp, sự bất mãn trong xã hội Indonesia vẫn chưa biến mất.

Atan, cựu lãnh đạo hội sinh viên Đại học Indonesia, cho rằng sinh viên Indonesia luôn chịu áp lực phải đại diện cho những vấn đề của xã hội. Anh từng tham gia lãnh đạo làn sóng biểu tình lớn vào tháng 08/2025 khi hàng chục nghìn người xuống đường tại nhiều tỉnh thành để phản đối việc quân đội mở rộng quyền lực trong các vị trí dân sự cũng như phản đối các chính sách bị cho là gây bất bình đẳng.

Phong trào này ban đầu lan rộng nhờ mạng xã hội, nhưng không có một lãnh đạo thực thụ. Sau khi chính phủ triển khai quân đội hỗ trợ cảnh sát và bắt giữ hàng nghìn người biểu tình, phong trào dần suy yếu. Tuy nhiên, nhiều sinh viên cho rằng những vấn đề khiến họ xuống đường vẫn còn tồn tại.

Indonesia từng trải qua một bước ngoặt dân chủ quan trọng vào năm 1998 khi phong trào sinh viên góp phần lật đổ chế độ độc tài Suharto. Sau giai đoạn cải cách Reformasi, quân đội từng rút dần khỏi các hoạt động dân sự. Nhưng những năm gần đây, nhiều nhà quan sát nhận thấy nền dân chủ Indonesia đang có dấu hiệu suy giảm, đặc biệt dưới thời tổng thống Prabowo Subianto, một cựu tướng lĩnh quân đội.

Một trong những vấn đề gây tranh cãi là chương trình bữa ăn miễn phí MBG của chính phủ nhằm hỗ trợ hàng chục triệu trẻ em và phụ nữ mang thai. Dù có mục tiêu xã hội tích cực, chương trình này bị chỉ trích vì các vụ bê bối tham nhũng, nhiều ca ngộ độc thực phẩm... Một số sinh viên cho rằng nguồn ngân sách lớn dành cho chương trình này nên được sử dụng cho giáo dục, giảm bất bình đẳng và tạo việc làm.

Ngoài khó khăn kinh tế, thế hệ trẻ Indonesia còn lo ngại về hạn chế tự do ngôn luận, tham nhũng, sự suy yếu của nền dân chủ và các cam kết tạo việc làm của chính phủ chưa được thực hiện như mong đợi. Đối với nhiều sinh viên sắp tốt nghiệp, tương lai tại Indonesia trở nên ngày càng mơ hồ. Một số người, dù có bằng cấp và kỹ năng, vẫn cảm thấy khó cạnh tranh nếu không có quan hệ hoặc xuất thân từ gia đình khá giả. Vì vậy, không ít thanh niên bắt đầu nghĩ đến việc ra nước ngoài để tìm cơ hội mới.

Qua những cuộc biểu tình và những câu chuyện của sinh viên, có thể thấy thế hệ trẻ Indonesia không chỉ phản đối các vấn đề kinh tế trước mắt, mà còn đang đặt câu hỏi lớn hơn về hướng đi của đất nước : Indonesia có thể duy trì những thành quả dân chủ sau nhiều thập kỷ cải cách hay đang bước vào một giai đoạn suy giảm quyền tự do trước ảnh hưởng của quân đội ngày càng tăng.

Phan Minh