Liên Âu cảnh giác trước chiến lược "hợp tác" của Trung Quốc

Hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc – Liên Âu, tình hình thảm khốc ở dải Gaza, cuộc đua về trí tuệ nhân tạo giữa Mỹ và Châu Âu là ba trong số những chủ đề được báo chí Pháp khai thác nhiều hôm nay 25/07/2025.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tiếp chủ tịch Hội Đồng Châu Âu Antonio Costa (trái) và chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen tại Đại lễ đường Nhân dân, Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 24/07/2025. via Reuters – China Daily

Trang nhất và bài xã luận của tờ Le Figaro nhận định nỗ lực quyến rũ Châu Âu của Trung Quốc đã thất bại. Hội nghị thượng đỉnh giữa Liên Hiệp Châu Âu (EU) và Trung Quốc đã phơi bày những căng thẳng ngày càng gia tăng giữa Bắc Kinh và Bruxelles. Như thường lệ, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đề cập đến "hợp tác cùng có lợi", nhưng đồng thời cũng gửi đi một lời đe dọa ngầm khi kêu gọi Châu Âu "lựa chọn chiến lược đúng đắn". Về phần mình, chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen yêu cầu phải có "những giải pháp thực sự" để điều chỉnh "sự mất cân bằng" trong mối quan hệ với Trung Quốc.

Sau khi Donald Trump được bầu làm tổng thống Mỹ và phát động chiến tranh thương mại, Bắc Kinh đã hy vọng lôi kéo Liên Âu về phía mình. Trung Quốc đã tìm cách thuyết phục các nước Châu Âu bằng những cam kết mở rộng thị trường Hoa Lục và hợp tác trong các lĩnh vực như ô tô điện và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, Liên Âu vẫn bày tỏ sự ngờ vực và điều đó hoàn toàn có cơ sở.

Nhiều doanh nghiệp Châu Âu, bị cuốn hút bởi thị trường Trung Quốc, đã vỡ mộng với cái gọi là "hợp tác cùng có lợi". Họ đã phải chuyển giao công nghệ quý giá cho Bắc Kinh mà chỉ nhận được rất ít lợi ích. Châu Âu cũng không thể hợp tác với các tập đoàn Trung Quốc trong lĩnh vực 5G do những lo ngại về an ninh quốc phòng, và việc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc cũng đầy rủi ro, nhất là khi công nghệ đó được dùng làm công cụ tuyên truyền cho chế độ độc tài.

Nhật báo thiên hữu cũng nhấn mạnh rằng căng thẳng giữa Châu Âu và Trung Quốc không phải là điều mới mẻ. Những vấn đề như đàn áp ở Tây Tạng, Tân Cương, Hồng Kông hay tham vọng của Hoa Lục ở Biển Đông luôn là chủ đề gây tranh cãi. Tuy nhiên, bất đồng liên quan đến chiến tranh Ukraine lại càng làm tình hình thêm trầm trọng. Trên danh nghĩa, Bắc Kinh khẳng định muốn "một giải pháp hòa bình", nhưng trên thực tế, Trung Quốc đang hỗ trợ Nga bằng cách mua dầu hỏa của nước này và cung cấp cho Moskva các linh kiện lưỡng dụng có thể dùng để sản xuất vũ khí. Điều đó cho thấy Trung Quốc sẽ không bao giờ từ bỏ "đối tác cấp dưới" là Nga.

Đức từ lâu đã phụ thuộc vào xuất khẩu sang Trung Quốc, giờ đây đang tìm cách giảm bớt sự phụ thuộc đó. Le Figaro kết luận rằng nếu không muốn tiếp tục bị Trung Quốc thao túng, Liên Âu cần phải đoàn kết và đối mặt với Bắc Kinh như một khối thống nhất.

Trung Đông : Israel "tung hoành" ở Gaza đến khi nào ?

Về thời sự Trung Đông, nhật báo Le Monde dành trang nhất và bài xã luận báo động về tình hình thảm khốc ở dải Gaza, nơi mà quân đội Israel bắn phá không ngừng nghỉ. Số người thiệt mạng sắp vượt qua 60.000 người, trong đó có hàng nghìn trẻ em. Hàng chục nghìn người khác bị thương hoặc tàn tật suốt đời do các cuộc oanh kích của Nhà nước Do Thái.

Ngoài bạo lực vũ trang, viện trợ nhân đạo còn bị Israel và Mỹ thao túng. Việc phân phát thực phẩm ít ỏi một cách hỗn loạn và thường đi kèm với các vụ bắn phá gây ra nạn đói diện rộng. Le Monde nhận xét đây không phải là sự ngẫu nhiên mà là kết quả của chiến lược Israel muốn tái cấu trúc khu vực, được hậu thuẫn bởi sức mạnh quân sự của Hoa Kỳ. Luật pháp quốc tế liên tục bị vi phạm và tội ác chiến tranh đang trở thành "chuẩn mực" mà thủ tướng Benjamin Netanyahu muốn áp đặt.

Nhiều quốc gia trên thế giới đang rất phẫn nộ, nhưng họ phải đưa ra một lựa chọn rõ ràng : hoặc tiếp tục chỉ trích mà không có hành động cụ thể, hoặc quyết định can thiệp để ngăn chặn điều đang trở thành một cuộc thanh lọc sắc tộc.

Israel vốn được cộng đồng thế giới ủng hộ sau vụ tấn công khủng bố của tổ chức Palestine Hamas ngày 07/10/2023, nhưng giờ đây, Nhà nước Do Thái đã đi quá giới hạn của quyền tự vệ. Le Monde kết luận rằng đã đến lúc cộng đồng quốc tế phải có những hành động cụ thể như ban hành các biện pháp trừng phạt về chính trị, ngoại giao, kinh tế hoặc văn hóa. Cần có sự dũng cảm để chấm dứt tình trạng áp dụng tiêu chuẩn kép. Giờ đây, các nước cần đưa ra lựa chọn rõ ràng : hoặc phản đối bằng hành động, hoặc im lặng và làm ngơ trước thảm kịch ở Gaza.

Mỹ bỏ xa Châu Âu trong cuộc đua về trí tuệ nhân tạo

Nhìn sang Hoa Kỳ, trang nhất và bài xã luận của tờ Les Echos nhận xét tổng thống Donald Trump thường có nhiều phát biểu tào lao, nhưng khi ông nói rằng "nước Mỹ là quốc gia đã khởi xướng và chiến thắng trong cuộc đua về trí tuệ nhân tạo" thì thật khó để phản bác. Các tập đoàn công nghệ lớn đã đầu tư mạnh vào AI trong nhiều năm và tăng tốc kể từ khi ứng dụng ChatGPT ra mắt vào cuối năm 2022. Tập đoàn Google vừa gia tăng đầu tư vào AI lên 10 tỷ đô la chỉ trong năm 2025, nâng tổng đầu tư lên 85 tỷ đô la. Những công ty của Mỹ sở hữu một yếu tố then chốt của AI : điện toán đám mây (cloud). Google, Amazon và Microsoft là những công ty vận hành các thuật toán của ChatGPT, Le Chat hay Gemini.

Nhật báo kinh tế cho rằng Châu Âu đang bị thụt lùi trong cuộc đua này. Lục địa già có nhiều giải pháp AI trong lĩnh vực y tế, như Nabla, có thể giúp bác sĩ trong khám chữa bệnh, hoặc trong lĩnh vực tài chính, như Pigment, một công ty kỳ lân giúp doanh nghiệp lớn ra quyết định nhanh hơn.

Công ty khởi nghiệp Lovable của Thụy Điển, ra đời chỉ cách đây 8 tháng, cho phép người không biết lập trình tạo website và phần mềm nhanh chóng. Công ty này mới đạt doanh thu 100 triệu đô la chứ chưa phải hàng tỷ đô la, nhưng đây là bằng chứng cho thấy phần mềm "made in Europe" không hề "xoàng".

Les Echos kết luận rằng để có thêm nhiều công ty như Pigment hay Lovable, các tập đoàn lớn cần nhanh chóng đầu tư vào công nghệ và không để kéo dài đến 18 tháng thử nghiệm. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng cần trang bị phần mềm AI để tăng năng suất và đổi mới. Khi đó, Châu Âu sẽ không còn là bên chạy sau trong cuộc đua về AI nữa.

Mỹ : Donald Trump tấn công vào giới khoa học

Vẫn tại Hoa Kỳ, nhật báo thiên tả Libération dành trang nhất cảnh báo về việc tổng thống Donald Trump tiếp tục tấn công vào giới khoa học. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), được tổng thống Richard Nixon thành lập vào năm 1970, hiện đang trong quá trình bị chính quyền Trump giải thể, đặc biệt là bộ phận khoa học chủ chốt – Văn phòng Nghiên cứu và Phát triển (ORD). Hơn 1.150 nhà khoa học (hóa học, sinh học, độc học) đang đứng trước nguy cơ bị sa thải. Hành động này đánh thẳng vào "trái tim và bộ não" của EPA, khiến cơ quan này không thể tiếp tục dựa vào khoa học để bảo vệ môi trường.

Một ví dụ điển hình là vụ ô nhiễm sông Cape Fear ở bang Bắc Carolina, nơi các nhà máy công nghiệp thải ra các hợp chất PFAS, còn gọi là "chất ô nhiễm vĩnh cửu". Năm 2012, hai nhà hóa học của EPA đã phát hiện chất ô nhiễm GenX ở con sông này. Nhờ phát hiện nói trên, chính quyền địa phương đã áp dụng các biện pháp xử lý nước và siết chặt quản lý nhà máy.

Tuy nhiên, vào tháng 7, chính quyền Trump đã tuyên bố chính thức xóa bỏ ORD và thay thế bằng một cơ quan mới – "Cục Khoa học Ứng dụng và Giải pháp Môi trường", bị chính quyền kiểm soát hoàn toàn. Các chuyên gia kỳ cựu như Jennifer Orme-Zavaleta và Paul Anastas cảnh báo rằng sự thay đổi này sẽ hủy hoại uy tín của Hoa Kỳ trong lĩnh vực khoa học, đe dọa sức khỏe cộng đồng và khiến EPA trở nên mù lòa trong việc đối phó với ô nhiễm.

Việc giải thể ORD nằm trong khuôn khổ chiến lược rộng lớn hơn của chính quyền Trump, đó là làm suy yếu khoa học để gỡ bỏ những quy định về môi trường. Chính quyền biện minh rằng hành động này nhằm tiết kiệm ngân sách, song giới chuyên gia nhận định mức cắt giảm này quá nhỏ so với lợi ích y tế cộng đồng mà EPA mang lại.

Kế hoạch nói trên chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ Project 2025, một dự án do Heritage Foundation đề xuất, với mục tiêu xóa bỏ các quy định bảo vệ môi trường hiện hành. 64% nội dung của kế hoạch này đã được triển khai. Một trong những mục tiêu quan trọng là hủy bỏ quyết định "Endangerment Finding" năm 2009, vốn là cơ sở pháp lý để Mỹ kiểm soát khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Nếu điều đó xảy ra, toàn bộ chính sách liên bang về khí hậu sẽ bị tê liệt.

Nhiều nhà khoa học, công đoàn và nhân viên EPA gọi đây là một "chủ nghĩa phát xít hóa thạch", nơi mà lợi ích kinh tế của một số tập đoàn được đặt trên tính mạng và sức khỏe của hàng triệu người dân. Gần 300 nhân viên EPA đã lên tiếng phản đối trong thư ngỏ, dù phải chịu hậu quả nghiêm trọng. Các chuyên gia cho rằng chỉ có sức mạnh cử tri và nhận thức xã hội mới có thể đảo ngược được bước thụt lùi lịch sử này.

Pháp : Số người chết nhiều hơn số trẻ sinh ra

Về xã hội, trang nhất và bài xã luận của tờ La Croix báo động số trẻ sinh ra ở Pháp liên tục giảm. Từ ngày 01/06/2024 đến ngày 31/05/2025, số người chết nhiều hơn số trẻ sinh ra : 651.200 người chết so với 650.400 trẻ sinh. Đây là lần đầu tiên hiện tượng này xảy ra kể từ năm 1945.

Các nghiên cứu cho thấy người Pháp không chỉ sinh ít con hơn mà còn giảm mạnh khát vọng muốn có nhiều con. Gia đình có hai con, vốn từng là tiêu chuẩn, giờ trở nên hiếm hoi hơn. Con một, trước đây bị cho là cô đơn, được nuông chiều hay ích kỷ, giờ được đánh giá là tự lập, sáng tạo và trưởng thành hơn.

Theo các chuyên gia dân số, xu hướng này dường như khó có thể đảo ngược. Tình trạng số người sinh ra ít hơn số người chết là một cảnh báo cho tất cả mọi người : một xã hội không sinh con và không muốn có con, về lâu dài, sẽ suy yếu nghiêm trọng.

Nhật báo công giáo nhận xét việc sinh con giờ đây không dễ dàng vì những bất ổn kinh tế, lo lắng về môi trường và tình hình địa chính trị. Trước thềm cuộc tranh luận về ngân sách, chính giới sẽ cần phải lưu ý đến vấn đề này. Việc cải cách trợ cấp gia đình là một hướng đi cần được xem xét.

Hiện nay, vấn đề không chỉ là khuyến khích gia đình có nhiều con như sau năm 1945, mà còn là khuyến khích các cặp đôi ít nhất có con đầu lòng, vốn là điều tối thiểu. Cũng cần hỗ trợ mạnh mẽ những người muốn có hai, ba, bốn con hoặc nhiều hơn thế, và La Croix kết luận rằng tương lai của đất nước đang thực sự bị đe dọa.

Phan Minh