Chiến tranh, drone và bóng đá : Một thế giới đầy biến động

Chiến tranh ở Ukraine tiếp tục làm biến động sâu sắc cán cân nhân lực và tư duy quân sự tại Châu Âu, trong khi các điểm nóng mới tại Trung Đông và những hệ lụy an ninh ở vùng Vịnh cho thấy xung đột không còn mang tính khu vực. Trong bối mcảnh đó, chiến thắng của đội bóng PSG (Paris Saint Gerain) lại trở thành một biểu tượng trái chiều của quyền lực tài chánh trong thể thao.

Một cư dân cùng chú chó trước một địa điểm bị drone và hỏa tiễn Nga tàn phá tại Kiev, Ukraine ngày 02/06/2026. Reuters - Stringer

Nửa triệu người Nga đã mất mạng trong chiến tranh ở Ukraine

Trong bài xã luận "Cuộc sống bằng mọi giá", La Croix ngày 02/06/2026 nhận định cuộc chiến tranh giữa Nga và Ukraine là một cỗ máy xay thịt. Một con số vừa được chính quyền Anh đưa ra gây chóng mặt : gần 500.000 người Nga đã thiệt mạng kể từ tháng 2/2022 – theo Anne Keast-Butler, giám đốc tình báo mạng (GCHQ-Government Communications HeadQuarters). Số bị thương và mất tích gần gấp đôi.

Luân Đôn không đưa ra con số thương vong phía Ukraine, nhưng ước tính gần đây nhất vào tháng 12/2025 cho biết có 100.000 đến 140.000 người chết và từ 400.000 đến 500.000 người bị thương và mất tích. Còn phải kể thêm thiệt hại của thường dân do những đợt không kích của Moskva. Ngoài ra còn có những tàn phá vô hình khác từ cuộc xâm lược của Nga. Số lượng trẻ sơ sinh ở Ukraine đang giảm mạnh : năm 2025 chỉ bằng một nửa so với năm 2018. Đó là do hàng triệu phụ nữ Ukraine, thường là những người đã làm mẹ, phải di cư khi cuộc xung đột bắt đầu, và tâm lý bất ổn về tương lai đối với những người ở lại.

Chiến tranh dường như không có hồi kết, các cuộc đàm phán đang bế tắc, chính quyền Trump đang bận rộn với Iran và eo biển Hormuz. Không thể có thỏa thuận nào về vấn đề chính nếu ngưng bắn, đó là kiểm soát vùng Donbas, đặc biệt là những khu vực mà Nga đã không thể chiếm nổi sau bốn năm giao tranh.

Cuộc chiến này giống như một cái bẫy giăng sẵn cho cả hai bên tham chiến. Về phía Ukraine, đây là cuộc chiến vì sự tồn vong của đất nước, nhưng cũng có góc độ cá nhân. Tinh thần kháng chiến, ăn sâu trong lòng người dân, thúc đẩy nhiều thanh niên nam nữ đặt câu hỏi về sự tiếp nối của sự sống trong khi đối mặt với cái chết. Cũng chính thước đo này thể hiện niềm hy vọng của cả một dân tộc.

Pháp chuẩn bị phát triển drone và robot theo kinh nghiệm Kiev

Le Figaro cho biết "Tại Pháp, việc ‘drone hóa’ đã làm thay đổi lục quân". Trong năm 2026, bộ binh sẽ có hơn 15.000 drone, đây là giai đoạn đầu tiên trong quá trình hiện đại hóa. Sau khi trắc nghiệm tại một trung đoàn dù thủy quân lục chiến, năm "phi đội" drone sẽ sớm được thành lập. Tướng Pierre Schill, tổng tham mưu trưởng lục quân khẳng định sẽ ưu tiên phổ quát cho mọi người ở mọi cấp độ đều có thể sử dụng được drone và trong giai đoạn hai, phải có những đơn vị chuyên về robot và drone. Dựa theo bài học từ cuộc chiến ở Ukraine, cần có các drone ở khắp nơi. Nỗ lực của lục quân Pháp có vẻ còn nhỏ bé so với hàng triệu drone của quân đội Ukraine, nhưng Pháp không trong tình trạng chiến tranh và không cần có một kho vũ khí sẽ nhanh chóng trở nên lỗi thời. Theo tướng Schill, điều cần nhất là năng lực sản xuất và sáng tạo, chú trọng đến robot mặt đất.

Dự án Pendragon là một ưu tiên khác. Đơn vị robot tương lai này, mà trí thông minh nhân tạo do một cơ quan cấp bộ phát triển, sẽ phải thực hiện những nhiệm vụ như một đơn vị binh sĩ thực thụ. Đó là một đại đội chủ yếu gồm các robot, được sáu quân nhân chỉ huy. Có bốn đơn vị tương đương tiểu đội với bốn robot, có thể là một tiểu đội chống tăng, một chống drone, một yểm trợ và một thám báo. Chiến tranh quay lại Châu Âu đã làm đảo lộn kế hoạch hiện đại hóa lục quân dự kiến từ lâu. Sau Scorpion, dự án Titan sẽ thay chân với loại xe tăng tiếp theo tăng Leclerc vào năm 2040, nhưng tướng Schill cho rằng xe tăng tương lai sẽ phải phối hợp với các nền tảng được robot hóa và kết nối.

Việc sử dụng phổ biến drone và robot trong quân đội chỉ là một phần của chuỗi hiện đại hóa, động lực của những năm tới sẽ là hệ thống chỉ huy. Các sở chỉ huy phải có khả năng xử lý nhiều dữ liệu hơn, giao tiếp thông qua các mạng khác nhau và tích hợp các công cụ trí thông minh nhân tạo. Điều này hoàn toàn mang tính chiến lược, không thể chỉ dựa vào các giải pháp của Mỹ. Đối với Tướng Schill, lục quân phải có khả năng tăng tốc và chấp nhận rủi ro.

Kuwait, nạn nhân ít được biết đến của chiến tranh Iran

Tại Trung Đông, Les Echos nhận thấy "Kuwait là con mồi dễ xơi và nạn nhân thầm lặng của cuộc chiến tranh giữa Iran và Hoa Kỳ". Đất nước vẫn yên ổn lâu nay, chẳng may còn là quốc gia vùng Vịnh có nhiều căn cứ quân sự Mỹ nhất. Đây là những tồn tại còn lại từ thời chiến tranh vùng Vịnh chống Saddam Hussein.

Kuwait hiện có 6 căn cứ Mỹ trong đó có hai căn cứ không quân quan trọng và một trong những trung tâm hậu cần lớn nhất của CentCom, Bộ chỉ huy Hoa Kỳ tại Trung Đông. Trước chiến tranh có khoảng 13.000 quân nhân Mỹ tại Kuwait, và trái với Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất sở hữu một quân đội có thực lực nhất là không quân, quân đội Kuwait rất yếu. Hoa Kỳ với sự hỗ trợ của Anh quốc cung cấp các phi cơ tiêm kích Eurofighter hiện là trụ cột để giữ an ninh. Về ngoại giao, Kuwait dựa vào "ông anh" Saudi Arabia, không ký thỏa thuận Abraham với Israel nhưng cố giữ quan hệ tốt đẹp.

Là láng giềng của Iraq và Iran, Kuwait rất dễ tổn thương. Đầu tháng 4, quốc gia này đã phải hứng chịu khoảng một ngàn cuộc tấn công, gồm 350 tên lửa và 750 drone. Nằm ở cuối vùng Vịnh, Kuwait lúc bình thường sản xuất 2,4 triệu thùng dầu mỗi ngày, nhưng hai tháng qua sản lượng sụt mất 65% và xuất khẩu đã phải ngưng lại vào tháng Tư. Là một trong số các quốc gia giàu nhất trên thế giới tính theo đầu người, Kuwait có thể trụ được, nhưng đang lo sợ sắp tới sẽ thành nạn nhân liên đới của cuộc chiến. Không thể tự vệ nếu không có sự hỗ trợ của Mỹ, nhưng ở thế yếu so với Iran – chế độ thần quyền hiện đang phong tỏa nền kinh tế và chứng tỏ có quyền quyết định số phận Kuwait.

PSG làm nên lịch sử cho thể thao Pháp

Trên lãnh vực thể thao, quay lại với chiến thắng của PSG, Le Monde nhận định sức mạnh tài chánh đóng vai trò quyết định trong bóng đá. Giải vô địch Cúp C1 lần thứ hai liên tiếp của đội Paris Saint-Germain (PSG) chứng tỏ giải đấu danh giá nhất Châu Âu này là lãnh địa của những câu lạc bộ giàu có nhất.

Paris Saint-Germain đã làm nên dấu ấn trong lịch sử thể thao Pháp. Chiến thắng trước Arsenal vào thứ Bảy, ngày 30/05 tại Budapest, là một kỳ tích thể thao thực sự : chỉ có Real Madrid, dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Zinedine Zidane, mới giành được chức vô địch Châu Âu liên tiếp ba lần, từ năm 2016 đến 2018. Điều này sẽ mang lại sự tự tin cần thiết cho bóng đá Pháp trước khi World Cup bắt đầu tại Hoa Kỳ, Canada và Mêhicô trong chưa đầy hai tuần nữa.

Nỗi vui mừng tràn ngập các đường phố thủ đô và nhiều nơi khác ở Pháp sau tiếng còn kết thúc trận đấu, đám đông tập hợp tại Champ-de-Mars, Paris để chào đón các tuyển thủ quay về cho thấy tầm quan trọng của giải này. Nhưng bạo động đã làm lu mờ lễ hội : sáng Chủ nhật bộ trưởng nội vụ Laurent Nuñez thông báo một người thiệt mạng, hàng trăm người bị thương, 457 người bị câu lưu. Những cảnh phá hoại, tiếc thay đã trở thành lệ thường sau một chiến thắng thể thao, chủ yếu của PSG.

Le Figaro lấy làm tiếc là trong khi hội nghị Choose France đạt kết quả đầu tư kỷ lục, chính những cảnh bạo động ở Paris mới được truyền thông các nước đưa tin rộng rãi. Một ví dụ mới cho thấy hình ảnh nước Pháp đã bị xấu đi. Về phía cảnh sát đã rất kềm chế nhưng không giấu được sự phẫn nộ khi bị những người trẻ tấn công như trong trò chơi video.

Câu lạc bộ giàu rộng tay mua cầu thủ giỏi

Thành tích đội bóng của ông Luis Enrique không thể làm quên đi một thực tế khác của bóng đá : tài trợ khổng lồ. Đã đành huấn luyện viên người Tây Ban Nha đã biết tạo nên một ê-kíp ổn định, cá nhân phục vụ cho tập thể. Nhưng Luis Enrique cũng được hưởng lợi từ sự hào phóng của một ông chủ không giới hạn về tài chính : 1,4 tỉ euro đã được bơm vào PSG kể từ năm 2011.

Điều này đã làm mất cân bằng hoàn toàn giải vô địch Pháp. Sự chênh lệch về ngân sách rất lớn : mùa giải 2025-2026, ngân sách của PSG là 850 triệu euro, gấp 34 lần so với Angers hay Le Havre, những câu lạc bộ nghèo nhất Ligue 1 (giải bóng đá vô địch quốc gia Pháp). Chênh lệch về nguồn lực làm mất đi sự hồi hộp của thể thao mỗi mùa giải, dẫn đến sự quan tâm của công chúng đối với giải vô địch quốc gia giảm sút. Do đó, các đài truyền hình cũng ít quan tâm hơn và mua bản quyền truyền hình với giá rẻ mạt, trong khi đây là một phần nguồn tài trợ cho các câu lạc bộ bóng đá Pháp.

Sức mạnh của PSG, trên thực tế, là minh họa cho một sự thay đổi trong bóng đá không chỉ riêng của Pháp. Phán quyết Bosman, được Tòa án Công lý Cộng đồng Châu Âu đưa ra năm 1995, đã mở cửa thị trường chuyển nhượng bằng cách cho phép các cầu thủ bóng đá được tự do dịch chuyển trong Châu Âu khi hết hợp đồng. Các câu lạc bộ giàu có nhất ngay lập tức tận dụng để mua những cầu thủ nước ngoài xuất sắc với giá ngày càng cao.

iPhone dùng linh kiện từ 60 nước, Boeing từ ba lục địa…

Trên trang Ý kiến của Les Echos, Jean-Baptiste Wautier, nhà đầu tư và là giảng viên của Science Po Paris đóng góp thêm một góc nhìn về địa chính trị. Ông giải thích "Vì sao thắng được một cuộc chiến đã trở nên bất khả". "Kẻ mạnh nắm giữ quyền lực, kẻ yếu phải khuất phục". Câu nói của Thucydides trong tác phẩm "Chiến tranh Peloponnesian" tóm lược một chân lý đã chi phối ít nhất hai thiên niên kỷ địa chính trị : quyền lực được tính theo khả năng thống trị bằng sức mạnh.

Roma tuy nhỏ nhưng chinh phục được tất cả, người Mông Cổ sống bằng những gì chiếm được, Anh quốc nhờ hải quân và thuộc địa sở hữu được những gì cần đến. Tuy nhiên Thucydides còn bổ sung thêm một sắc thái khác : kẻ mạnh không làm những gì họ "muốn" mà những gì "có thể". Logic quyền lực này đã chết dưới tác động lặng lẽ của một khái niệm kinh tế : lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo, công bố năm 1817.

Bằng cách chứng minh rằng mỗi quốc gia nên chuyên môn hóa vào những gì mình sản xuất tốt nhất và trao đổi phần còn lại, Ricardo đã khởi động một cỗ máy đã làm cho sự thống trị đế quốc cổ điển trở nên bất khả thi. Một chiếc iPhone sử dụng các linh kiện từ hơn 60 quốc gia : chip TSMC của Đài Loan, màn hình của Hàn Quốc, cảm biến của Nhật Bản, đất hiếm của Châu Phi và được lắp ráp tại Trung Quốc theo các thông số kỹ thuật được xác định ở California. Đây không phải là ngoại lệ : theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), gần 70% thương mại thế giới tiến hành với các chuỗi giá trị toàn cầu. Một chiếc Boeing 787 có các linh kiện của Nhật Bản chiếm 35% giá thành.

Không có bá quyền tuyệt đối vì các nước phụ thuộc lẫn nhau

Nền kinh tế toàn cầu không còn đơn giản là tổng hợp của các nền kinh tế quốc gia. Mỗi cường quốc chiếm một mảnh của puzzle, không ai sở hữu toàn bộ. Trung Quốc chiếm 70% sản lượng đất hiếm toàn cầu và 90% hoạt động tinh chế, những vật liệu thiết yếu cho động cơ điện, vũ khí và tua bin gió. Nhưng nước này lại phụ thuộc vào Đài Loan về chất bán dẫn tiên tiến, với TSMC kiểm soát 67% sản lượng chip toàn cầu. Nga sở hữu khí đốt và dầu lửa - chiếm 20% GDP, 30% doanh thu liên bang - nhưng không có năng lực nào khác. Hoa Kỳ thống trị lãnh vực tài chính và thiết kế chip, nhưng lại phụ thuộc vào Trung Quốc về 70% lượng đất hiếm.

Có thể phản bác là sự phụ thuộc lẫn nhau đã có từ 1914. Norman Angell xuất bản cuốn "Ảo tưởng vĩ đại" năm 1910, lập luận rằng hội nhập kinh tế sẽ khiến chiến tranh trở nên phi lý. Chiến tranh đã xảy ra. Nhưng nó đã chứng minh luận điểm của ông theo một cách khác : phá hủy các đế chế đã gây ra chiến tranh. Anh Quốc bắt đầu quá trình suy tàn. Donald Trump đang cố gắng tái hiện lại logic đế quốc : sử dụng lực lượng quân sự quy mô lớn ở Vịnh Ba Tư, áp thuế, chuyển sản xuất về nước, gây áp lực đơn phương. Kết quả là sự hỗn loạn làm gián đoạn chuỗi cung ứng của Mỹ đồng thời gây tổn hại cho các đối thủ. Hình thức thống trị cũ - chinh phục, chiếm đóng, khai thác - đã trở nên phi lý về mặt kinh tế. Sự phụ thuộc lẫn nhau khiến bá quyền tuyệt đối trở nên bất khả thi.

Thụy My