Iran : Từ Hormuz đến Bab al-Mandab, chiến tranh đe dọa năng lượng thế giới

Báo chí Pháp ngày 27/07/2026 nhận định, sau eo biển Hormuz, một tuyến hàng hải chiến lược khác đang bị đe dọa : Bab al-Mandab ở Hồng Hải. Qua lực lượng Houthi ở Yemen, Iran tiếp tục gây sức ép lên các tuyến vận tải quốc tế, biến những điểm nghẽn hàng hải thành công cụ quyền lực mới trong cuộc đối đầu với phương Tây.

Những tay súng vừa được tuyển mộ vào lực lượng Houthi gặp nhau ở ngoại ô thủ đô Sanaa, Yemen, năm 2024.

Iran và "ổ khóa" Hormuz : Sức mạnh quân sự Mỹ gặp giới hạn

Về chiến tranh Trung Đông, Le Figaro nhận định, "Donald Trump ngưng tấn công Iran vì lo thiếu hỏa tiễn". Đối với Les Echos "Trump trì hoãn, nhưng Saudi Arabia và Yemen đối đầu". Sau 13 ngày Mỹ oanh tạc liên tiếp Iran, kể từ tối thứ Sáu không thấy động tĩnh gì dù tổng thống Hoa Kỳ nói vẫn muốn oanh kích dữ dội hơn. Về phía Iran cũng không tấn công các láng giềng vùng Vịnh. Chỉ là tạm nghỉ hay một sự thay đổi chiến lược ?

New York Times hôm thứ Bảy dẫn hai nguồn tin thân cận chính quyền cho biết, Donald Trump sau một cuộc họp kín với hai cố vấn chủ chốt và các thành viên quan trọng của nội các đã hoãn lại việc leo thang quân sự. Ông bị các cố vấn quân sự thuyết phục phần nào, họ nhấn mạnh kho dự trữ hỏa tiễn đang cạn dần, nhất là tên lửa dành cho hệ thống Patriot – cần thiết để bảo vệ lực lượng viễn chinh Mỹ ở Jordan, Kuwait, Bahrein và Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất – những căn cứ này đã hứng chịu hỏa lực dữ dội của Iran trong hai tuần qua.

Tổng thống Mỹ và các phụ tá hàng đầu của ông cũng lo ngại về khả năng leo thang xung đột ở Trung Đông, sự rạn nứt với các đồng minh quan trọng ở vùng Vịnh dễ bị Iran tấn công, một cú sốc kinh tế toàn cầu, khủng hoảng năng lượng và tị nạn. Giám đốc truyền thông Nhà Trắng Steven Cheung tuyên bố tổng thống luôn ưu tiên một giải pháp ngoại giao, đồng thời bảo lưu mọi khả năng nếu Iran "tiếp tục các hoạt động khủng bố ở eo biển Hormuz hoặc chống lại các đồng minh". Về phía Iran cũng kềm chế không trả đũa, đồng thời đe dọa "chiến tranh sẽ lan rộng về địa lý".

Nguy cơ thiếu hỏa tiễn khiến Washington chùn tay

Le Figaro trích dẫn báo chí Mỹ cho biết tổng tham mưu trưởng quân đội, tướng Dan Caine nhấn mạnh việc quân đội Mỹ đã dùng đến rất nhiều hỏa tiễn đánh chặn Patriot đắt tiền. Phó tổng thống JD Vance cũng cho rằng leo thang chỉ dẫn đến ngõ cụt, với việc kinh tế toàn cầu lại xáo động. Nguy cơ này càng tăng lên với việc quân nổi dậy Houthi thân Iran tấn công các cơ sở dầu lửa ở Yanbu, cảng dầu chính của Saudi Arabia ở Hồng Hải dùng để vòng tránh eo biển Hormuz.

Alan Eyre, nhà cựu ngoại giao Mỹ từng đàm phán về hiệp định nguyên tử năm 2015 đánh giá, việc leo thang khó thể buộc các nhà lãnh đạo Iran thay đổi lằn ranh đỏ về eo biển Hormuz. Cho đến nay, giải pháp quân sự vẫn chưa thể phá vỡ bế tắc. Theo ông Alan Eyre, tốt nhất là nên thỏa hiệp, bằng một dạng giám sát hay kiểm soát eo biển của Iran ít nhất là trong ngắn hạn, có thể cùng với Oman. Cuối tuần qua, Cộng Hòa Hồi giáo đã đàm phán với Oman về vấn đề này.

Hoa Kỳ cũng có thể chấm dứt thiệt hại bằng cách tuyên bố chiến thắng với việc phá hủy cơ sở hạ tầng nguyên tử của Iran, như sau chiến dịch oanh tạc quy mô bằng pháo đài bay B-2, tháng 6/2025. Tuy nhiên, thị trường không dễ bị đánh lừa, người ta theo dõi số lượng tàu đi qua eo biển. Trước chiến tranh, mỗi ngày có 100 đến 130 tàu, nếu không quay lại được với con số này sẽ phải dùng đến trữ lượng dầu lửa và chịu đựng áp lực lạm phát.

Từ Tehran đến Hồng Hải : Những cánh tay nối dài của Iran

Tuy nhiên, ông Trump chưa hoàn toàn loại trừ phương án quân sự. Quân đội Mỹ tại khu vực đã được tăng viện khẩn cấp, và chưa dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran, vẫn đang trong tình trạng báo động cao, sẵn sàng tiến hành các chiến dịch quân sự mới.

Những mục tiêu tiềm tàng được nêu ra trong những ngày gần đây thường là các địa điểm nguyên tử như Pickaxe Mountain, hay Taleghan 2, đã được Tehran tu sửa sau "cuộc chiến 12 ngày". Về phía đồng minh Israel đã chuẩn bị cho một đợt tấn công khác của Mỹ. Ông Trump nói rằng Israel sẽ tham gia "trong vòng hai phút nếu tôi yêu cầu", và theo nhật báo Haaretz của Israel, Nhà nước Do Thái dự đoán sẽ có leo thang.

Trong khi chờ đợi, xung đột đã chuyển hướng với việc phiến quân Houthi ở Yemen đánh vào các nhà máy lọc dầu của Saudi Aramco. Không quân Hy Lạp, hiện đang vận hành hệ thống phòng thủ cho Saudi Arabia, tuyên bố đã bắn hạ hai hỏa tiễn và một drone từ Yemen. Saudi Arabia cũng đã ném bom vào Hodeidah, một cảng do Houthi kiểm soát ở duyên hải miền tây Yemen. Lượng lưu thông qua eo biển Hormuz đang ở mức thấp nhất từ hơn hai tháng qua.

Houthi hoàn toàn lệ thuộc Iran về vũ khí

Đặc phái viên của La Croix tại Yemen cho biết, "Với đồng minh Iran, phe Houthi đang kẹt trong thế giữa hợp tác và tuân phục". Hai tàu dầu của Saudi Arabia đã bị tấn công hôm 23/07 khi đang vượt qua eo biển Bab Al-Mandab ở Hồng Hải. Sau eo biển Hormuz, đến lượt một trong những hành lang hàng hải nhộn nhịp nhất nối Châu Âu với Châu Á bị đóng cửa : Houthi quyết tâm giành quyền kiểm soát.

Nhật báo công giáo đã gặp trung tá Abdulaziz El Maghidid ở Taëz, thành phố tây nam Yemen, tại trụ sở quân đội quốc gia của chính phủ hợp pháp đóng ở miền nam. Một phần ba thành phố này do phe Houthi chiếm đóng, chiến tuyến chạy ngang qua các khu phố Taëz. Vị sĩ quan khẳng định : "Iran và các lực lượng ủy nhiệm rõ ràng đã giúp Houthi củng cố quyền lực ở Yemen. Phe này thi hành những gì được lệnh, như phá rối giao thông hàng hải ở eo biển Bab Al-Mandab".

Nhân danh ủng hộ Palestine, Houthi từng bắn mấy chục hỏa tiễn vào Israel kể từ tháng 11/2023. Dù đưa ra luận điệu chống Do Thái và chống Mỹ, phe này rất lệ thuộc vào lịch trình của Tehran. Abdu Ahmed Awad, nguyên là chỉ huy quân nổi dậy ở Taëz trong 11 năm nhưng đã bỏ ngũ, nhấn mạnh Houthi không phải là bên quyết định. Họ lại tấn công Saudi Arabia là vì Tehran đã bật đèn xanh.

Viên cựu sĩ quan xác nhận là cấp trên của mình nhận lệnh từ Vệ binh Cách mạng thông qua các cố vấn được Tehran gởi sang Yemen. "Họ chỉ liên lạc với các thủ lãnh Houthi được chỉ định, như Al Ghamari (phụ trách hoạt động quân sự của Houthi đã bị chết trong trận bom của Israel năm 2025). Thậm chí họ không tin tưởng vào chính các chiến binh của mình".

Phe nổi dậy rất lệ thuộc vào vũ khí Iran. Abdu Ahmed Awad tiết lộ : "Houthi hoàn toàn không có kỹ năng sản xuất. Iran sở hữu những nhà máy bí mật trong những khu vực họ kiểm soát ở Yemen, sản xuất drone, hỏa tiễn và cả những khẩu súng trường mà lực lượng nổi dậy khoe là tự làm ra". Những chuyến hàng cũng được đưa sang từ duyên hải Đông Phi.

Lá bài Hồng Hải và nguy cơ khủng hoảng năng lượng

Làm thế nào giải thích việc Houthi không trả đũa sau đợt oanh tạc của Mỹ vào Iran năm ngoái ? Tehran giữ lại lá bài Hồng Hải, hay Houthi tự kềm chế để tồn tại ? Ali Al Bukhaity, cựu phát ngôn viên Houthi từ 2013 đến 2015, cho biết Iran bắt đầu cung cấp hỏa tiễn, drone và tiền bạc từ 2015. Phe nổi dậy không thể phủ nhận việc tuân lệnh Iran, và Houthi không thể tồn tại nếu không có chiến tranh.

Trả lời phỏng vấn của La Croix, chuyên gia Francis Perrin cảnh báo "Việc phong tỏa kéo dài eo biển Bab al-Mandab có thể làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng năng lượng". Đây là một trong những eo biển mang tính chiến lược nhất thế giới. Tuyến đường hàng hải đi qua Ấn Độ Dương, eo biển Bab al-Mandab, Biển Đỏ, kênh đào Suez và Địa Trung Hải vận chuyển một phần đáng kể dầu mỏ, các sản phẩm hóa dầu và khí hóa lỏng, tuy khối lượng ít hơn so với eo biển Hormuz. Trong khi Hormuz là cửa ngõ duy nhất vào Vịnh Ba Tư, Hồng Hải mở ra hai tuyến đường : Bab al-Mandab ở phía nam, mà lực lượng Houthi hiện đang cố đóng cửa, và kênh đào Suez ở phía bắc, nơi Ai Cập đã duy trì hoạt động trong nhiều thập niên. Nếu Houthi tiếp tục quấy rối, giá dầu có thể vượt qua ngưỡng 100 đô la một thùng.

Cháy rừng : Nước Pháp trong "mùa hỏa ngục"

Về thời sự nước Pháp, trang nhất của tất cả các báo hôm nay đỏ rực một màu của lửa. Le Figaro chạy tít "Cuộc chiến đấu gia tăng cường độ để chống lại những trận hỏa hoạn mang tầm vóc lịch sử". Cũng với hình ảnh lính cứu hỏa đang cố gắng chữa cháy, Libération đưa tít lớn "Cuộc chiến tranh tiêu hao". La Croix chạy tựa "Bị nhấn chìm trong ngọn lửa", Les Echos nói về "Tỉnh Gironde trước ngọn lửa thế kỷ", Le Monde nhấn mạnh đến việc "Nước Pháp đối mặt với những trận cháy không thể kiểm soát nổi".

Libération cho rằng hãy còn quá sớm để nghĩ đến những gì sẽ xảy ra tiếp theo, việc khẩn cấp là dập tắt những đám cháy khổng lồ đã thiêu rụi 42.000 hecta rừng. Đồng thời là việc cung cấp nơi trú ngụ, thức ăn nước uống cho hàng ngàn người sơ tán, vốn là người cư ngụ, làm việc hay đến nghỉ hè tại đây. Nhất là quan tâm đến những người hùng lính cứu hỏa đáng được ngưỡng mộ. Bên cạnh đó là nỗi xúc động, tình tương trợ của một xã hội đang trong nghịch cảnh.

Cũng là niềm hãnh diện khi nước Pháp chỉ trong vài ngày đã sơ tán được gần 240.000 người mà không xảy ra cảnh hỗn loạn, không một người dân nào thiệt mạng, trừ trường hợp đáng buồn của hai người lính chữa lửa. Nhưng nhật báo thiên tả băn khoăn, liệu bộ máy hành chánh Nhà nước này đã rất hiệu quả trong việc xử lý tình trạng khẩn cấp trong bốn ngày qua, có nghĩ đến những thay đổi cần thiết trong tương lai hay không ?

Le Figaro thiên hữu trong bài xã luận "Một mùa hỏa ngục" ngậm ngùi, con người đã chinh phục vũ trụ, vượt qua nhiều bệnh tật và tạo ra một trí thông minh nhân tạo hiệu quả hơn cả chính mình. Nhưng khi đối mặt với lửa, cũng như với nước (lũ lụt) hay đất (động đất), con người bỗng nhiên trở nên nhỏ nhoi trước sức mạnh bùng phát của thiên nhiên, không thể nào chống chọi được, ít nhất là trong ngắn hạn, với những hệ quả về kinh tế xã hội, sinh thái. Vậy con người đành bất lực ?

Thụy My