Chiến tranh Iran : Ngừng bắn mong manh và đàm phán bất trắc

Cuộc chiến tranh Trung Đông với những diễn biến mới không mấy lạc quan và Liên Hiệp Châu Âu nín thở theo dõi cuộc bầu cử lập pháp ở Hungary vào Chủ nhật, đó là những chủ đề thời sự được các báo Pháp ra ngày 10/04/2026 chú ý.

Thủ đô Islamabad của Pakistan, theo dự kiến là nơi diễn ra đàm phán Mỹ - Iran. Reuters – Waseem Khan

Một lệnh ngừng bắn mong manh và cuộc đàm phán đầy bất trắc đó là kết quả mà tổng thống Mỹ Donald Trump đạt được sau 40 ngày phát động cuộc tấn công cùng với Israel nhắm vào Iran và Lebanon. Thế nhưng, ngay sau khi lệnh ngừng bắn tạm thời hai tuần vừa đạt được với Iran hôm trước, ngày hôm sau Lebanon chìm trong tang thương sau đợt không kích dữ dội của Israel khiến hàng trăm người thiệt mạng và gây tàn phá nghiêm trọng, đặc biệt tại Beirut.

Tựa trang nhất của Le Monde : "Israel bắn phá Lebanon bất chấp hưu chiến". Tựa chính của Le Figaro : "Lebanon dưới làn bom đạn hy vọng hưu chiến". Le Monde cho biết quân đội Israel ngày thứ Tư, 08/04, đã phát động chiến dịch tấn công lớn nhất từ trước tới nay nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Lebanon, trong bối cảnh căng thẳng khu vực tiếp tục leo thang. Trong khi đó Le Figaro ghi nhận, thủ tướng Israel Benyamin Netanyahu, ngày 10/04 tuyên bố muốn mở các cuộc đàm phán trực tiếp với Beirut trong thời gian sớm nhất, với nội dung bao gồm giải giáp Hezbollah và tiến tới hòa bình giữa hai nước.

Về những diễn biến mới của cuộc chiến tranh Trung Đông, nhật báo Le Monde có bài xã luận mang tiêu đề : "Chiến thắng không thể tìm thấy của Donald Trump", ghi nhận phát động một cuộc chiến luôn dễ hơn rất nhiều so với việc chấm dứt nó. Donald Trump hiện đang trải nghiệm điều đó khi lệnh ngừng bắn với Iran được công bố tối 07/04 tại Washington. Những tranh cãi về điều khoản của thỏa thuận, cũng như sự phạm vi áp dụng lệnh đình chiến không rõ ràng, cho thấy rõ tổng thống Mỹ đang vội vã đi tìm lối thoát khỏi cuộc xung đột mà chính ông đã châm ngòi.

Sau gần sáu tuần ném bom liên tục trên khắp Iran, các mục tiêu của Mỹ, lật đổ chính quyền Tehran, phá hủy chương trình hạt nhân và làm tê liệt năng lực tên lửa của Iran, đều chưa đạt được rõ ràng. Iran vẫn duy trì khả năng kháng cự, chương trình hạt nhân chưa bị kiểm soát hoàn toàn, và kho uranium làm giàu vẫn không thấy đâu. Sau khi nhiều lãnh đạo chính trị và quân sự thiệt mạng trong các đợt tấn công của Israel và Mỹ, một thế hệ lãnh đạo mới của Iran đã nhanh chóng lên nắm quyền, chứng tỏ khả năng phục hồi đáng kể của chế độ.

Xã luận của Le Monde nhận định chuyển từ chiến tranh sang đàm phán luôn là bước đi khó khăn đối với các bên tham chiến. Iran từ lâu nổi tiếng với chiến thuật đàm phán kéo dài để giành thời gian. Nhưng uy tín của Mỹ cũng bị tổn hại vì Washington từng giả vờ theo đuổi đàm phán vào tháng 2 trong khi thực tế đã quyết định tiến hành chiến tranh.

Các cuộc thương lượng dự kiến bắt đầu ngày 10/4 sẽ mang tính quyết định. Nếu thất bại, viễn cảnh tiếp tục chiến tranh, việc Iran duy trì kiểm soát eo biển Hormuz và sự bất ổn kéo dài tại khu vực vùng Vịnh sẽ chỉ khiến tất cả các bên đều trở thành kẻ thua cuộc, Le Monde kết luận.

Eo biển Hormuz : Quân bài chủ của Iran

Nút thắt hiện nay của cuộc xung đột là eo biển Hormuz. Báo Libération chạy tựa "Hormuz, quân bài chủ của Iran". Tờ báo cho hay, dù Mỹ và Iran đã công bố một thỏa thuận ngừng bắn, tình hình tại eo biển Hormuz vẫn không cho thấy dấu hiệu bình thường, khi lưu thông hàng hải gần như tê liệt và căng thẳng an ninh tiếp tục chi phối toàn khu vực. Chỉ một ít tàu thương mại dám di chuyển, phần lớn có liên hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với Iran.

Eo biển Hormuz vốn là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, với khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu phải đi qua đây. Vì vậy, bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực này đều có tác động trực tiếp đến giá năng lượng và chuỗi cung ứng quốc tế.

Theo tờ báo, trong bối cảnh xung đột hiện nay, Iran bị cáo buộc sử dụng vị trí chiến lược của mình như một công cụ gây sức ép. Việc kiểm soát luồng lưu thông qua eo biển được xem như một đòn bẩy chính trị, giúp Tehran gia tăng ảnh hưởng trong các cuộc đàm phán với Mỹ và các đối tác quốc tế.

Theo Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển, các tuyến hàng hải quốc tế phải đảm bảo quyền "đi qua vô hại" đối với tàu thương mại. Tuy nhiên, Iran chưa phê chuẩn công ước này và vẫn khẳng định quyền kiểm soát trong vùng biển thuộc chủ quyền của mình. Libération nhận định, nếu Iran thực sự áp đặt kiểm soát cứng rắn hơn, điều này có thể tạo tiền lệ nguy hiểm trong luật hàng hải quốc tế, làm gia tăng xung đột tại các tuyến đường biển chiến lược khác trên thế giới.

Trump đã bị Netanyahu thuyết phục

Vẫn về cuộc xung đột Trung Đông, Le Figaro đề cập đến thông tin đang thu hút sự chú ý của dư luận thế giới, đó là những tiết lộ trong hậu trường ra quyết định tấn công Iran của tổng thống Donald Trump. Bài viết đề tựa "Netanyahu đã thuyết phục Trump đánh Iran thế nào", đề cập nội dung một cuốn sách sắp xuất bản của hai nhà báo của New York Times, Maggi Haberman và Jonathan Swan, dựa trên các tiết lộ từ nhiều quan chức Nhà Trắng.

Cuốn sách có tựa "Regime Change : Inside the ­Imperial Presidency of Donald Trump" tạm dịch là "Thay đổi chế độ : Bên trong nhiệm kỳ tổng thống uy quyền Donald Trump" cho thấy ảnh hưởng của thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đối với tổng thống Donald Trump là yếu tố quan trọng khiến Mỹ quyết định tấn công Iran.

Ông Netanyahu đã trực tiếp trình bày kế hoạch tấn công Iran trong một cuộc họp kín tại Nhà Trắng hôm 11/02. Ông thuyết phục Trump rằng đây là cơ hội "hiếm có" để làm suy yếu hoặc thay đổi chế độ Iran. Ông Trump được mô tả là ấn tượng với lý lẽ của Netanyahu và nhanh chóng nghiêng về phương án hành động quân sự.

Một số quan chức Mỹ như giám đốc CIA và cố vấn an ninh gia tỏ ra hoài nghi về khả năng "thay đổi chế độ" ở Iran quốc, trong khi chỉ có phó tổng thống JD Vance bày tỏ lo ngại rõ ràng về rủi ro của chiến dịch. Tuy vậy, đa số trong nội các không phản đối quyết liệt.

Tổng thống Trump được miêu tả là đã tin vào đánh giá của Israel và cho đây là "cơ hội lịch sử", bất chấp những cảnh báo về hậu quả quân sự và chính trị trong một cuộc họp cuối cùng với các cộng sự thân cận nhất hôm 26/02. Ngày hôm sau, trên chuyên cơ Air Force One, Trump nói : "Tôi cho là chúng ta phải làm điều đó và ông ra lệnh : Chiến dịch cơn thịnh nộ kinh hoàng được thông qua. Không hủy. Chúc may mắn !".

Hoa Kỳ - NATO : Khủng hoảng lòng tin

Cuộc chiến tranh Trung Đông không chỉ làm đảo lộn thế giới mà còn gây khủng hoảng trong quan hệ đồng minh của Mỹ. Nhân cuộc gặp giữa tổng thống Mỹ Donald Trump và tổng thư ký Liên Minh bắc Đại Tây Dương tại Washington ngày 09/04, Le Figaro có bài "Đối mặt với những thất bại ở Iran, Trump trút nỗi tức giận sang NATO".

Sau những khó khăn trong chiến dịch quân sự tại Iran và tiến trình ngừng bắn còn mong manh, tổng thống Mỹ Donald Trump chuyển hướng chỉ trích sang NATO, cáo buộc các đồng minh truyền thống không hỗ trợ đầy đủ cho Mỹ và Israel.

Các tuyên bố cứng rắn và khó đoán của ông làm gia tăng lo ngại về sự ổn định của quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Le Figaro ghi nhận quan hệ giữa giữa NATO và Mỹ đang rơi "vào khủng hoảng niềm tin chưa từng có". Ông nhiều lần ngỏ ý đang cân nhắc thu hẹp hiện diện quân sự Mỹ tại Châu Âu, và mới đây nhất, khi bế tắc ở Iran, ông thậm chí dọa rút khỏi NATO, khiến các đồng minh không khỏi lo ngại.

Tuy nhiên, bài báo phân tích : Mỹ đang duy trì lực lượng quân sự tại 14 quốc gia Châu Âu với khoảng 80.000 binh sĩ và nhiều căn cứ chiến lược quan trọng, đóng vai trò then chốt trong các chiến dịch tại Trung Đông và Châu Phi. Việc đóng cửa các căn cứ này không chỉ tốn kém, mà còn làm suy giảm nghiêm trọng khả năng triển khai sức mạnh toàn cầu của Mỹ. Các chuyên gia cho rằng Mỹ không thực sự muốn rời bỏ vị thế trong NATO, vì không có lợi ích chiến lược rõ ràng.

Tuy nhiên, mức độ cam kết của Mỹ với an ninh Châu Âu đang bị đặt dấu hỏi, khi các ưu tiên chiến lược của Washington không còn trùng khớp với Châu Âu. Trong khi đó, Châu Âu phụ thuộc lớn vào Mỹ về tình báo, hậu cần và chỉ huy quân sự, nên không thể dễ dàng thay thế vai trò của Washington. Dù Mỹ chưa có dấu hiệu rời bỏ NATO, nhiều chuyên gia cảnh báo mức độ cam kết của Mỹ không còn chắc chắn như trước.

Các nước Châu Âu bị chia rẽ : một số quốc gia muốn tăng tốc tự chủ quốc phòng, trong khi nhiều nước ở sườn phía đông vẫn lo ngại nếu mất "ô bảo vệ" của Mỹ trước Nga. Tình trạng này làm gia tăng bất ổn chiến lược trong nội bộ NATO. Bài báo kết luận rằng căng thẳng nội bộ và các tuyên bố khó đoán từ Washington đang tạo ra "khoảng trống dễ tổn thương", có thể bị Nga khai thác, làm suy yếu toàn bộ cấu trúc an ninh Châu Âu.

Bầu cử Hungary : Châu Âu hồi hộp chờ kết quả

Một thời sự khác cũng được các báo Pháp đặc biệt chú ý : Cuộc bầu cử lập pháp tại Hungary, được đánh giá là quan trọng nhất năm ở Châu Âu. Sau hơn 15 năm nắm quyền gần như tuyệt đối, Chủ Nhật 12/04, thủ tướng Hungary Viktor Orbán sẽ phải đối mặt với cuộc bầu cử mang tính sống còn đối với sự nghiệp chính trị của ông đấu với Péter Magyar, một nhân vật từng trung thành với chế độ, chỉ trong vài tháng đã trở thành hy vọng lớn nhất của phe đối lập.

Les Echos ghi nhận "Viktor Orbán lần đầu tiên sau 16 năm đứng trước nguy cơ bị loại trong cuộc bầu cử lập pháp diễn ra Chủ Nhật này. Tuy nhiên, kết quả vẫn chưa chắc chắn do hệ thống bầu cử được cho là có lợi cho ông Orbán". Châu Âu đang dõi theo với sự lo lắng : thất bại của Orbán có thể làm thay đổi cục diện quan hệ giữa Bruxelles và một quốc gia vốn thường xuyên theo đuổi chính sách cản trở trong Liên Hiệp Châu Âu.

Le Figaro có bài "Bị Orbán cản trở, EU hy vọng ông thất cử". Thủ tướng Hungary Viktor Orbán đã trở thành nhân vật cản đường thường trực trong Liên Âu, nhờ quyền phủ quyết mà ông sử dụng nhiều hơn tất cả các nước thành viên cộng lại. Orbán đã dùng quyền này để gây sức ép trong các vấn đề như hỗ trợ Ukraina, trừng phạt Nga và các quyết định ngân sách của EU. Ông nhiều lần chặn hoặc làm chậm gói viện trợ hàng chục tỷ euro cho Kiev, khiến EU rơi vào bế tắc và căng thẳng nội bộ gia tăng.

Các lãnh đạo Châu Âu chỉ trích hành vi này là "không thể chấp nhận" và làm suy yếu uy tín của Liên Hiệp Châu Âu, nhưng vẫn khó tìm cách vượt qua quyền phủ quyết của Hungary do nguyên tắc đồng thuận. Orbán được mô tả là một nhà lãnh đạo ngày càng đối đầu với EU, đồng thời có xu hướng thân Nga và sử dụng chiến thuật mặc cả chính trị để đổi lấy lợi ích tài chính cho Hungary.

Nhật báo Libération cũng có bài "Đối mặt với những phá hoại của vị thủ tướng dân túy, EU bất lực", phân tích vai trò gây chia rẽ của Viktor Orbán trong Liên Hiệp Châu Âu, đặc biệt trong bối cảnh chiến tranh Ukraina. Ông Orbán được cho là nhận được sự ủng hộ ngầm từ Vladimir Putin và Donald Trump, qua đó làm suy yếu sự thống nhất của Liên Hiệp Châu Âu.

Bên cạnh đó, Hungary dưới thời Orbán liên tục được nhắc đến như một trường hợp suy giảm tiêu chuẩn dân chủ, với các vấn đề về pháp quyền, tham nhũng và phân biệt đối xử. Tuy nhiên, EU gần như không có công cụ đủ mạnh để trừng phạt hoặc loại bỏ một thành viên.

Bài viết cũng nhấn mạnh cấu trúc đặc biệt của EU : không phải một liên bang mà là một liên minh các quốc gia, nơi nhiều quyết định quan trọng yêu cầu đồng thuận tuyệt đối. Điều này khiến chỉ một nước có thể chặn toàn bộ hệ thống.

Dù EU đã tìm cách cắt giảm một phần ngân sách dành cho Hungary, các biện pháp này bị xem là hạn chế vì Orbán vẫn có thể gây sức ép ngược lại trong các quyết định ngân sách tương lai.

Cuối cùng, bài báo kết luận rằng không có giải pháp dễ dàng cho vấn đề này trong cơ cấu hiện tại của EU. Nếu không có sự đoàn kết mạnh mẽ hơn để đối phó với các quốc gia "gây cản trở hệ thống", và trước ảnh hưởng từ Nga, Liên Hiệp Châu Âu có nguy cơ bị suy yếu nghiêm trọng.

Anh Vũ