Từ Crimea đến Hormuz : Chiến tranh thật, hòa bình giả

Từ Crimea đang bị siết chặt bởi các đòn tấn công của Ukraine đến những cuộc thương lượng mong manh quanh hồ sơ Iran, báo chí Pháp ngày 22/06/2026 cho thấy một thế giới mà chiến sự vẫn tiếp diễn sau những tuyên bố hòa bình. Đằng sau các mặt trận tưởng như tách biệt là cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc, với Châu Âu ngày càng bị buộc phải xác định vị trí của mình.

Một trạm xăng đóng cửa sau khi chính quyền ngưng việc bán xăng cho dân chúng do các cuộc tấn công của Ukraine trên tuyến đường tiếp tế ở Saki, Crimea, ngày 22/06/2026. Reuters - Alexey Pavlishak

Crimea đối mặt khủng hoảng nhiên liệu dưới các đòn đánh của Kiev

Le Figaro và Les Echos chú ý đến việc "Tại Crimea, chính quyền Nga phải định mức xăng dầu" vì drone Ukraine liên tục tấn công để cắt đứt tất cả những tuyến đường tiếp tế cho bán đảo bị Nga sáp nhập. "Sắp tới Crimea sẽ trở thành một hòn đảo" - tuyên bố của bộ trưởng quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cách đây vài ngày đang dần trở thành hiện thực.

Các cuộc không kích có phương pháp của Kiev từ nhiều tuần qua nhằm triệt nguồn thu nhập dầu khí của Moskva, đồng thời gia tăng bất bình của người dân Nga. Hôm qua tổng thống Volodymyr Zelensky xác nhận đã "tấn công tầm xa nhắm vào hậu cần quân sự của quân chiếm đóng, kỹ nghệ dầu lửa và phòng không". Trong đó có một kho dầu ở Kertch, trung tâm vận chuyển dầu ở Krasnodar, cơ sở hạ tầng quân sự, bốn giàn S-400, hai giàn hỏa tiễn Pantsir.

Người đứng đầu "Cộng hòa Crimea" là Sergey Aksyono hôm qua loan báo ngưng bán xăng ở các trạm, chỉ phân phối cho các cơ quan công đang bảo đảm các hoạt động thiết yếu. Một phần Crimea đã bị cúp điện. Trên mạng xã hội, các video cho thấy người Nga lo lắng thậm chí hoảng loạn, đổ xô đến các nhà ga để mong chạy khỏi Crimea càng nhanh càng tốt.

"Xa lộ tử thần" và nỗi lo bị cô lập của bán đảo Crimea

Cũng như sau trận không kích Moskva tuần trước, lại thấy những cảnh tượng đầy kịch tính : các cơ sở dầu lửa làm mồi cho những đám cháy khổng lồ. Những hình ảnh ấn tượng khác là những hàng dài mấy trăm chiếc xe hơi gần cầu Kerch, hoàn toàn tắc nghẽn. Xuất hiện một kênh Telegram mang tên "Tìm xăng ở đâu tại Crimea ?".

Thật ra Crimea đã thiếu xăng từ đầu tháng 5 vì drone Ukraine tấn công liên tiếp. Ban đầu chính quyền hạn chế bán mỗi lần tối đa 20 lít xăng, lập ra hệ thống tem phiếu ; rồi đến 04/06 cử cảnh sát trực ở các trạm xăng ghi số xe để tránh gian lận. Ngày 06/06 Sevastopol áp mã QR trên ứng dụng Max cho định mức xăng, nhưng ngay hôm sau số mã này đã cạn.

Vụ tấn công vào phà Panagia hôm qua khiến tuyến đường này phải ngưng hoạt động, không thể vận chuyển những mặt hàng thiết yếu, nhiên liệu, thiết bị quân sự ; còn cầu Kerch cấm xe tải. Chỉ còn lại xa lộ P-280 – chạy qua Rostov trên sông Đông, Taganrog, Mariupol và Melitopol – để đến Simferopol ở phía bắc Crimea. Con đường này được gọi là "xa lộ tử thần" với nhiều xác xe cháy đen. Một số xe tải giả dạng làm xe chở hàng dân sự, nhưng ít nhất 415 chiếc đã bị tấn công. Những cú đòn này đè nặng lên năng lực quân Nga và nay là việc cung cấp nhiên liệu cho cư dân Crimea.

J.D. Vance đặt cược tương lai chính trị vào hồ sơ Iran

Trên mặt trận Trung Đông, La Croix ghi nhận "J.D.Vance được đẩy lên dẫn đầu nỗ lực ngoại giao Mỹ với Iran". Bốn ngày sau khi ký hiệp định khung, phó tổng thống Mỹ hôm Chủ nhật 21/06 bắt đầu thảo luận với nhà đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cùng với các nhà trung gian Pakistan và Qatar, tại vùng Alpes của Thụy Sĩ. Dù bên cạnh có cặp đại diện ngoại giao của Donald Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner, lần này Vance là khuôn mặt chính.

Một nhiệm vụ "được ăn cả ngả về không", như ông Trump nhìn nhận : "Nếu tốt đẹp thì tôi được tiếng, còn ngược lại tôi sẽ khiển trách JD". Theo New York Times, Vance là một trong những người hiếm hoi thuộc vòng thân tín của Donald Trump chống lại việc can thiệp vào Iran, và luôn giữ im lặng trong thời gian chiến tranh. J.D.Vance đặt cược lớn vào đây, và mặt trận Liban đang đe dọa nhiệm vụ của ông.

Les Echos cho rằng "J.D.Vance có nguy cơ bị ảnh hưởng đến tham vọng tranh cử tổng thống khi đàm phán hòa bình với Tehran". Hôm thứ Năm, Vance gánh trọng trách giải thích với báo chí về "deal" đang khiến truyền thông nghi ngại và một số nhân vật bảo thủ chỉ trích. Ngoại trưởng Marco Rubio, cũng có thể ứng cử tổng thống 2028, không chịu rủi ro. Đối với một số nhà bình luận và chính khách cánh hữu, J.D.Vance đã là khuôn mặt của sự đầu hàng

Bắc Kinh nghiên cứu chiến tranh Iran để chuẩn bị cho bài toán Đài Loan

Về phía Trung Quốc, Le Figaro đánh giá sự kháng cự của Iran khiến Bắc Kinh có thể đi theo hướng bóp nghẹt dần Đài Loan thay vì xua quân sang xâm lược, với những nguy cơ đã rõ. Giáo sư Li Nexiong, đại học Thượng Hải phấn khởi nói : "Những ai muốn đối đầu với Hoa Kỳ một ngày nào đó, có thể học được rất nhiều từ Iran".

Các nhà chiến lược Trung Nam Hải ban đầu hoảng sợ trước chiến dịch "Cơn thịnh nộ kinh hoàng" đánh vào chế độ bạn bè, tiêu diệt lãnh tụ Cộng hòa Hồi giáo, hóa giải hệ thống phòng không của Tehran cũng như Caracas trước đó. Tiếp theo, họ thở phào nhẹ nhõm trước sự chống cự quyết liệt của Vệ binh Cách mạng, sử dụng drone và hệ thống chỉ huy phi tập trung.

Đây là sự trái ngược với quân đội Trung Quốc với hệ thống hình kim tự tháp thừa hưởng từ Hồng quân, trong khi các sĩ quan Iran và Ukraine được giao cho quyền chủ động rất cao trên chiến địa. Chiến tranh Iran mang lại những hiểu biết quan trọng về phương thức hoạt động của đối thủ Mỹ, buộc Washington phải điều động các hệ thống phòng không THAAD ở Hàn Quốc cho các đồng minh vùng Vịnh. ​​Điều này ảnh hưởng đến các tính toán chiến lược liên quan đến Đài Loan, mà Đảng cộng sản Trung Quốc muốn "thống nhất" với đại lục.

Đây cũng là một lời nhắc nhở cho Bộ Chính trị : Ưu thế quân sự không nhất thiết đồng nghĩa với chiến thắng chính trị. Việc trảm tướng không làm chế độ sụp đổ đã phủ bóng đen lên một trong những kịch bản ưu tiên mà quân đội Trung Quốc đang tập luyện – chiếm nhanh Dinh tổng thống Đài Bắc. Hồi tháng Giêng, những hình ảnh tập trận của đặc nhiệm Hoa lục đã làm dấy lên nỗi lo về một chiến dịch nhắm vào tổng thống Lại Thanh Đức. Stimson Centre đánh giá "Xâm lăng Đài Loan sẽ là một chiến dịch phức tạp nhất trong lịch sử".

Đảo Ba Bình và chiến lược siết vòng vây từng bước của Trung Quốc

Về khía cạnh tích cực, Bắc Kinh vui mừng thấy Washington đốt mất nhiều tỉ đô la đạn dược chỉ trong vài tuần, nên sẽ thiếu nếu xảy ra xung đột ở Châu Á. Mỹ bắn đi hơn 1.000 hỏa tiễn hành trình Tomahawk, tương đương 1/4 dự trữ. Nhưng bên cạnh địa hình hiểm trở, Đài Loan còn có 1.800 hỏa tiễn chống hạm để biến eo biển thành tử địa. Chuyên gia Mathieu Duchâtel của Viện Montaigne nhận định : "Chúng ta đang ở thời kỳ mà công nghệ ưu tiên cho phòng thủ hơn là tấn công. Thanh trừng, thất bại của việc tiêu diệt người lãnh đạo… tất cả đều dẫn đến một giải pháp chính trị".

Tuy nhiên Le Figaro cũng đưa lời cảnh báo về việc Bắc Kinh gia tăng áp lực chưa từng thấy lên đảo Ba Bình (Taiping) ở Trường Sa, đang tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan, Trung Quốc và Philippines. Trong khi Washington dịu giọng với Bắc Kinh, cuối tháng 5, khoảng 100 chiến hạm và tàu tuần duyên Trung Quốc đã được triển khai ở chuỗi đảo thứ nhất. Vài tuần sau, tàu Trung Quốc kiểm soát gần 200 chiếc tàu đi qua phía đông Đài Loan.

Đáng chú ý nhất là ngày 11/06, lần đầu tiên kể từ năm 1949 chiến hạm Trung Quốc đã tiến gần đảo Ba Bình. Nằm cách đảo chính Đài Loan 1.400 kilomet, đảo này bị bảy đảo nhân tạo Trung Quốc bao quanh. Từ 2020 đến 2025, số vụ tàu Trung Quốc xâm nhập vùng biển Đài Loan tăng đến 500% theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế. Hiện thời các nhà quan sát loại trừ khả năng Trung Quốc đổ bộ lên đảo Ba Bình, và Đài Bắc cố gắng kềm chế không để xảy ra đối đầu. Tháng 2/2024, hai ngư dân Trung Quốc chết đuối khi bị tuần duyên Đài Loan truy đuổi vì xâm nhập vùng cấm ở đảo Kim Môn. Bắc Kinh vịn cớ này để tăng cường kiểm soát khu vực.

"Hòa bình" với Iran, chiến tranh với Nga và những ảo tưởng của phương Tây

Nhìn chung trên góc độ địa chính trị, Le Figaro trong bài "Hòa bình giả tạo với Iran, chiến tranh thực sự với Nga" nhận định hai cuộc chiến ở Ukraine và Iran là hai mặt trận trong đó Trung Quốc, Nga, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ cùng chống lại phương Tây – một phương Tây mà Hoa Kỳ đang dại dột muốn tiêu diệt.

Thỏa thuận khung được Donald Trump ký ở cung điện Versailles có nhiều điểm giống với hiệp ước 1919 dẫn đến một hòa bình giả tạo, chỉ là tạm ngưng đụng độ. Mười bốn điểm nhằm xác định khuôn khổ cho hai tháng đàm phán, chứa đựng nhiều điều không chắc chắn và quá có lợi cho Iran, đến mức có thể dẫn đến các cuộc xung đột mới. Thậm chí còn tệ hơn cả JCPOA được Barack Obama ký năm 2015, thỏa thuận này được coi là "tệ nhất trong lịch sử", một dạng "Munich cho Trung Đông".

Hoa Kỳ cam kết nhiều hơn Iran trong khi Israel không được tham gia đàm phán, eo biển Hormuz được mở lại để đối lấy dỡ bỏ cấm vận hoàn toàn và trả lại 25 tỉ đô la bị đóng băng. Mối đe dọa phải trả phí vẫn còn đó, Tehran cam kết "sẽ không bao giờ chế tạo vũ khí nguyên tử" tuy đã bội ước nhiều lần. Và chẳng ai biết quỹ 300 tỉ đô la từ đâu ra, được dùng để tái thiết hay để tăng cường bộ máy khủng bố trong nước, tái vũ trang và tái tạo dựng đế chế Shia.

Cộng hòa Hồi giáo không chỉ sống sót mà còn trở nên nguy hiểm hơn. Công cụ đàn áp bên trong và khủng bố bên ngoài vẫn còn đó. Chiến lược leo thang theo chiều ngang bằng cách oanh tạc các nước vùng Vịnh và phong tỏa Hormuz tỏ ra hiệu quả khiến Donald Trump phải hạ vũ khí. Sau cuộc chiến, Iran trở thành cường quốc khu vực thống trị vùng Vịnh, chứng tỏ khả năng phá hoại bằng hỏa tiễn đạn đạo, chiếm giữ Hormuz, lại rủng rỉnh tiền bạc.

Ukraine, Châu Âu và cuộc chiến tiêu hao đang làm thay đổi thế kỷ 21

Tương tự như Donald Trump, Vladimir Putin đang rơi vào thế bế tắc chiến lược. Cuộc chiến tranh ở Ukraine nay đã dài hơn Đệ nhất Thế chiến, cướp đi sinh mạng của 2,7 triệu người trong đó có 1,7 triệu người Nga, trong khi dân số đang sụt giảm. Thương vong của Nga lên đến 35.000 quân mỗi tháng, không thể bù đắp nổi.

Ukraine giành phần thắng trên chiến trường, đã tái chiếm được một ít lãnh thổ, Nga trả thù bằng cách tấn công thường dân. Trong cuộc chiến tranh tiêu hao không hồi kết này, Kiev thắng thế nhờ quân đội anh hùng, dân chúng chống chọi được, công nghệ drone và kỹ nghệ vũ khí. Vị thế của Ukraine đã thay đổi, khẳng định là một phần không thể thiếu của Châu Âu đồng thời là nhân tố quan trọng cho quốc phòng châu lục, chứ không phải là lực lượng ủy nhiệm của phương Tây, lệ thuộc hoàn toàn vào sự hỗ trợ của Hoa Kỳ và Liên Hiệp Châu Âu (EU).

Ngoài ra còn có một sự liên quan giữa chiến tranh Iran và Ukraine mà chính quyền Trump thường bỏ quên : các chế độ độc tài luôn muốn tiêu diệt phương Tây. Do đó Moskva và Bắc Kinh tích cực hỗ trợ Tehran không chỉ về ngoại giao mà còn chia sẻ tin tình báo để nhắm chính xác vào các căn cứ quân sự Mỹ, cung cấp ồ ạt trang thiết bị, đạn dược, phụ tùng, drone… Hoa Kỳ bắt đầu xích gần lại Châu Âu trong hồ sơ Ukraine là điều đáng hoan nghênh, nhưng không thay đổi được cấu trúc của thế kỷ 21.

Châu Âu hơn bao giờ hết là con dê tế thần cho hàng loạt thất bại của Donald Trump. Tuy tuyên bố nối lại việc cung cấp vũ khí cho Ukraine, tổng thống Mỹ quyết định cắt giảm hàng loạt trang bị ở Châu Âu : hủy bỏ việc triển khai một tiểu đoàn hỏa tiễn Tomahawk, giảm số lượng chiến đấu cơ F-16, F-15 và phi cơ giám sát biển, phi cơ tiếp liệu, tàu ngầm, một hàng không mẫu hạm và nhiều chiến hạm. Cũng như Ukraine không bại trận, Châu Âu có đủ phương tiện để tự vệ trước một nước Nga dân số ít đi, kinh tế trì trệ, một bạo chúa đang mất đi tính chính danh. Chỉ còn thiếu có ý chí, và theo Le Figaro, công dân Châu Âu cần học hỏi tấm gương của Ukraine.

Thụy My