Chiến tranh Ukraine và Iran : Dấu hiệu của một trật tự thế giới mới

Cuộc chiến tại Ukraine không còn là một xung đột khu vực mà đang gắn chặt với các điểm nóng khác, đặc biệt là Iran. Nhiều nhà phân tích cho rằng đây là biểu hiện của một kỷ nguyên mới, nơi các cường quốc đối đầu trên nhiều mặt trận và luật chơi quốc tế đang thay đổi.

 Drone đánh chặn Sting do công ty Wild Hornets sản xuất tại một địa điểm không được tiết lộ ở Ukraine, ngày 16/03/2026. Reuters - Thomas Peter

Từ Ukraine đến Iran : Hai mặt trận của cùng một cuộc đối đầu

Le Figaro ngày 27/04/2026 nhận thấy đối với Moskva, chiến tranh Iran là một bất ngờ tốt đẹp, có thể tranh thủ oanh tạc thường dân Ukraine và tăng thu nhập từ dầu lửa, hơn nữa Donald Trump còn đổ lỗi cho NATO đã gây bế tắc. Kiev chịu nhiều thiệt thòi, nhưng kỹ nghệ quốc phòng Ukraine đã phát triển một cách đáng nể : sản xuất 7 đến 8 triệu drone trong năm 2026, chiếm hàng đầu trong lãnh vực này và còn xuất khẩu sang vùng Vịnh và Châu Âu.

Có một sự liên hệ ít được nhận ra giữa chiến tranh Ukraine và Iran : đây là hai mặt trận của cùng một cuộc chiến với Trung Quốc, Nga, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ chống lại một phương Tây mà Donald Trump muốn phá vỡ. Moskva và Bắc Kinh tích cực hỗ trợ Tehran không chỉ về ngoại giao mà cho chia sẻ tin tình báo giúp nhắm chính xác vào các căn cứ quân sự, lực lượng và vũ khí Mỹ ; cung cấp nhiều thiết bị, đạn dược, linh kiện, drone, thuốc men và thực phẩm.

Chiến tranh Ukraine là thời điểm then chốt trong sự chuyển mình của thế kỷ 21 sang một kỷ nguyên mới của các đế chế, nơi kẻ mạnh làm luật. Kết quả cuộc chiến đóng vai trò quyết định đối với tự do của Châu Âu. Châu Âu đã thoát khỏi sự phụ thuộc vào khí đốt Nga, thay chân Hoa Kỳ viện trợ cho Ukraine, tăng chi tiêu quân sự lên 50% kể từ năm 2022. Giờ đây, theo Le Figaro, châu lục phải tiến xa hơn bằng cách thiết lập quan hệ đối tác quân sự và kỹ nghệ với Ukraine xây dựng một lực lượng răn đe. Châu Âu có đầy đủ phương tiện, điều duy nhất còn thiếu là ý chí.

Chiến tranh Ukraine, phép thử chủ quyền của Châu Âu

Le Figaro đánh giá "Chiến tranh ở Ukraine là trắc nghiệm cho chủ quyền Châu Âu". Cuộc chiến cường độ cao đầu tiên sau Đệ nhị Thế chiến đã bước vào năm thứ năm với con số khủng khiếp 2 triệu người thương vong trong đó phía Nga chiếm 1,25 triệu ; thiệt hại vật chất gần 1.000 tỉ đô la. Cuộc chiến này là điển hình cho xung đột vũ trang thế kỷ 21.

Trước hết là sự tồn vong. Nga muốn tiêu diệt dân tộc Ukraine, tái lập đế quốc Liên Xô và hủy diệt nền dân chủ Châu Âu. Tiếp theo là việc triển khai. Chiến tranh Ukraine gồm bốn cuộc chiến : chiến tranh tiêu hao trải dài hơn 1.000 kilomet, chiến tranh công nghệ với trí thông minh nhân tạo và drone gây ra 80% thiệt hại của phía Nga, chiến tranh khủng bố nhắm vào thường dân và cơ sở hạ tầng dân sự Ukraine, chiến tranh đa diện nhắm vào Châu Âu với tin tặc, can thiệp, lũng đoạn… Cuối cùng là việc quốc tế hóa: Moskva kêu gọi sự hỗ trợ của Trung Quốc, Iran, Bắc Triều Tiên; Ukraine được Hoa Kỳ và Châu Âu viện trợ nhưng luôn trễ tràng và với điều kiện.

Ông Donald Trump đắc cử đã bẻ ngoặt sang thân Nga, kết thúc viện trợ tài chánh và giảm hẳn viện trợ quân sự cho Kiev. Donald Trump là thế mạnh lớn nhất của Vladimir Putin, lặp lại những yêu sách quá đáng và luận điệu tuyên truyền của Kremlin. Nhưng Moskva chỉ chiếm được 1% đất của Ukraine trong năm với cái giá nhân mạng khủng khiếp. Vụ thảm sát ngày 7 tháng Mười, xung đột Gaza, cuộc chiến 12 ngày và chiến tranh Iran tiếp theo dẫn đến phong tỏa eo biển Hormuz khiến thế giới không còn chú ý đến Ukraine. Cú sốc dầu lửa thứ ba làm mờ đi cuộc kháng chiến của xã hội Ukraine và sự sụp đổ của kinh tế Nga, với lạm phát vượt 15% và lãi suất 21%.

Bạo lực chính trị tại Mỹ : Con dao hai lưỡi với Donald Trump

Vụ nổ súng tại dạ tiệc báo chí ở Washington là sự kiện được bàn tán nhiều nhất. Đang ngồi ở bàn danh dự với phu nhân Melania và phó tổng thống J.D. Vance, xung quanh đầy những quan chức chính phủ cao cấp, khi tiếng súng nổ, tổng thống được mật vụ giúp sơ tán. Lần này kém oai phong hơn hồi tháng 7/2024 : ông bị vấp chân, nhưng nhanh chóng đứng dậy được.

Les Echos nhận định Donald Trump có thể được lợi về chính trị sau vụ ám sát hụt lần thứ ba. Hai năm trước trong cuộc mít tinh ở Pennsylvania, Donald Trump mang hình ảnh một người hùng : dù một bên tai bị đạn sượt qua, ông đứng dậy giơ nắm đấm lên trời hứa sẽ "chiến đấu". Nhiều người Mỹ ngưỡng mộ sự can đảm của người vừa thoát chết như một phép lạ. Chính khách này đã sống sót sau hai vụ "impeachments" (truất phế), bốn vụ án hình sự, một bản án dân sự, ba âm mưu ám sát ở Butler, Florida và lần này tại thủ đô Hoa Kỳ. Hơn nữa, lại ngay khách sạn Hilton ở Washington, nơi tổng thống Reagan, nhà lãnh đạo một đảng Cộng Hòa tân tiến từng bị thương nặng vì một phát súng năm 1981.

Sau vụ Butler, những người theo đạo Tin Lành coi Donald Trump như thiên sứ được Thượng Đế cứu giúp để thực hiện sứ mệnh trên Trái Đất. Nhưng việc truy quét người không giấy tờ, áp đặt thuế quan, chiến tranh với Iran... khiến tỉ lệ ủng hộ của ông chỉ còn 39% vào thứ Năm tuần trước. Vụ tấn công làm chuyển hướng sự chú ý vào cuộc chiến mà bản thân nó đã đánh lạc hướng vụ Epstein.

Tối hôm đó tổng thống đã hoan nghênh chất lượng đưa tin của truyền thông và hứa sẽ lịch sự với báo chí lần tới. Người ta hầu như quên mất rằng ông đến để chiến đấu với họ. Từ nhiệm kỳ đầu, Donald Trump tẩy chay buổi dạ tiệc của các nhà báo theo dõi hoạt động Nhà Trắng. Khi quay lại cầm quyền, ông hết kiện báo chí ra tòa đòi bồi thường cả tỉ đô la, đến làm áp lực theo nhiều cách. Một ví dụ là hãng thông tấn Associated Press bị từ chối cho vào phòng họp báo trong khi các báo lá cải được chấp nhận. Les Echos dự báo tuần trăng mật giữa Donald Trump và các nhà báo sẽ không kéo dài.

Các báo đều nhấn mạnh đến bạo lực chính trị ở Hoa Kỳ nhất là những năm gần đây. Vụ tấn công vào một tổng thống gần đây nhất là tận 1981. Năm 2023 có đến 8.000 vụ đe dọa nhắm vào các dân biểu, nghị sĩ, gấp 10 lần so với 2016.

Dệt may, da giày Việt Nam phát triển mạnh nhờ tổng thống Mỹ "nhẹ tay"

Le Monde nhận định "Kỹ nghệ dệt may Việt Nam phải nói lời cảm ơn ông Trump" : Một năm sau khi Hoa Kỳ áp đặt thuế quan, các nhà sản xuất giày và quần áo Việt Nam xuất khẩu mạnh hơn bao giờ hết. Đặc phái viên nhật báo đến thăm nhà máy Saitex do một người Mỹ thành lập ở khu kỹ nghệ Amata, Vũng Tàu, nơi mỗi ngày 15.000 chiếc quần jean được xuất xưởng cho thị trường Mỹ, và một số nhà máy khác. Với sự hỗ trợ của quỹ Navis Capital Partners, nhà máy đầu tư 150 triệu euro vào việc tái sử dụng nước, năng lượng sinh học và robot.

Washington đe dọa áp thuế 46% khiến mọi người đều lo sợ nhất là ngành dệt may và giày dép, nhưng Việt Nam thương lượng và được giảm xuống còn 20%, hợp đồng tới tấp đổ vào. Nhiều thương hiệu chuyển sản xuất sang Việt Nam để né thuế quan từ 25 đến 50% mà ông Trump áp dụng cho Trung Quốc. An Nguyễn, tổng giám đốc công ty Đại Lực ở Biên Hòa chuyên về giày thể thao cho biết vài tháng sau lần tiếp xúc đầu tiên với Topo, hợp đồng đã được ký và nay nhà máy có 1.200 công nhân đang cung cấp cho thương hiệu trước đây đặt hàng đến 90% ở Trung Quốc.

Năm 2025 Việt Nam xuất khẩu 40 tỉ euro quần áo trong đó 40% cho Hoa Kỳ - vượt qua Trung Quốc, và 15% cho Châu Âu. Năm vừa rồi cũng là năm thụt lùi của các quốc gia cạnh tranh như Bangladesh, nhà xuất khẩu trang phục thứ nhì thế giới vì bất ổn sau khi thủ tướng phải bỏ trốn. YKK của Nhật Bản, Decathlon, Salomon, Adidas… rất nhiều thương hiệu tranh thủ sự khác biệt về thuế quan với Trung Quốc và cả hiệp định tự do mậu dịch với Liên Hiệp Châu Âu để đặt hàng tại Việt Nam.

Jean-François Limantour, cơ quan tư vấn Evalliance đánh giá Việt Nam vượt "nhiều năm ánh sáng" về điều kiện lao động so với các "nhà tù công nghiệp" ở Pakistan, Bangladesh và Miến Điện. Tuy vậy với nhịp độ làm việc căng thẳng, giới trẻ Việt nay quay mặt với các nhà máy nên hiện các công ty tuyển người rất khó.

40 năm sau thảm họa, Tchernobyl đứng trước nguy cơ chiến tranh drone

Le Monde chạy tít trang nhất "Những bóng ma từ thảm họa Tchernobyl". Ngày 26/04/1986, lò phản ứng số 4 bị nổ, gây ra tai nạn nguyên tử lớn nhất lịch sử. Bị nhiễm độc nhiều thế hệ, vùng đất bị cấm vào suốt 40 năm qua. Les Echos đánh giá "Bốn mươi năm sau tai nạn, Tchernobyl đứng trước nguy cơ một cuộc chiến tranh drone". Công trình "New Safe Confinement" được hoàn thành năm 2016 sau 12 năm xây dựng với giá 2,1 tỉ euro, làm bằng thép và bê-tông cao 108 mét, dài 162 mét lẽ ra bảo đảm được an toàn cho khu vực, ngăn lại phóng xa vẫn còn trong lò phản ứng ít nhất một thế kỷ. Các kỹ sư đã tính toán theo khả năng lão hóa của vật liệu và nguy cơ thiên tai, nhưng không ngờ đến các cuộc tấn công của Nga.

Chiến tranh ở Ukraine đã làm thay đổi sâu sắc bản chất mối nguy. Từ năm 2024, hàng chục drone và hỏa tiễn được quan sát phía trên hoặc ở gần khu vực cấm. Kiev thường xuyên cảnh báo về mối nguy hiểm cho an ninh hạt nhân. Cần nhắc lại, khu vực cấm ở phía Ukraine lớn hơn cả nước Luxembourg, với bán kính 30 km xung quanh lò phản ứng và cũng kéo dài sang Belarus.

Khi bắt đầu cuộc xâm lược năm 2022, nơi này đã bị lực lượng Nga chiếm đóng, làm gián đoạn các hoạt động giám sát lò phản ứng, đặc biệt là cúp điện gây nguy hiểm cho việc theo dõi phóng xạ. Bên cạnh đó các cơ sở hạt nhân khác ở Ukraine, đặc biệt là nhà máy Zaporizhzhia, nhà máy điện hạt nhân lớn nhất Châu Âu, bị lực lượng Nga chiếm đóng từ tháng 3/2022. Chi phí sửa chữa dự tính lên đến 500 triệu euro, là vô cùng lớn đối với một quốc gia đang chịu áp lực kinh tế và ngân sách.

Le Monde cũng nói về "Những người lính nước ngoài một đi không trở lại". Do thiếu người tình nguyện, quân đội Nga đã tuyển mộ 28.000 lính kể từ đầu cuộc chiến, nhắm vào các thanh niên nghèo ở Châu Phi và Châu Á với lời hứa tiền lương cao ngất và được nhập tịch.

Cuộc đối đầu Musk-Altman : Phiên tòa định hình tương lai AI

Trên lãnh vực công nghệ, Libération dành hồ sơ cho "Những ông trùm trí thông minh nhân tạo" với vụ kiện giữa Sam Altman và Elon Musk bắt đầu từ hôm nay ở Oakland (California), kéo dài bốn tuần lễ. Nhật báo cánh tả là tờ báo Pháp duy nhất tham dự phiên tòa. Les Echos nhận định cuộc đối đầu Musk-Altman là phiên tòa định hình tương lai trí thông minh nhân tạo (AI).

Phiên tòa được xem là một trong những vụ kiện quan trọng nhất của ngành trí thông minh nhân tạo hiện nay. Về mặt chính thức, Musk yêu cầu bồi thường 134 tỉ đô la, cáo buộc OpenAI đã phản bội cam kết ban đầu là phát triển AI vì lợi ích chung. Nhưng trên thực tế, vụ kiện còn phản ánh cuộc đối đầu giữa hai tầm nhìn về tương lai công nghệ.

Được thành lập năm 2015 với sự tham gia của Musk, OpenAI ban đầu hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận. Tuy nhiên, trước nhu cầu vốn ngày càng lớn, công ty đã chuyển sang cấu trúc thương mại, đặc biệt sau khi nhận được hơn 13 tỉ đô la đầu tư từ Microsoft. Phía Musk cho rằng sự thay đổi này đã đánh lừa nhà đầu tư và đi ngược lại sứ mệnh ban đầu. Ngược lại, OpenAI lập luận rằng việc chuyển đổi là cần thiết để duy trì năng lực cạnh tranh trong cuộc đua AI.

Kết quả phiên tòa có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch niêm yết của OpenAI. Nếu yêu cầu của Musk được chấp nhận, OpenAI có thể phải điều chỉnh điều lệ và mở lại đàm phán với các nhà đầu tư. Ngoài hai nhân vật chính, nhiều tên tuổi lớn của Thung lũng Silicon có thể được triệu tập làm chứng, phản ánh tầm quan trọng của vụ kiện đối với toàn ngành. Đằng sau tranh chấp pháp lý là một cuộc cạnh tranh gay gắt về vốn, công nghệ và ảnh hưởng. Phán quyết của tòa án không chỉ quyết định số phận của OpenAI mà còn có thể định hình cách thức phát triển và kiểm soát trí tuệ nhân tạo trong những năm tới.

Thụy My