Đàn áp đẫm máu giới trẻ biểu tình, chính phủ Nepal sụp đổ

Les Echos ngày 10/09/2025 quan tâm đến sự kiện "Chính phủ Nepal bị lật đổ trong bạo lực", thủ tướng phải từ chức. Le Monde nói về "Các cuộc biểu tình của giới trẻ bị dìm trong biển máu", La Croix nhấn mạnh "Tại Nepal, cuộc nổi dậy của giới trẻ đã làm chế độ sụp đổ".

Dân chúng tập trung trước trụ sở Quốc Hội bị phóng hỏa còn đang bốc khói, sau khi 19 người biểu tình bị bắn chết ở Katmandou, Nepal ngày 09/09/2025 - Reuters - Adnan Abidi

Thủ tướng François Bayrou bị lật đổ, tổng thống Emmanuel Macron nhanh chóng bổ nhiệm bộ trưởng quốc phòng Sébastien Lecornu lên thay thế, sự kiện này chiếm trang nhất hầu hết các báo. Le Figaro cho rằng đây là "Nhiệm vụ đầy rủi ro của Sébastien Lecornu". Les Echos nhận xét "Macron thử thách với Lecornu", Libération chơi chữ "Lecornu thủ tướng, Macron phòng vệ", "défense" cũng có nghĩa là quốc phòng. Hôm nay 10/09/2025 cũng là ngày thực hiện phong tỏa toàn quốc tại Pháp. Thời sự quốc tế không kém sôi động với việc Israel tấn công các lãnh đạo Hamas ở Qatar, chính phủ Nepal bị lật đổ.

Cảnh sát bắn vào đám đông, phân nửa số nạn nhân là trẻ em

Tại Châu Á, Les Echos quan tâm đến sự kiện "Chính phủ Nepal bị lật đổ trong bạo lực". Hàng ngàn người xuống đường ở thủ đô Katmandou để đòi hỏi tái lập các mạng xã hội bị chặn. Trước tầm cỡ và bạo lực của phong trào, thủ tướng K.P. Sharma Oli hôm qua buộc phải từ chức. Le Monde nói về "Các cuộc biểu tình của giới trẻ bị dìm trong biển máu", La Croix nhấn mạnh "Tại Nepal, cuộc nổi dậy của giới trẻ đã làm chế độ sụp đổ".

Dân chúng nổi giận vì hôm 04/09 chính quyền cho chặn ít nhất 26 nền tảng và mạng xã hội trong đó có WhatsApp, Facebook, Instagram, Snapchat, YouTube, LinkedIn, X, Reddit và Signal với lý do lan truyền thù hận và tin giả. Diễn biến xấu đi khi người biểu tình toan tràn vào Quốc hội, cảnh sát bắn đạn thật vào đám đông, làm 19 người thiệt mạng và 500 người bị thương, theo con số chính thức.

Dù lệnh giới nghiêm được ban hành, biểu tình tiếp diễn, Quốc hội và Tối cao Pháp viện bị phóng hỏa. Tư gia của nhiều quan chức trong đó có các bộ trưởng Thông tin, Nội vụ bị tấn công khiến quân đội phải giải cứu. Theo các video được đăng tải, nhiều bộ trưởng bị đám đông hành hung.

Les Echos cho rằng việc phong tỏa mạng xã hội là giọt nước tràn ly trong một đất nước mà 7,5 % dân số lao động ở nước ngoài, hàng trăm ngàn người lệ thuộc vào mạng xã hội để liên lạc với người thân ở các nước. La Croix nói thêm đến phân nửa số nạn nhân là trẻ em, một số còn đang mặc đồng phục của trường học. Một học sinh 17 tuổi nói : "Chúng tôi đến một cách ôn hòa nhưng lại bị xả súng" : một bạn học đã bị bắn vào đầu.

Khủng hoảng sâu sắc, giới trẻ Nepal không lối thoát

Bạo lực cảnh sát đã làm phong trào lan rộng, các tầng lớp khác đã vào cuộc cùng giới trẻ, khiến xã hội chìm vào hỗn loạn. Tại thủ đô Katmandou, lực lượng an ninh chạy trốn khỏi các tòa nhà chính phủ giờ đây nằm trong tay người biểu tình và làm mồi cho ngọn lửa. Máy chủ bị phá hoại khiến trang mạng của nhiều tờ báo không hoạt động, phi trường quốc tế bị đóng cửa. Tuy ban đầu chỉ phản đối việc phong tỏa mạng xã hội, nhưng người dân vẫn còn phẫn nộ trước nạn tham nhũng lan tràn. Các video trên TikTok đầy hình ảnh xa xỉ của các thanh niên thuộc giới ăn trên ngồi trước tại một đất nước 30 triệu dân mà cứ năm người thì có một người sống dưới ngưỡng nghèo khổ.

Phong trào phản kháng tiếp diễn dù mạng xã hội đã được tái lập sáng thứ Ba, cho thấy khủng hoảng là sâu sắc trong một xã hội trẻ có tuổi trung bình là 25,3. Thất nghiệp lan rộng khiến thanh niên phải ra nước ngoài kiếm sống, chủ yếu ở vùng Vịnh, tiền làm ra được gởi về nước chiếm hơn 1/4 GDP của Nepal. Nhà nghiên cứu Tristan Bruslé giải thích phân nửa số hộ gia đình có người thân là lao động xuất khẩu, nếu vào một trường học và hỏi ai muốn làm việc ở nước ngoài, hầu hết học sinh đều giơ tay.

Tại Nepal không có cơ hội, kể cả đối với thanh niên có bằng cấp. Đất nước bị nội chiến từ 1996 đến 2006, đã có đến 14 thủ tướng trong 15 năm qua. Quyền lực được ba đảng chia sẻ trong đó có hai đảng cộng sản. Hôm qua trụ sở tất cả các đảng lớn đều bị phóng hỏa ở Katmandou. Đô trưởng Balen Shah kêu gọi cùng giới trẻ tái thiết đất nước. Sự kiện gợi nhớ đến cuộc cách mạng sinh viên mùa hè 2024 ở Bangladesh, đưa chính phủ chuyển đổi dân chủ của giải Nobel hòa bình Mohammed Yunus lên nắm quyền.

Tấn công Hamas ở Qatar, Israel phá vỡ cấm kỵ

Tại Trung Đông, Le Figaro quan tâm đến việc "Israel nhắm vào Hamas ở Qatar", Les Echos nhấn mạnh "Quân đội Israel phá vỡ cấm kỵ khi oanh tạc các nhà lãnh đạo Hamas tại Qatar". Libération nhận định "Tấn công vào Doha, Israel phá hủy đàm phán".

Lần đầu tiên kể từ cuộc chiến tranh ở Gaza, Israel đột nhiên đảo lộn mọi phương thức từ trước đến nay, không kích vào Qatar để trừ khử ban lãnh đạo ở nước ngoài của Hamas đang họp trong một tòa nhà ở Doha. Mười lăm phi cơ Israel đã thả liên tiếp 10 quả bom xuống, phát ngôn viên quân sự không cho biết các thành viên Bộ Chính trị của phong trào Hồi giáo cực đoan có bị tiêu diệt toàn bộ như báo chí Saudi Arabia nói hay không.

Libération mô tả cho tới tối hôm qua, khói vẫn bốc lên phía trên một biệt thự ở khu phố Katara ngay trung tâm thủ đô Doha. Ngôi nhà vẫn còn đứng vững, nhưng bức tường mặt tiền đã sụp đổ, cho thấy nội thất ở tầng trệt đều đã bị thiêu rụi. Toàn bộ khu phố đã bị phong tỏa, tất cả các lực lượng của cảnh sát đều có mặt, bốn trực thăng quân đội quần đảo trên không. Hamas tuyên bố các nhà lãnh đạo chủ chốt đều sống sót nhưng con trai của một trong số này đã tử thương, cho biết có sáu người chết trong đó có một nhân viên an ninh Qatar. Còn theo kênh Saudi Arabia Al-Hadath, trưởng phái đoàn đàm phán của Hamas là Khalil Al-Hayya đã thiệt mạng.

Hy vọng đàm phán càng mong manh

Một phát ngôn viên chính phủ Israel nói Tel Aviv đã báo trước cho Hoa Kỳ tuy không cho biết địa điểm và thời gian chính xác. Qatar lên án chiến dịch "Đỉnh lửa" của Israel và trước mắt ngưng nỗ lực hòa giải. Cách đây hai ngày, tổng thống Mỹ Donald Trump đã chuyển đến một đề nghị mới, yêu cầu Hamas chấp nhận lập tức các nguyên tắc. Ban đầu Hamas nói rằng sẵn sàng thương lượng nhưng đến thứ Hai Bassem Naim, ủy viên Bộ Chính trị Hamas lại bác bỏ. Tuần trước, tổng tham mưu trưởng Israel Eyal Zamir đã đe dọa dù đã trừ khử được đa số nhà lãnh đạo nhưng nay cũng sẽ nhắm đến những người cư trú ở nước ngoài.

Cho tới nay, Nhà nước Do Thái vẫn tránh tấn công Qatar, cho dù các lãnh đạo Hamas vẫn cư ngụ yên ổn nước này. Qatar đóng vai trò tích cực trong việc thương lượng gián tiếp giữa Israel và Hamas về việc trả tự do cho 48 con tin và ngưng bắn. Thủ tướng Benyamin Netanyahu tuyên bố Israel tiến hành hoàn toàn độc lập và chịu mọi trách nhiệm, ông có quyết định này sau vụ tấn công khủng bố vào Jerusalem mới đây. Theo đài phát thanh quân đội Israel, thủ tướng không muốn gây khó xử cho Washington, do Mỹ có một căn cứ quân sự quan trọng ở Qatar. Phía quân đội nhấn mạnh "Từ nhiều năm qua, các thành viên lãnh đạo Hamas đã chỉ huy các hoạt động khủng bố và trực tiếp có trách nhiệm trong vụ thảm sát kinh hoàng ngày 07/10/2023".

Những người chống đối thủ tướng tố cáo sự ưu ái dành cho Qatar, quốc gia trong nhiều năm trời đã chuyển hàng trăm triệu đô la cho Dải Gaza và một phần số tiền này được dùng để tài trợ cho bộ máy quân sự Hamas. Chỉ số thị trường chứng khoán Tel-Aviv tăng nhẹ sau loan báo, ngược lại đa số thân nhân con tin chỉ trích chiến dịch sẽ làm giảm cơ hội đạt được thỏa thuận. Một số cựu lãnh đạo Shin Beth lo ngại việc diệt trừ ban lãnh đạo chính trị Hamas có thể củng cố nhánh quân sự cực đoan hơn.

"Quá tam ba bận", chức thủ tướng Pháp cũng về tay Sébastien Lecornu

Về thời sự nước Pháp, Libération nhận định "Bất quá tam". Tên của Sébastien Lecornu, người trung thành với Emmanuel Macron, từng được cho là sẽ thay thế ông Gabriel Attal, rồi Michel Barnier, trước khi bị François Bayrou qua mặt. Có thể thấy được gì ngoài sự ù lì của một nguyên thủ không hề muốn thay đổi về căn bản, và không nhận ra được mức độ khủng hoảng kể từ khi giải tán Quốc hội ?

Việc bổ nhiệm ông Sébastien Lecornu, một hôm trước ngày phong tỏa toàn quốc, chẳng thay đổi gì đối với người Pháp vốn đã chứng kiến nhiều đời thủ tướng. Đành rằng Lecornu là người kín tiếng, được tôn trọng trong vai trò bộ trưởng Quân lực, nhưng nhật báo thiên tả cho là khi chọn ông làm thủ tướng, Macron một lần nữa bỏ quên cánh tả.

Ngược lại nhật báo thiên hữu Le Figaro thấy rằng Macron đã "Chọn đa số thầm lặng". Chỉ trong 24 giờ, không nhìn sang cánh tả, không nghe lời những người ganh tị hay tham vọng, Emmanuel Macron đã quyết định nhanh chóng, không gây thêm căng thẳng. Trước một ngày hành động bị cực tả lợi dụng, nước Pháp có tân thủ tướng xuất thân từ cánh hữu.

Là bộ trưởng từ 8 năm qua, Lecornu không có điều tiếng gì, không ham làm tổng thống, được giới quân sự nể vì nhờ nắm rõ các hồ sơ cũng như truyền thống quân đội. Với sự linh hoạt sẵn có, dù đứng đầu một chính phủ thiểu số, Sébastien Lecornu sẽ phải là phát ngôn viên một đa số thầm lặng bị bỏ quên. Áp lực thuế má, quy chuẩn, chi tiêu, nhập cư thiếu kiểm soát, mất an ninh… đó là nỗi lo của 2/3 người Pháp.

Hai nước Pháp khác biệt về chính trị và kinh tế

Les Echos nói về "Hai nước Pháp" : Trong khi các chính khách vật lộn với những tính toán, các doanh nghiệp phải tự xoay sở và đạt được tiến triển. Sáng hôm qua, lãi suất trái phiếu 10 năm của Pháp đã vượt qua Ý, và từ khi giải tán Quốc hội mùa hè 2024, lãi suất Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Hy Lạp đã thấp hơn Pháp. Tình hình này gây thất vọng cho các nhà lãnh đạo công ty và người tiêu thụ.

May thay vẫn còn một nước Pháp khác tiến lên. Tập đoàn Mistral AI về trí thông minh nhân tạo nay đáng giá 14 tỉ đô la, hay Lactalis, số một thế giới về sản phẩm sữa đã mua lại Fonterra của New Zealand hay Air Liquide mua một hãng Hàn Quốc với giá 3 tỉ. Chưa kể nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ khác tại Pháp hay quốc tế. Những tháng gần đây, việc làm vẫn ổn, hầu như là phép lạ nhưng được bao lâu ? Theo nhật báo kinh tế, việc chọn lựa một tân thủ tướng vững vàng tối qua có thể là dấu hiệu được chờ đợi.

Thụy My