Học sinh trung học biểu tình tại Lille, Pháp, vào ngày 30/09/2026. AP Photo/Jean-Francois Badias - Jean-Francois Badias

Bài xã luận của Le Monde phân tích thế tiến thoái lưỡng nan của chính phủ Pháp. Không giống những phong trào khác vốn yêu cầu rút lại một cuộc cải cách mới, phong trào của học sinh trung học đòi hỏi những chính sách mang tính cơ cấu, cần có thời gian và tiền bạc để thực hiện. Điều đó khiến tình hình càng trở nên phức tạp đối với một chính phủ vốn đang bị tê liệt vì tình hình nợ công "thảm hoạ". Nợ công của Pháp đang ở mức cao nhất kể từ năm 1946 : 3.595,5 tỷ euro vào cuối tháng 6. Nước Pháp không còn tiền để cải cách, trong khi áp lực từ các thị trường tài chính ngày càng lớn.

Theo Le Monde, nước Pháp đang đối mặt với rất nhiều thách thức, từ nền giáo dục nghèo nàn, sự chậm trễ trong việc thích ứng với những hậu quả của biến đổi khí hậu, cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo, việc thoát khỏi sự phụ thuộc vào dầu hỏa. Những vấn đề này sẽ không thể được giải quyết bằng cách tiếp tục đưa ra các khoản hỗ trợ mang tính nhất thời cho tất cả. Le Monde nhận định chính phủ cần xác định đâu là việc cần ưu tiên giải quyết, kể cả khi điều đó đồng nghĩa với việc phải đưa ra những lựa chọn không được lòng một bộ phận dân chúng.

Chính phủ yếu kém 

Trong khi đó, nhật báo thiên tả Libération lại tập trung chỉ trích chính phủ. Trong bài xã luận, tờ báo đồng tình rằng các hành động bạo lực và đốt phá của học sinh trong lúc biểu tình là không phù hợp, nhưng cho rằng nguyên nhân đằng sau sự bùng nổ bạo lực ấy là do chính quyền không còn biết giải quyết những vấn đề căn bản theo cách nào khác ngoài việc xử lý chuyện cấp bách trước mắt, vá víu tạm thời, đưa ra những lời hứa không thể thực hiện, và nếu tất cả những cách đó không hiệu quả thì dùng tới vũ lực.

Libération đưa ra ví dụ về "lộ trình" do thủ tướng Sébastien Lecornu gửi tới các bộ trưởng của mình, trong đó họ đột nhiên được yêu cầu giải quyết càng nhanh càng tốt, trước cuối tháng 10, tất cả những vấn đề đã tồn đọng suốt nhiều tháng, thậm chí nhiều năm : thay thế giáo viên vắng mặt, cải tạo các tòa nhà, y tế học đường, Parcoursup… Có thể thấy rõ, mục tiêu đơn giản chỉ là dập tắt đám cháy trước khi nó lan sang phần còn lại của một đất nước vốn đã căng thẳng cao độ từ năm 2024 và từ quyết định giải tán Quốc hội đầy bi kịch mà tổng thống Emmanuel Macron đưa ra.

Đất nước mục ruỗng 

Về phần mình, nhật báo thiên hữu Le Figaro lại chỉ trích đảng cực tả Nước Pháp Bất Khuất (LFI) vì đã khai thác sự giận dữ của học sinh để phục vụ mục đích chính trị, khi kêu gọi các công đoàn học sinh, sinh viên mở rộng phong trào biểu tình ra khắp cả nước. Những kẻ phá hoại cũng lợi dụng để có cơ hội đốt phá khiến phong trào đi theo hướng rất xấu. Bài xã luận của Le Figaro nhấn mạnh rằng không chỉ giới học sinh mà cả công chức, nông dân, nhân viên vận tải, v.v, có thể sẽ sớm lên tiếng bày tỏ sự bất mãn. Sự phản kháng đang hiện diện ở khắp nơi. Cả một đất nước đang mục ruỗng, đang gầm gừ bất mãn, đang ở rất gần điểm bùng nổ. Tờ báo kết luận : nợ nần, bạo lực, mất niềm tin, đó là những căn bệnh đang hủy hoại nước Pháp.

Con cái đập phá, phụ huynh phải bồi thường

Trong khi đó, nhật báo công giáo La Croix không lựa chọn chỉ trích mà hướng sự quan tâm đến hai câu hỏi : mạng xã hội đã khiến phong trào lan rộng ra cả nước như thế nào và ai sẽ bồi thường thiệt hại do các hoạt động đốt phá. 

Theo tờ báo, trong hơn mười lăm ngày qua, các cuộc phong tỏa trường trung học đã nhận được sự hưởng ứng rộng rãi trên những mạng xã hội được giới trẻ sử dụng rất nhiều, chủ yếu là Instagram, Snapchat và TikTok. Trên các nền tảng khác, đặc biệt là X, người ta cũng có thể thấy những hình ảnh cảnh sát bị các cá nhân, đôi khi rất đông người, đánh đập dữ dội. Olivier Ertzscheid, giảng viên ngành truyền thông tại đại học Nantes nhận xét : "Về mặt lịch sử, cuộc cách mạng của Mùa xuân Ả Rập (bắt đầu từ năm 2010) đã tạo thành một bước ngoặt. Khi đó, Facebook được sử dụng ở quy mô rất lớn để tổ chức phong trào phản kháng này. Kể từ đó, mạng xã hội giữ vị trí trung tâm trong tất cả các hoạt động xã hội có quy mô lớn. Chúng ta đã có thể thấy điều đó với phong trào Áo Vàng". Các mạng xã hội cũng đóng vai trò "tổ chức" : thông báo địa điểm của một cuộc phong tỏa nào đó hoặc đưa ra những khẩu hiệu, lời kêu gọi nhất định. Tất nhiên, điều này không thoát khỏi sự theo dõi của cơ quan tình báo địa phương.

Còn về câu hỏi ai sẽ bồi thường thiệt hại khi học sinh đốt phá, La Croix dẫn lời bộ trưởng Tư pháp Gérald Darmanin hôm 02/10, yêu cầu các công tố viên truy cứu trách nhiệm dân sự của cha mẹ những trẻ vị thành niên gây ra các hành vi phá hoại. Theo tính toán, các cuộc phong tỏa trường trung học trên toàn nước Pháp, bắt đầu từ cuối tháng 9, đã gây ra những thiệt hại lên tới hàng triệu euro. Số tiền phải bồi thường, được xác định trong phán quyết của tòa án, sẽ do cha mẹ chi trả hoặc do công ty bảo hiểm mà họ đã mua bảo hiểm chi trả, nếu hợp đồng bảo hiểm không loại trừ việc bồi thường đối với những thiệt hại do con cái họ cố ý gây ra. Ngược lại, cha mẹ không thể bị kết án hình sự vì những hành vi do con cái họ thực hiện. Ngoài ra Thượng viện Pháp sẽ xem xét một dự luật về "trách nhiệm tập thể", theo đó bất kỳ người nào thuộc một nhóm đã gây ra hành vi phá hoại sẽ phải chi trả thiệt hại, ngay cả khi người đó không phải là người trực tiếp thực hiện hành vi, với mức trần là 10.000 euro.

Vì sao ứng viên cực hữu Flavio Bolsonaro quyến rũ được cử tri ? 

Cuộc bầu cử tổng thống ở Brazil với chiến thắng vòng đầu thuộc về ứng viên cực hữu Flavio Bolsonaro, con trai cựu tổng thống Jair Bolsonaro, là một chủ đề quan trọng khác được báo chí Pháp quan tâm. 

Báo thiên hữu Le Figaro tóm tắt những điểm chính trong chương trình tranh cử của ông. Về mặt kinh tế, Flavio Bolsonaro có quan điểm gần với tổng thống Argentina Javier Milei. Cũng trong cuộc phỏng vấn với Le Figaro, ông Bolsonaro nói rằng mình "ủng hộ cạnh tranh tự do, bảo đảm an toàn pháp lý để thúc đẩy đầu tư, hạn chế bộ máy nhà nước, giảm thuế…".

Về vấn đề an ninh, một vấn đề thiết yếu đối với Brazil, nơi đang phải đối mặt với sự bùng nổ của bạo lực do các băng nhóm buôn bán ma túy, Flavio Bolsonaro ủng hộ một chính sách cứng rắn, tương tự những chính sách được Nayib Bukele, tổng thống El Salvador, triển khai và gần đây hơn là Abelardo de la Espriella ở Colombia. Bảo thủ, tự do và bàn tay sắt : chính trên bộ ba này mà Flavio Bolsonaro đã xây dựng chiến dịch tranh cử của mình.

Trong khi đó, Le Figaro nhận định đối thủ của Flavio Bolsonaro là tổng thống đương nhiệm Lula dường như đã mệt mỏi. Ở tuổi 80, được bầu lần đầu vào năm 2003, vị lãnh đạo kỳ cựu của Đảng Lao động đại diện cho một quyền lực đã cũ mòn và tham nhũng.

Dưới tác động từ Trump, cực hữu lan rộng tại Mỹ Latinh 

Trong khi đó, báo thiên tả Libération tỏ rõ sự nghi ngại về việc các chế độ cực hữu lên ngôi tại Mỹ Latinh, mà theo tờ báo, tổng thống Mỹ Donald Trump và giới MAGA (Make America Great Again) góp công không nhỏ. Nhiều nhà lãnh đạo tại các nước Nam Mỹ mang chung một chiếc ô ý thức hệ, thứ mà ông Trump cung cấp và khuyến khích họ, rồi tưởng thưởng cho những ai đi chung chiếc ô của mình. 

Libération đưa ra dẫn chứng về cuộc bầu cử tổng thống tại Honduras vào tháng 11/2025. Trump không chỉ khuyến nghị cử tri bỏ phiếu ở vòng hai cho Nasry Asfura, mà còn tuyên bố rằng viện trợ tài chính của Hoa Kỳ sẽ bị cắt nếu cử tri chọn "nhầm" lá phiếu. Và tuyên bố này của ông đã mang tới tác dụng. Như một dấu hiệu của sự trung thành, các quốc gia đã chuyển sang cánh hữu đều đã gia nhập, hoặc đang chuẩn bị gia nhập, Shield of the Americas - "Lá chắn Châu Mỹ". Thỏa thuận hợp tác quân sự với Washington này được giới thiệu như một công cụ chống lại các tập đoàn buôn bán ma túy.

Nhưng chủ nghĩa Trump dường như không phải là chất keo đủ mạnh để tạo ra một không gian đồng thuận cho toàn bộ tiểu lục địa, do các chế độ chính trị Mỹ Latinh về bản chất vẫn mang tính dân tộc chủ nghĩa. Và những bất hòa giữa họ đã xuất hiện xuyên suốt hai thế kỷ kể từ khi các nước giành được độc lập. Các lợi ích kinh tế cũng có thể khiến những người bạn thuộc phe cực hữu đối đầu với nhau. Mỹ còn phải đối mặt với một trở ngại lớn khi mà Trung Quốc đã hiện diện trong khu vực từ đầu thế kỷ này, đồng thời không ngừng gia tăng các khoản cho vay, các dự án và những hiệp định thương mại. Hơn nữa, các chính sách của Washington với các nước Nam Mỹ có thể sẽ thay đổi trong tương lai khi mà Donald Trump sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào năm 2028, còn Tập Cận Bình thì chẳng biết tới khi nào. 

Phải chăng chính quyền Trump nhầm lẫn giữa "tránh thai" và "phá thai" ? 

Le Monde có bài viết về việc chính quyền tổng thống Mỹ Donald Trump, với lập trường phản đối phá thai, đã cố tình không giao các loại thuốc và dụng cụ tránh thai cho năm quốc gia Châu Phi, gồm Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC), Kenya, Tanzania, Zambia và Mali. Đây vốn là hàng viện trợ với tổng trị giá 9,7 triệu đô la và hiện vẫn đang được lưu kho tại Bỉ. Giới chức Bỉ khẳng định đã tiến hành nhiều bước ngoại giao nhưng không thành công. Cụ thể Bỉ đã yêu cầu tiếp nhận số hàng còn có thể sử dụng và chuyển các sản phẩm này đến các quốc gia được chỉ định nhưng phía Mỹ đã không hồi đáp yêu cầu này. 

Trung tâm Chuyên môn Flemish về Sức khỏe Tình dục (Sensoa), lên án tình trạng phong tỏa đó suốt một năm qua, đặc biệt bởi việc lưu kho số thuốc và dụng cụ tránh thai này khiến chính phủ Hoa Kỳ tốn gần 25.000 đô la mỗi tháng. Tổ chức này tố cáo : "Đây là một quyết định mang tính ý thức hệ. Khi chúng tôi cố gắng chất vấn chính phủ Hoa Kỳ về vấn đề này, họ đã nói rất rõ rằng họ chẳng quan tâm đến việc lãng phí số tiền đó, miễn là phụ nữ không thể tự quyết định và không được tiếp cận các biện pháp tránh thai. Họ phản đối gay gắt quyền tự chủ đối với cơ thể".

Để biện minh cho quyết định của mình, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã gọi những biện pháp tránh thai này, gồm thuốc viên, que cấy và vòng tránh thai, là "thuốc phá thai" và viện dẫn "Chính sách Mexico", được thiết lập dưới thời tổng thống Ronald Reagan, quy định cấm tài trợ cho các tổ chức phi chính phủ có hoạt động tư vấn hoặc thực hiện phá thai, hoặc vận động ủng hộ quyền phá thai.

Minh Phương