Con hổ giấy Châu Âu trước chủ nghĩa đế quốc Mỹ tại Groenland

Libération chạy tựa lớn trên trang nhất : "Ai có thể cứu được Groenland ?" Theo xã luận nhật báo, vụ "bắt cóc" tổng thống Maduro, đưa sang Mỹ để xét xử cho thấy ông Trump đã biến lời nói thành hành động thực sự, không màng đến hậu quả. Mối đe dọa Trump đang bao trùm khắp hòn đảo ở cực bắc của quả địa cầu.

Một quân nhân Pháp trong một cuộc tập trận quân sự, cùng lực lượng Đan Mạch, Thụy Điển và Na Uy ở Kangerlussuaq, Greenland, ngày 17/09/2025. Reuters - Guglielmo Mangiapane

Kế hoạch sáp nhập, mua lại hòn đảo, thuộc địa cũ của Đan Mạch đã được Donald Trump đưa ra từ năm 2019. Theo Libération, Hoa Kỳ được cho là đã sử dụng chiến lược gây bây bất ổn. Tình báo của Copenhagen cho biết Hoa Kỳ đã tuyển dụng các đặc vụ ở Groenland để gây ảnh hưởng, tác động đến dư luận, nhằm thu hút sự ủng hộ đối với việc Hoa Kỳ sáp nhập hòn đảo.

Hoa Kỳ cũng có thể sẽ thúc đẩy Groenland đòi độc lập, tách khỏi Đan Mạch và sau đó ký một thỏa thuận liên kết tự do với Washington. Trường hợp tương tự đã xảy ra với đảo quốc Micronesia, ký thỏa thuận trao cho Hoa Kỳ đặc quyền tiếp cận vào hòn đảo, đổi lại những bảo đảm về an ninh và hỗ trợ tài chính. Đáng nói là cách hành xử ở Copenhagen, theo kiểu hậu thuộc địa, không coi trọng những dân biểu ở Groenland, có thể đẩy nhanh tiến trình của Hoa Kỳ, theo nhận định của nhật báo cánh tả.

Tại Groenland, phong trào đòi độc lập đã được khởi xướng từ nhiều năm qua. Phe ly khai cực đoan nhất coi sự can thiệp của Hoa Kỳ là cơ hội, sẵn sàng cắt đứt liên hệ với Copenhagen, bất chấp phải mất đi viện trợ từ Đan Mạch. Trong khi đó, lãnh đạo đảng ly khai thì mong muốn độc lập một cách bền vững và lâu dài, hy vọng có được sự hỗ trợ của Washington cho tiến trình này, đồng thời khẳng định muốn tránh khỏi cảnh một lần nữa bị thuộc địa hoá.

Donald Trump quan tâm đến Groenland, không chỉ vì lý do "an ninh quốc gia" và sự hiện diện của Nga và Trung Quốc tại các tuyến hàng hải mới ở Bắc Cực (do biến đổi khí hậu gây tan băng) mà cả kho đất hiếm và khoáng sản ẩn sâu dưới từng tấc đất của hòn đảo. Tuy nhiên theo Libération, Hoa Kỳ đáng lẽ ra không cần phải "thay đổi trật tự thế giới", bởi đã có những thỏa thuận được ký kết giữa Copenhagen và Washington cho phép Hoa Kỳ tự do tăng cường hiện diện quân sự tại nước này. Chính quyền ở Groenland cũng mở cửa với các nhà đầu tư muốn khai thác đất hiếm, nhưng "bạn bè" của ông Trump, cho đến nay, vẫn chưa tỏ ra quan tâm đến vùng đất băng giá này. 

Con hổ giấy Châu Âu, bất lực trước chủ nghĩa đế quốc Mỹ

Trong bối cảnh này, Libération nhận định Châu Âu là con hổ giấy đối đầu với chủ nghĩa đế quốc Mỹ. Giả sử nếu Hoa Kỳ sáp nhập Groenland thì "Châu Âu cũng sẽ không làm gì". La Croix cho rằng Châu Âu đã bị dồn vào thế khó, khi người bảo hộ đã thành kẻ săn mồi, và bắt đầu hiểu rằng "chiến lược tâng bốc Trump một cách hèn hạ", nhượng bộ Hoa Kỳ, không còn là nước cờ tốt nhất. Groenland đã tạo ra một cú sốc lớn đối với Đan Mạch, khi mù quáng tin vào Hoa Kỳ để bảo đảm an ninh mà không quan tâm đến góc độ chiến lược tại thuộc địa cũ này.

Hoa Kỳ cũng đã đóng quân tại Groenland từ nhiều thập kỷ qua, tại căn cứ quân sự Pituffik, với hơn 150 quân nhân. Theo Libération, nếu ông Trump muốn chiếm Groenland bằng vũ lực, thì rất dễ dàng, bởi hòn đảo không có khả năng tự vệ, không có vũ khí, và chỉ có một vài quân nhân Châu Âu đóng ở đây. Hơn nữa các loại vũ khí của Đan Mạch, chủ yếu do Hoa Kỳ cung cấp, và theo quy tắc ngầm trong giới buôn vũ khí, không nhà cung cấp nào lại để bị tấn công bởi vũ khí mình bán ra.

Liệu Mỹ có phá vỡ liên minh NATO, phớt lờ EU ?

Can thiệp vào Groenland sẽ không dễ dàng như ở Venezuela bởi Đan Mạch là thành viên của NATO, được bảo đảm bởi điều khoản phòng thủ chung. Nếu ông Trump ra lệnh tấn công hòn đảo, thì sẽ tự phá vỡ liên minh gồm 32 nước này, khiến Hoa Kỳ bị cô lập. Đan Mạch cũng thuộc Liên Hiệp Châu Âu, và cũng được bảo đảm bởi điều 42, quy định các nước thành viên, phải hỗ trợ bằng tất cả phương tiện nước bị tấn công.

Theo giới chuyên gia quân sự, kịch bản Hoa Kỳ tấn công vào hòn đảo này khó có thể xảy ra, bởi đây sẽ là rủi ro rất lớn. Nhiều nước có thể sẽ cắt đứt quan hệ với Washington. Hoa Kỳ cũng đặt căn cứ tại nhiều nước Châu Âu, với hơn 80 000 quân nhân, chưa kể hàng triệu công dân Mỹ sinh sống tại lục địa già. Washington cũng sẽ mất đi đối tác kinh tế chiến lược.

Trong mục ý kiến trên Les Echos, cây bút Jacques Attali cho rằng tổng thống Trump đã nhắc lại với cả thế giới về quy luật của sức mạnh vẫn thống trị, chỉ kẻ mạnh tôn trọng kẻ mạnh, và đè bẹp những kẻ yếu. Các hiệp ước và thỏa thuận chỉ có hiệu lực khi các bên đều có lợi ích. "Gia tộc Trump" có thể bỏ rơi toàn bộ Châu Âu, nếu coi đó là trở ngại cho các giao dịch của họ với các nhà độc tài.

Châu Âu đã nhượng bộ Trump rất nhiều, để bảo đảm sự ủng hộ của Hoa Kỳ, nhằm cứu Ukraine, và kiềm chế không thực hiện bất cứ biện pháp trả đũa thương mại nào. Theo bài đăng trên Les Echos, nếu cứ tiếp tục như vậy, Châu Âu không những không cứu được Ukraine, mất đi Groenland mà còn mất đi cả chính mình.

La Croix kết luận rằng Châu Âu cần đoàn kết và có hành động quyết đoán và khéo léo, để chống lại cách tiếp cận mang tính trao đổi hàng hóa, nhưng đe dọa cướp bóc, vốn là cách mà Nhà Trắng của Trump đang rất ưa chuộng. 

Cuộc đua vũ trang "kiểu Trump" 

"Donald Trump đã khởi động lại cuộc chạy đua vũ trang", là tựa lớn trên trang nhất nhật báo kinh tế Les Echos. Tổng thống phe Cộng Hòa muốn tăng 50% ngân sách quốc phòng của Mỹ vào năm 2027, lên tới 1.500 tỷ đô la. Khoản chi này nhằm phục vụ dự án "Vòm vàng" (Golden Dome) - hệ thống phòng thủ tên lửa bao phủ toàn lãnh thổ Hoa Kỳ và xây dựng hạm đội tàu chiến hạt nhân mang tên "class Trump" cũng như phát triển loại siêu tiêm kích mới F-47 (ám chỉ chính ông Trump, vị tổng thống thứ 47 của Hoa Kỳ), với chi phí ước tính 300 triệu đô la mỗi chiếc, cao gấp 3 lần so với F-35 hiện nay.

Donald Trump khẳng định dùng doanh thu từ thuế quan để chi trả cho kế hoạch này, thậm chí khẳng định nguồn thu này đủ để giảm nợ công và trợ cấp cho người thu nhập thấp. Theo Ủy ban vì ngân sách liên bang có trách nhiệm ở Hoa Kỳ (CRFB), được Le Monde trích dẫn, kế hoạch này được dự báo sẽ khiến nợ công tăng thêm 5.800 tỷ đô la vào năm 2035 và chi phí thực tế cho quốc phòng sẽ cao gấp đôi nguồn thu từ thuế quan.

Les Echos gọi kế hoạch này gây tranh cãi là "canh bạc khó xảy ra", "liều lĩnh",  vì "nguồn thu ảo tưởng", nhấn mạnh đến sự phi lý trong logic của Trump khi vừa muốn chi tiêu quân sự lớn, vừa giảm nợ, vừa "phát tiền cho dân" (hứa phát chi phiếu 2000 đô la cho người dân để trước sức mua giảm)…, nhưng chỉ dựa vào nguồn thu thuế quan chưa chắc chắn.

Trong bài đăng cùng hồ sơ, Les Echos chỉ ra rằng Trump đang "nắn gân" các tập đoàn quốc phòng của nước này để tăng tốc sản xuất, dùng củ cà rốt là khoản ngân sách khổng lồ được dự trù, và dùng trừng phạt tài chính để răn đe. Chủ nhân Nhà Trắng cũng dự kiến đưa ra trừng phạt tài chính nghiêm khắc, cấm các doanh nghiệp quốc phòng mua lại cổ phiếu và chi trả cổ tức cho cổ đông nếu vi phạm thời hạn giao hàng, hoặc để đội vốn đầu tư, vốn là những vấn đề của ngành công nghiệp này từ nhiều thập kỷ qua.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth có 30 ngày để rà soát các nhà thầu trễ hạn. Các công ty này sẽ có 15 ngày để trình kế hoạch khắc phục, nếu không sẽ đối mặt với việc bị thay thế bởi "các đối tác mới". Tổng thống Mỹ cũng yêu cầu Lầu Năm Góc áp trần lương lãnh đạo của các tập đoàn, mức tối đa là 5 triệu đôla/năm, và đảm bảo các khoản thưởng phải dựa trên khả năng sản xuất đúng hạn, thay vì dựa trên kết quả tài chính của công ty như trước đây.

Chiến lược tìm lại "sân sau" của Mỹ 

Vẫn liên quan đến Mỹ, Le Monde tiếp tục làm rõ sức ảnh hưởng của Donald Trump tại Châu Mỹ Latinh sau vụ bắt tổng thống Venezuela. Lãnh đạo Hoa Kỳ bày tỏ mong muốn kiểm soát toàn bộ ngành dầu khí của Venezuela, từ khai thác đến các hoạt động thương mại, nhờ vào các nước phương Tây. Ý định này đã nhanh chóng bị chỉ trích, vì hành xử "như thời thuộc địa".

Theo bài đăng trong mục quốc tế, Washington đang thực hiện chiến lược khẳng định vị thế "chủ sân" tại lục địa Châu Mỹ thông qua các hành động quân sự và kinh tế quyết liệt. Mỹ vừa thông báo bắt giữ hai tàu dầu bị cáo buộc vi phạm lệnh cấm vận hydrocarbon. Chiếc tàu thứ hai mang tên Marinera đã bị truy đuổi từ vùng biển Caribbean đến tận vùng biển ngoài khơi Iceland. Dù tàu này đã cố tình treo cờ Nga và yêu cầu Moskva bảo hộ để thoát thân, nhưng quân đội Mỹ vẫn tiến hành vây ráp và bắt giữ. Đây được cho là thông điệp rõ ràng gửi tới Nga, Trung Quốc và Iran rằng Venezuela hiện là "sân sau" riêng biệt của Mỹ.

Tại điện Kremlin, theo Le Monde, trái ngược với thái độ quyết liệt thường thấy, tổng thống Putin và các quan chức Nga phản ứng rất chừng mực. Giới chuyên gia nhận định Moskva đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan : một mặt bị "nhục nhã" sau các sự kiện tại Venezuela, mặt khác không muốn xung đột trực diện với ông Trump khi đang cần đàm phán về vấn đề Ukraine. Ông Putin được cho là đã mất đi đặc quyền gây bất ngờ chiến lược khi giờ đây chính Donald Trump cũng đang áp dụng "chiến thuật kẻ điên" (stratégie du fou) một cách hiệu quả hơn.

Pháp "mắc bẫy" trong thỏa thuận tự do thương mại Mercosur 

Về thời sự Châu Âu, hầu hết các báo số ra hôm nay, đều nêu ra thỏa thuận gây tranh cãi giữa Liên Hiệp Châu Âu và các nước Châu Mỹ Latinh, thuộc khối Mercosur chính thức được thông qua hôm nay. Pháp là quốc gia mạnh mẽ phản đối thỏa thuận này, dẫn đầu một liên minh, ban đầu gồm 4 nước, là Ý, Ba Lan, và Ireland, nhưng hiện Ý đã thay đổi lập trường, khiến liên minh do tổng thống Pháp dẫn đầu không đủ sức để đưa ra lá phiếu phủ quyết (cần 13 quốc gia, hoặc các nước đại diện trên 35% dân số EU). Nếu đa số đủ điều kiện được xác nhận vào sáng Chủ nhật, chủ tịch Ủy ban Châu Âu Usrula Von der Leyen sẽ bay sang Paraguay để chính thức ký hiệp định vào thứ Hai tới.

Nếu La Croix điểm lại những cuộc đàm phán chính của hai bên từ 26 năm qua, thì Les Echos nêu ra những rào cản của thỏa thuận này. Để xoa dịu những tranh cãi, Ủy ban Châu Âu đã đưa ra nhiều nhượng bộ quan trọng, như đề xuất tăng 45 tỷ euro, cho Chính sách Nông nghiệp chung, không áp dụng thuế carbon cho phân bón, giảm thuế nhập khẩu với một số loại phân bón, đồng thời thắt chặt quy định về dư lượng với các loại thuốc trừ sâu đối với các mặt hàng nhập khẩu như cam quýt, xoài.

Pháp dù đơn độc, nhưng vẫn kiên quyết khẳng định sẽ bỏ phiếu phản đối thỏa thuận, do sự phản kháng từ trong nước. Nông dân Pháp đã đưa máy cày vào trung tâm Paris, biểu tình tại tháp Eiffel và Khải Hoàn Môn để phản đối hiệp định này. Pháp bị rơi vào phe thiểu số, theo Les Echos, đây là điều chưa từng xảy ra với một nước sáng lập khối, và lý do chỉ vì tình hình trong nước : Paris muốn tránh tình trạng chính phủ bị bất tín nhiệm. Điều đáng nói là quyết định của Macron không xoa dịu được sự phẫn nộ trong giới nông dân, và không giải quyết nguồn căn của cuộc khủng hoảng nông nghiệp tại Pháp.

Nếu thỏa thuận được thông qua, tổng thống Emmanuel Macron sẽ phải "trả giá đắt", theo nhận định của Libération, khi Pháp vốn mong muốn lãnh đạo Châu Âu, mất đi sức ảnh hưởng trong khối. Le Figaro thì cho rằng Macron đã bị rơi vào "cái bẫy Mercosur". Xã luận nhật báo cánh hữu cho rằng ông Macron ở bị mắc kẹt giữa việc tuân theo Châu Âu và làm Pháp tức giận, hoặc bảo vệ Pháp mà không để sự phản đối này ngăn cản việc thông qua hiệp ước, và ông đã chọn phương án thứ hai. Phương án này có vẻ "ít tệ hại hơn", nhưng lại đi kèm với một sự sỉ nhục tàn khốc về "nghệ thuật thất bại của Pháp", về một cường quốc đã mất đi quyền lực.

Le Monde thì cho rằng thỏa thuận này, dẫu sao, cũng lại mang ý nghĩa địa chính trị, được coi là đòn "đáp trả cuộc chiến thương mại của Trump", giúp EU tìm thị trường mới, ngoài Mỹ. Thỏa thuận cũng giúp bảo đảm nguồn cung các sản phẩm công nghiệp và đất hiếm từ Nam Mỹ, tránh Châu Âu bị mất sức ảnh hưởng tại lục địa này.

Chi Phương