Con đường tơ lụa Bắc Cực : Trung Quốc mở lối sang Châu Âu

Trong lúc các tuyến hàng hải chiến lược ngày càng căng thẳng, Trung Quốc mở tuyến vận tải container đầu tiên qua Bắc Cực đến Châu Âu, rút ngắn một nửa thời gian hành trình. Theo La Croix ngày 17/08/2026, Bắc Kinh vừa tìm cách thoát khỏi thế bị bao vây trên biển, vừa tiến sâu vào một khu vực giàu tài nguyên nhưng đang chịu tác động dữ dội của biến đổi khí hậu.

Trung Quốc đang có kế hoạch đóng mới tàu phá băng hạng nặng và các tàu vận tải hạng nặng bán chìm – loại tàu có kích thước khổng lồ đủ sức chở cả những con tàu khác – trong vòng 5 năm tới nhằm hỗ trợ các hoạt động hàng hải đang ngày càng mở rộng của mình.

Bắc Cực : Lối thoát khỏi thế bị bao vây trên biển của Bắc Kinh  

La Croix nói về việc "Trung Quốc khởi động ‘Con đường tơ lụa Bắc Cực’ đến Châu Âu". Bắc Kinh muốn củng cố vị trí trước Hoa Kỳ, đồng thời tìm cách khẳng định ảnh hưởng tại một khu vực giàu tài nguyên đang được thèm muốn. Kết nối với Châu Âu thông qua Bắc Cực, đó là lời hứa của Sea Legend, công ty Trung Quốc đã khai trương dịch vụ vận chuyển container hàng tuần đầu tiên giữa Trung Quốc và Vương quốc Anh. Một tàu container của Trung Quốc đã khởi hành đến Châu Âu vào thứ Bảy 15/08.

Tuyến đường này rút ngắn một nửa thời gian vận chuyển, từ 40 ngày xuống còn 20 ngày. Đây là một phần của "Con đường tơ lụa băng giá", phiên bản Bắc Cực của Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường được Tập Cận Bình khởi xướng năm 2013, nhằm tăng cường ảnh hưởng tại Châu Á, Châu Âu và Châu Phi. Giáo sư Emmanuel Lincot, Khoa Văn thuộc Viện Công giáo Paris giải thích Trung Quốc đang so găng với Hoa Kỳ, Bắc Kinh tìm cách đa dạng hóa các tuyến đường nối với Châu Âu.

Sự hỗ trợ của Moskva là vô cùng quý giá. Nga vốn sở hữu đội tàu phá băng lớn nhất thế giới, cung cấp cho Trung Quốc những kỹ năng chuyên môn về hàng hải ở địa cực. Tiến sĩ địa lý Emmanuel Véron nhận định, vì Moskva quá cần Bắc Kinh về thiết bị, kinh tế và công nghệ nên phần nào là một hình thức đáp lễ. Đặc biệt nhờ đó Trung Quốc thoát khỏi tình trạng bị cô lập hàng hải. Emmanuel Lincot nhắc nhở, Trung Quốc bị các đồng minh của Hoa Kỳ bao vây về địa lý.

Băng tan mở đường cho tàu bè và những rủi ro mới

Con đường mới chạy dọc theo duyên hải nước Nga trở thành lối thoát, giúp Bắc Kinh có được lối vào thị trường Châu Âu mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào các tuyến đường hàng hải chính ở phía nam. Mặc dù trọng lượng của tuyến đường Bắc Cực hãy còn hạn chế, nhưng trong bối cảnh căng thẳng ở các hành lang chiến lược như Malacca (giữa Malaysia và Indonesia) hay Bab Al-Mandab (ngõ vào Hồng Hải), đây là "một tín hiệu mạnh mẽ gởi đến phương Tây".

Bên cạnh đó còn mở ra cánh cửa cho khí đốt, nguồn lợi hải sản, kim loại hiếm. Sự hiện diện tại Bắc Cực còn là cơ hội để Bắc Kinh đào tạo thủy thủ đoàn, làm chủ kỹ năng hàng hải địa cực và tích lũy kiến ​​thức về một khu vực hết sức phức tạp, để phục vụ cho những tham vọng lớn hơn. Tiến sĩ Véron lưu ý về "một hình thức thâu tóm tài nguyên". Sự xuất hiện của tuyến đường hàng hải mới này là hệ quả của biến đổi khí hậu - băng tan khiến có nhiều tàu đi qua Bắc Cực hơn trong mùa hè.

Tuy nhiên, giao thông tăng lên đang đe dọa hệ sinh thái rất mong manh này. Đó là ô nhiễm tiếng ồn đối với cá voi, hải mã và hải cẩu, ô nhiễm môi trường và nguy cơ tràn dầu - một số công ty vận tải biển lớn từ bỏ tuyến đường này vì những lý do trên. Theo một số chuyên gia, việc băng vĩnh cửu tan chảy cũng có thể giúp giải thoát các virus gây bệnh trước đây bị mắc kẹt trong lòng đất đóng băng. Thêm vào đó là cơ sở hạ tầng hiếm hoi : thiếu khả năng tiếp tế, hộ tống và bốc dỡ. Và trong một khu vực biệt lập như vậy, bất kỳ tai nạn nào cũng có thể biến thành thảm họa.

Hán Quang : Đài Loan tập dượt cho một cuộc chiến với Trung Quốc

Về tham vọng Bắc Kinh đối với Đài Loan, Le Figaro chú ý đến sự kiện "Đài Loan huy động 20.000 quân dự bị trong tháng 8 trong cuộc tập trận chống Trung Quốc". Hán Quang (Han Kuang) kéo dài 10 ngày, gấp đôi so với các cuộc tập trận thường niên trước đây, công chúng cũng được kêu gọi tham gia trong cuộc không kích giả định. Sự biểu dương sức mạnh này trước hết nhắm vào Hoa Kỳ và Trung Quốc là hai quốc gia đang theo dõi sát.

Mỗi ngày những kịch bản khác nhau được đưa ra, chẳng hạn một cuộc đổ bộ chớp nhoáng của quân đội Trung Quốc, tiến về Đài Bắc để "trảm tướng". Hoặc quân Trung Quốc tìm cách nắm lấy trục hậu cầu chủ chốt ở sông Đạm Thủy (Tamsui) chạy từ duyên hải bắc Đài Loan đến Đài Bắc. Những cây cầu dây văng bắc qua con sông này đã được giăng đầy kẽm gai, chất lên những bao cát và chướng ngại vật chống tăng, để làm chậm đà tiến của địch và cầm cự càng lâu càng tốt để chờ đợi tiếp viện từ nước ngoài.

Tại thủ đô Đài Bắc, tổng thống Lại Thanh Đức đích thân tham gia cuộc tập trận với nón sắt, áo giáp bên ngoài sơ mi trắng, vào một xe thiết giáp để sơ tán khẩn cấp khỏi Dinh tổng thống. Tình huống này gợi nhớ đến chiến dịch Absolute Resolve (Quyết tâm Tuyệt đối) của Mỹ nhằm lật đổ Nicolás Maduro - Bắc Kinh có thể bắt chước chiến dịch này. Hình ảnh vệ tinh cho thấy một bản sao kích thước thật của Dinh tổng thống Đài Loan tại một trong những căn cứ huấn luyện của Trung Quốc.

Vào giai đoạn cuối của cuộc tập trận, các cuộc không kích mô phỏng lần lượt diễn ra tại các vùng khác nhau của Đài Loan, nhằm chuẩn bị tinh thần cho người dân trong trường hợp gián đoạn liên lạc. Trung Quốc thường xuyên phá hủy các tuyến cáp ngầm dưới biển của hòn đảo. Còi báo động vang lên khắp thủ đô trong ngày cuối 13/08, mọi người phải tìm nơi trú ẩn.

Đài Bắc lo lắng về sự khả tín của Donald Trump

Đối với dân chúng, cuộc tập trận Hán Quang năm nay là một sô diễn quân sự xa rời thực tế. Theo một thăm dò, chỉ có 47,5% người Đài Loan tin vào khả năng tự vệ của quân đội năm 2024. Nhưng một đại tá về hưu nói với Le Figaro, tại những nước không có chiến tranh, người dân không quan tâm đến các cuộc tập trận. Tuy nhiên như ở Ukraine, một khi chiến tranh bắt đầu, tất cả đều đoàn kết chống xâm lược.

Liên quan đến Washington, theo thăm dò của Viện Brookings sau cuộc gặp giữa Tập Cận Bình và Donald Trump hồi tháng 5, chỉ có 24% cử tri Đài Loan coi Hoa Kỳ là một đồng minh đáng tin cậy. Đây là tin đặc biệt xấu đối với đảng Dân Tiến (DPP) cầm quyền, mà toàn bộ chính sách đối ngoại đều dựa vào đồng minh Mỹ. Bỏ qua lời kêu gọi của Mỹ về việc đầu tư nhiều hơn vào quốc phòng, Quốc dân đảng đối lập đã cắt giảm một phần ba kế hoạch quốc phòng đặc biệt nhằm phát triển kỹ nghệ drone của Đài Loan. Quyết định này đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ ở Washington.

Trong khi đó, Bắc Kinh đang thúc đẩy lợi ích của mình trong khu vực. Ngày 11/08, hải quân Trung Quốc và Indonesia đã tiến hành các cuộc tập trận chung hiếm hoi ở phía đông Đài Loan. Le Figaro dẫn lời một nhà phân tích cho là trong khi Hoa Kỳ vẫn đang bận rộn ở Trung Đông, Trung Quốc tin rằng có thể đơn phương thay đổi hiện trạng xung quanh Đài Loan mà không gây ra phản ứng mạnh từ phía Hoa Kỳ.

"Văn chương vết thẹo" : Một thế hệ nhà văn bị Cách mạng văn hóa ám ảnh

Cũng liên quan đến Trung Quốc nhưng trên lãnh vực văn chương, trong loạt bài mùa hè, La Croix nói về "Một thế hệ tác giả bị ám ảnh bởi Cách mạng văn hóa". Đó là một nền văn chương sôi động nhưng ít được biết đến ở Pháp.

Những tác phẩm đầu tiên của nhà văn nữ Nghiêm Ca Linh (Yan Geling) ra mắt trong thập niên 70. Bà chỉ mới 12 tuổi khi trở thành diễn viên múa của một đoàn văn công quân đội, được giao viết bích báo vì cấp trên đọc nhật ký và nhận ra một cây bút viết hay.  Sau vụ thảm sát Thiên An Môn, bà sống lưu vong ở Hoa Kỳ rồi sang Đức. Cái chết của Mao năm 1976 đã kết thúc Cách mạng văn hóa, tuy nhiên phải mất hai, ba năm hoạt động văn chương mới được nối lại.

Năm 1979 trong chiến tranh với Việt Nam, Nghiêm Ca Linh được giao nhiệm vụ đến một bệnh viện ở tiền tuyến và tường thuật lại câu chuyện của những thương binh. Năm đó đánh dấu sự ra đời của dòng văn chương được mệnh danh là "Thương ngân văn học" (Văn chương vết thẹo). Các nhà văn kể lại chuyện của mình trong thời Cách mạng văn hóa, những câu chuyện chân thực đến trần trụi, mang tính cá nhân sâu sắc, và giải tỏa được những dồn nén. Nghiêm Ca Linh kể lại với La Croix trong cuộc gặp tại Paris, mọi người đều lao vào viết vì tất cả đều mang trên mình những vết thẹo về thời kỳ đó.

Bà chuyển sang viết tiểu thuyết vì không gian tự do hơn là những phóng sự chiến trường cho quân đội. "Chúng tôi có cảm giác đây là khởi đầu của thời đại ‘Phục Hưng’ Trung Hoa. Nhưng chúng tôi đã quá ngây thơ". Cuối năm 1983 diễn ra một chiến dịch chớp nhoáng chống "ô nhiễm tinh thần" nhằm chận lại ảnh hưởng phương Tây, đã tạt vào một gáo nước lạnh. Sau thời kỳ ngắn ngủi của "Văn chương vết thẹo", có một số phong trào khác như "Tìm về cội nguồn", văn chương huyền ảo kiểu Châu Mỹ la-tinh, tân hiện thực, và sau vụ thảm sát Thiên An Môn, chuyển sang những sử thi đồ sộ.

Thập niên 1979-1989 tương đối được tự do sáng tác hơn hiện nay, tuy vậy kiểm duyệt vẫn rình rập. Khi đưa bản thảo cho một tạp chí danh tiếng, trong đó nhân vật nổi bật là người Tây Tạng, bà được yêu cầu thay đổi sắc tộc của nhân vật này. Cách mạng Văn hóa và di sản của nó ảnh hưởng đến tuổi thơ (và một phần tác phẩm) của thế hệ sinh ra vào thập niên 50 và 60. Tuy nhiên, họ lại trở thành những tên tuổi lớn trên văn đàn Trung Quốc.

Nili : Cuộc săn lùng không ngơi nghỉ những kẻ liên can đến ngày 7 tháng Mười

Tại Trung Đông, Le Figaro tiết lộ "Tình báo Israel truy lùng tất cả những người Palestine liên can đến vụ thảm sát ngày 7/10" đã làm trên 1.200 người thiệt mạng và 215 người bị bắt làm con tin. Một đơn vị đặc biệt của Shin Beth được mệnh danh là Nili, một từ viết tắt bằng tiếng Do Thái có nguồn gốc từ Kinh Thánh, mang ý nghĩa "Đấng Vĩnh Hằng không bao giờ dối lừa", quyết tâm không tha một hung thủ nào.

Lần đầu tiên sau gần ba năm hoạt động trong bóng tối, đơn vị này đã lộ diện. Thành tích của Nili rất ấn tượng : Khoảng 1.200 kẻ xâm nhập bị tiêu diệt trong các cuộc giao tranh trên lãnh thổ Israel vào ngày 7/10 và hai ngày tiếp theo. Sau đó, 1.600 người Gaza khác, bị cáo buộc tham gia vụ thảm sát, đã bị trừ khử ở Dải Gaza, 300 nghi phạm bị bắt sống. Khoảng 2.000 người khác hiện đang nằm trong "kill list" (danh sách tử thần).

Để truy tìm dấu vết và lập danh sách mục tiêu, các đặc vụ của Nili sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu quy mô lớn. Họ khai thác các video do những kẻ tấn công ghi lại, hoặc những bức ảnh minh họa cho "chiến công" được phát tán trên mạng xã hội. Những phần mềm nhận dạng khuôn mặt, định vị và nghe lén mới nhất được sử dụng, cũng như các thông tin thu thập được khi thẩm vấn những người bị bắt. Mục tiêu còn lại là tất cả những kẻ đã vượt qua hàng rào điện tử bảo vệ lãnh thổ Israel - bằng xe tải, xe ủi đất, xe xúc - để tấn công các vị trí quân đội, cư dân Israel sống gần đó và các thanh niên dự lễ hội âm nhạc. Cũng có những người Palestine tuy không xâm nhập nhưng tham gia giam giữ con tin thậm chí sát hại họ.

Thủ lãnh và các thành viên thuộc "Lực lượng Nukhba" tinh nhuệ của Hamas được ưu tiên truy tìm. Một số đang sống ở Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar tạm thời chưa bị trừ khử vì lý do ngoại giao, nhất là áp lực của Mỹ. Cuộc săn lùng này gợi nhớ đến chiến dịch "Cơn giận của Thượng Đế" do Mossad tung ra năm 1972 để khử từng hung thủ một cùng với đồng lõa trong vụ nhóm Tháng Chín Đen của Palestine sát hại 11 vận động viên Israel. Trong suốt 20 năm, mười mấy người Palestine và công dân Ả rập đã lần lượt bị ám sát tại Paris, Roma, Nicosia, Athens, Beyrut và Tunis.

Thụy My