Công nghiệp : Châu Âu mắc bẫy và có nguy cơ bị Trung Quốc "nghiền nát"

Eo biển Hormuz bị khóa chặt và nguy cơ xung đột Mỹ - Iran có thể bùng lên trở lại tiếp tục là chủ đề chính của nhiều báo Pháp hôm nay. Le Monde hướng sự chú ý của độc giả đến một vấn đề nóng bỏng khác, với hồ sơ trang nhất về mối đe dọa của Trung Quốc, với tựa lớn : "Trong lĩnh vực công nghiệp, Trung Quốc đã đưa Châu Âu vào bẫy như thế nào".

Xe vận chuyển chuyên dụng của BYD tại một cảng thuộc tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, ngày 25/04/2024, chờ xuất khẩu. Via Reuters - China Daily CDIC

Le Monde cho biết Châu Âu đang phải đối mặt với "cơn sốc Trung Quốc thứ hai", sau cơn sốc thứ nhất thập niên 2000, với việc các doanh nghiệp phải vất vả kháng cự, nhân viên bị sa thải hàng loạt. Đầu tháng 3/2026, Ủy Ban Châu Âu công bố dự luật về thúc đẩy công nghiệp hóa (IAA - Industrial Accelerator Act), hiện đang được các quốc gia thành viên và Nghị Viện Châu Âu xem xét. Dự luật IAA hướng đến ưu tiên các doanh nghiệp Châu Âu. Bài "Bắc Kinh đe dọa trả dũa mạnh đối với kế hoạch Made in Europe / Sản xuất tại Châu Âu", của Le Monde, giới thiệu các thẩm định sơ bộ của nhóm chuyên gia của phó chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Stéphane Séjourné, về thông báo đe dọa của Trung Quốc, đưa ra ngày 27/03/2026.

Trung Quốc có khả năng trả đũa ra sao ? 

Theo nhóm chuyên gia này, hiện tại không nên lo ngại về các trả đũa của Trung Quốc, khi văn bản này "không đưa ra bất cứ đe dọa cụ thể nào, trái ngược với thông lệ trong các trường hợp khác". Và ngược lại, tín hiệu từ Bắc Kinh càng cho thấy chính sách tái công nghiệp hóa Châu Âu – Made in Europe của Ủy Ban Châu Âu là "hoàn toàn có cơ sở".

Le Monde cũng nêu ra một số cách nhìn khác. Cụ thể như còn quá sớm để đánh giá về ý đồ thực sự của Bắc Kinh. Và về vấn đề này, nội bộ Châu Âu cũng đang rất chia rẽ, khi một nhóm nước, gồm Pháp, Ý hay Ba Lan, cho rằng đề xuất của Ủy Ban chưa đủ mạnh và Trung Quốc cần đến thị trường Châu Âu, thì các nước như Đức, Hà Lan hay Thụy Điển dè dặt hơn do e ngại bị trả đũa, vào lúc mà Châu Âu đã phải gánh chịu đòn thuế quan của Donald Trump và khủng hoảng năng lượng do chiến tranh Trung Đông.

Các nguyên nhân khiến Trung Quốc ở vị thế có thể "nghiền nát" công nghiệp Châu Âu

Chưa cần đến các hành động "trả đũa" mới của Bắc Kinh, theo Le Monde, đa số các ngành công nghiệp nặng của phương Tây đã bị Trung Quốc vượt mặt. Nhân dịp này, nhật báo Pháp ra loạt bài bốn kỳ, làm nổi rõ việc Bắc Kinh, trong vòng 30 năm, đã vượt lên và ở thế thượng phong trong quan hệ với "Lục Địa Già" như thế nào. Bài thứ nhất, đăng tải hôm nay, điểm lại những nét lớn của quá trình Trung Quốc từ "công xưởng của thế giới" vươn lên thành đối thủ trên phân Châu Âu trong hàng loạt lĩnh vực chủ chốt, ngay cả trong các lĩnh vực vốn là thế mạnh của Châu Âu, như hóa học, robot, hạt nhân, máy công cụ. Trung Quốc dẫn đầu trong các lĩnh vực công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch, quốc phòng, và xe điện (BYD, Geely), smartphone (Huawei), hay thương mại điện tử (Alibaba, Shein, Temu).

Bốn nguyên nhân chính được nêu bật. Điểm thứ nhất, là việc chuyển giao công nghệ bắt buộc khi các công ty Châu Âu liên doanh với Trung Quốc từ những năm 80, đã khiến Châu Âu phải trao cho Trung Quốc các bí quyết của mình. Điểm thứ hai là việc Mỹ và Châu Âu đã để Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới, khi ảo tưởng rằng Trung Quốc sẽ tuân thủ luật chơi thị trường. Thứ ba là việc chính quyền Trung Quốc đã có chính sách đầu tư mạnh cho doanh nghiệp, cho nỗ lực xuất khẩu. Và sai lầm thứ tư là các nhà hoạch định chiến lược Châu Âu đã không lường trước được mức độ phát triển của Trung Quốc.

Châu Âu cần đến chính sách "kiểu Đặng Tiểu Bình" để đảo ngược tình thế

Báo cáo của cơ quan cao cấp về chiến lược, trực thuộc phủ tổng thống Pháp, ra ngày 09/02, nói đến việc Trung Quốc đang "nghiền nát" công nghiệp Châu Âu. Các sản phẩm của Trung Quốc trong hàng loạt lĩnh vực công nghệ cao đạt tiêu chuẩn quốc tế trong lúc giá thành lại thấp hơn từ 30-40%, thậm chí 60%. Báo cáo của cơ quan tư vấn của chính phủ Pháp nhấn mạnh đến việc Châu Âu phải "thay đổi triệt để cách nhìn" (changer de logiciel) mới có thể hy vọng thoát hiểm.

Cụ thể là, theo nhóm chuyên gia này, phải chấm dứt quan điểm ngây thơ về thương mại tự do, và thay vào đó xem xét tăng thuế với hàng nhập khẩu Trung Quốc nói chung đến mức 30%, tương tự như chính quyền Trump. Đây là điều mà nhiều nước Châu Âu lưỡng lự, cho dù đa số chia sẻ các thẩm định về tình thế lâm nguy của công nghiệp Châu Âu.

Tổng giám đốc Ngân hàng công về đầu tư (Bpifrance), Nicolas Dufourcq, thậm chí còn đưa ra kiến nghị cực đoan, như khuyến nghị Châu Âu đóng cửa tạm thời với Trung Quốc, nếu không "cơn sóng thần Trung Quốc sẽ hủy diệt toàn bộ các doanh nghiệp từ Ba Lan đến Bretagne (miền tây nước Pháp)". Theo tổng giám đốc Bpifrance, Châu Âu "phải đối xử với họ như cách họ đã đối xử với chúng ta" thì mới có thể lấp được khoảng cách về công nghệ. Nhà Trung Quốc học và sử học François Godement, Viện Montaigne, nói đến việc Châu Âu cần áp dụng chính sách "như kiểu Đặng Tiểu Bình" thì mới có thể đảo ngược được tình thế.

Tăng cường học hỏi công nghệ Trung Quốc và bảo vệ một số ít lĩnh vực mà Châu Âu còn chiếm ưu thế là khuyến nghị của các chuyên gia trong hồ sơ của Le Monde.

Chiến tranh Trung Đông : "Thế giới bị bắt làm con tin"

Chiến tranh Mỹ chống Iran tạm ngưng, nhưng triển vọng xung đột chấm dứt còn xa. La Croix có bài xã luận "Thế giới bị bắt làm con tin", nhấn mạnh đến tình thế thương lượng dậm chân tại chỗ, và cả hai bên đều không chấp nhận nhân nhượng. Theo La Croix, ưu tiên hiện nay là mở lại eo biển Hormuz. Pháp và các đồng minh Châu Âu cần phối hợp với các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản hay Úc, để áp lực với cả hai bên. Để chính quyền Trump đặt mục tiêu kiểm soát hoạt động hạt nhân của Iran xuống hàng thứ yếu, và để không cho phép Iran có thể áp đặt quyền kiểm soát eo biển, thu lệ phí. La Croix hy vọng, "một sự phối hợp mạnh mẽ" mới đủ "để chấm dứt nhanh nhất có thể cuộc chiến tranh ô nhục và vô ích này, bởi sẽ chỉ khiến chế độ Iran thêm mạnh hơn".

Cũng La Croix có một bài viết khác nói đến việc "Trump vẫn tiếp tục dò dẫm tìm đường" thoát khỏi xung đột. Theo chuyên gia Alex Vatanka, Viện Middle East, ở Washington, Nhà Trắng đã không có một chiến lược bài bản nào trong cuộc chiến này. Chiến lược tấn công ồ ạt và thần tốc với hy vọng dành chiến thắng đã thất bại, trong lúc năng lực quân sự của Mỹ giảm mạnh. Ví dụ như 1.430 tên lửa Patriot đã được sử dụng trong cuộc chiến trong tổng số 2330. Theo vị chuyên gia này, con đường ngoại giao là "lối thoát thực tế duy nhất" hiện nay.

Theo Les Echos, cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến tranh Trung Đông đang khiến nhiều tiếng nói trong nội bộ Châu Âu yêu cầu đình chỉ các kế hoạch ngừng nhập khẩu khí đốt từ Nga, để gây áp lực buộc Moskva chấm dứt chiến tranh chống Ukraine. Lãnh đạo một tập đoàn năng lượng Ý đề nghị đình chỉ lệnh cấm nhập 20 tỉ mét khối khí hóa lỏng Nga, từ đầu năm tới. Les Echos cũng ghi nhận việc nhiều nước Đông Nam Á, như Indonesia, Việt Nam hay Philippines đang thương lượng để mua năng lượng Nga.

Tranh cử tổng thống Pháp

Le Figaro thiên hữu lo ngại cánh tả không tìm được ứng viên chung.

Một năm trước cuộc bầu cử tổng thống Pháp, nỗ lực của cánh tả chống lãnh đạo cực tả Mélenchon tìm ứng cử viên tổng thống là hồ sơ trang nhất của Le Figaro thiên hữu. Le Figaro điểm mặt một loạt chính trị gia có tiềm năng trở thành ứng cử viên cánh tả, từ cựu tổng thống François Hollande đến cựu thủ tướng Bernard Cazeneuve, bạn và người dưới quyền của ông Hollande trước đây, người cho biết "đã sẵn sàng". Le Figaro cũng chú ý đến lãnh đạo đảng Place publique, Raphael Glucksmann, nay tổng thư ký đảng Xã Hội Oliver Faure.

Bài xã luận của Le Figaro nhấn mạnh đến lãnh đạo cực tả Mélenchon như "hiểm họa đối với nước Pháp", và đồng thời chỉ trích các đối thủ cánh tả của ông Mélenchon "hiện không có cương lĩnh gì độc đáo hay mới mẻ".

Thất nghiệp quý một giảm, nhưng vẫn là vấn đề lớn của Pháp

Chủ đề lớn trang nhất của Les Echos hôm nay là thị trường lao động Pháp kháng cự lại được cuộc khủng hoảng hiện nay, với số lượng người thất nghiệp (nhóm A) giảm 60.000 quý một so với quý tư năm ngoái, theo số liệu công bố hôm qua. Tuy nhiên xã luận Les Echos cũng lưu ý là "không nên quên chuyện thất nghiệp", bởi xu thế chung hiện nay là thất nghiệp đang tiếp tục gia tăng, chiếm 7,9% dân số trong độ tuổi lao động, so với mức trung bình 5,9% của Liên Âu. Nhật báo kinh tế nhấn mạnh, vấn đề việc làm sẽ phải là tâm điểm của cuộc tranh cử tổng thống Pháp, sẽ bắt đầu từ sau hè.

Hồ sơ chính của Libération thiên tả hôm nay dành cho phiên tòa phúc thẩm vụ cựu tổng thống Nicolas Sarkozy ra tòa trong vụ án "nhận tiền của chế độ Libya". Sự xuất hiện của cựu bộ trưởng Nội vụ Claude Guant, một trụ cột cũ trong phe nhóm của cựu tổng thống Sarkozy gây bất lợi lớn cho bị cáo.

Quốc hội Pháp : Báo cáo về truyền thông công lập bị lên án tiếp tay cho cực hữu

Báo cáo điều tra về "tính trung lập, và việc tài trợ cho các phương tiện truyền thông công lập" tại Pháp được một tiểu ban Quốc hội cho phép công bố, là chủ đề chính của nhiều báo. Bài xã luận của Le Monde, nhan đề "Ủy ban điều tra về truyền thông công cộng bị chi phối bởi phe cực hữu", nhấn mạnh đến việc báo cáo viên Charles Alloncle, đồng minh với đảng cực hữu Tập hợp Dân tộc RN, đã lợi dụng bản báo cáo này để lan truyền thông tin sai lệch, và đưa ra đề xuất cắt giảm 1 tỷ euro ngân sách và xóa bỏ toàn bộ một số kênh truyền thông. Báo cáo này có thể trở thành "ngựa thành Troy" cho phe cực hữu trong chiến dịch tranh cử tổng thống 2027.

Công ty Mỹ Palantir chủ trương nền độc tài kỹ thuật số 

L’Humanité hôm nay chạy tựa trang nhất "Palantir : nền độc tài kỹ thuật số", với nội dung chính là Bản tuyên ngôn 22 điểm của tập đoàn kiểm soát dữ liệu Palantir, cổ vũ cho việc Trí tuệ nhân tạo "mở ra một kỷ nguyên chiến tranh kiểu mới và sự cáo chung của nền dân chủ". Bài "Palantir – Công ty công nghệ phát xít thâm nhập vào quyền lực phương Tây", cho biết Palantir, do Alex Karp và Peter Thiel đồng sáng lập năm 2003, với vốn do CIA cung cấp, đã trở thành một tác nhân chủ chốt trong phân tích dữ liệu cho chính phủ Mỹ và nhiều nước. Tỉ phú Peter Thiel được coi là bệ phóng đưa phó tổng thống JD Vance lên nắm quyền.

Tuyên ngôn 22 điểm này cô đúc một số thông điệp chính của cuốn The Technological Republic (Nước Cộng hòa Công nghệ), của Alex Karp, xuất bản tháng 2/2025. Đối tượng mà bản tuyên ngôn này hướng đến là giới công nghệ Thung lũng Sillicon. Nhật báo L’Humanité nhấn mạnh đến việc "văn bản này được công bố đúng vào lúc nước Mỹ đang sa lầy ở Iran và bị cô lập về mặt ngoại giao. "Palantir ủng hộ chính sách cực đoan của chính quyền Trump trong các cuộc phiêu lưu quân sự, vì công ty này sống và phát triển được là nhờ các đơn đặt hàng của nhà nước và về quân sự", theo ông Olivier Tesquet, đồng tác giả cuốn Apocalypse Nerds. Comment les technofascistes ont pris le pouvoir (Những kẻ cuồng tín ngày tận thế : Giới phát xít công nghệ lên nắm quyền như thế nào) (xuất bản 2025)".

Palantir với vai trò trung tâm trong chiến lược chiến tranh mới của Mỹ

L’Humanité nhấn mạnh đến vị thế ngày càng quan trọng của Palantir, "kể từ khi công ty Palantir được (bộ Quốc phòng Mỹ) giao nhiệm vụ chủ trì dự án Maven (từ tháng 5/2024), dự án của chính phủ đang định hình lại chiến lược chiến tranh của nước Mỹ, và tổ hợp công nghiệp quân sự của Mỹ". Tháng 3/2026, Cameron Stanley, người đứng đầu bộ phận kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo tại "bộ Chiến tranh", tên gọi khác của bộ Quốc phòng do Trump đặt ra, đã tham dự AIPCon, hội thảo thường niên của Palantir, "để ca ngợi dự án Maven, đã được sử dụng ở Venezuela và Iran, và được thử nghiệm ở Ukraine và Gaza".

Bài "Tuyên ngôn của Palantir : sự tàn bạo chiến thắng" của L’Humanité nhận định : Công ty chuyên xử lý dữ liệu của thung lũng Silicon Valley, sau hơn hai thập niên kể từ khi tham gia vào cuộc chiến chống khủng bố hậu 11/09, "đã vươn lên thượng đỉnh quyền lực của cường quốc số một thế giới. Giờ đây, công ty này đang nắm giữ vị trí trung tâm trong mọi hoạt động quản lý dữ liệu quốc gia. Palantir không còn đơn thuần là nhà cung cấp dịch vụ cho chính phủ, các cơ quan tình báo, lực lượng vũ trang hay cảnh sát ; mà đã nắm giữ một phần chi phối trong các chức năng quyền lực nhà nước. Palantir đã tạo dựng được một vị thế quan trọng trong tổ hợp công nghiệp quân sự khổng lồ, nơi quyết định nhịp độ của các hành động chính trị".

Châu Âu lệ thuộc vào Palantir

Bài "Châu Âu và sự phụ thuộc vào Palantir trong lĩnh vực AI" cảnh báo, Liên Âu - mặc dù luôn nhấn mạnh về chủ quyền số và tự chủ chiến lược – đang phụ thuộc nặng nề vào các công ty Mỹ, đặc biệt là Palantir. Palantir, được CIA hậu thuẫn, cung cấp các phần mềm cho phép các chính phủ xử lý và kết nối dữ liệu nhạy cảm (gồm dữ liệu điện thoại, di chuyển, hồ sơ tư pháp của người dân) để dự đoán tội phạm hoặc các mối đe dọa.

Nhiều bang tại Đức sử dụng dịch vụ của Palantir. Năm 2023, một tòa án Hiến pháp Liên bang đã từng ra phán quyết rằng việc sử dụng phần mềm của Palantir là vi hiến, do xâm phạm quyền riêng tư. Dịch vụ của Palantir cũng được sử dụng bởi cơ quan biên phòng Châu Âu Frontex và nhiều hoạt động quốc phòng của Châu Âu và NATO.

Theo L’Humanité, Châu Âu có khả năng kỹ thuật để phát triển các giải pháp thay thế Palantir, ví dụ như chương trình OTDH của cơ quan an ninh nội địa Pháp DGSI, hợp tác với các hãng Thales, Atos, Airbus, nhưng vấn đề cơ bản trong hiện tại là thiếu quyết tâm chính trị, và đầu tư. Peter Thiel, đồng sáng lập Palantir, châm biếm một cách ngạo mạn, ngay cả khi Châu Âu phát huy gấp đôi năng lực, thì vẫn không đuổi kịp Mỹ.

Trọng Thành