Trước áp lực từ Mỹ, Cuba tái triển khai kế hoạch "kháng cự" như thời Liên Xô sụp đổ

Đối mặt với những lời đe dọa từ phía Mỹ, Cuba vẫn cố gắng kháng cự. Không thể làm phật lòng Washington, Mexico đổi từ gửi dầu thô sang viện trợ nhân đạo cho La Havana. Israel vừa cố gắng tạo áp lực với tổng thống Mỹ Donadl Trump trong hồ sơ hạt nhân Iran, vừa mở rộng kiểm soát vùng West Bank (Cisjordanie). Châu Âu bắt đầu tự hỏi có nên nói chuyện lại với Vladimir Putin hay không. Đây là những chủ đề chính được các báo Pháp số ra hôm nay, 11/02/2026, quan tâm.

Người dân nấu cơm bằng bếp than do không có điện, tại hành phố Santa Cruz del Norte, nơi có một trong những nhà máy nhiệt điện lớn nhất Cuba, ngày 03/02/2026. AP - Ramon Espinosa

Tờ Le Monde hôm nay chạy tựa "Cuba tìm cách giảm bớt áp lực từ Mỹ". Tổng thống Donald Trump trước đó đã kêu gọi Cuba đạt thỏa thuận với Mỹ "trước khi quá muộn". Đối mặt với những đe dọa từ phía Mỹ, kể từ tháng 12/2025, La Havana đã triển khai một kế hoạch "kháng cự", vốn từng được áp dụng một phần vào năm 1993, thời điểm Liên Xô sụp đổ, nhằm đối phó với một cuộc phong tỏa hàng hải, như hạn chế bán nhiên liệu, đóng cửa một số cơ quan hành chính, làm việc từ xa ... Tình hình xã hội hiện nay thậm chí còn tồi tệ hơn cả trong "thời kỳ đặc biệt" - cách người Cuba gọi những năm tháng sụp đổ của khối Xô viết. 

Trong cuộc đối đầu mới nhất này với Hoa Kỳ, Cuba muốn tin rằng họ có thể trông cậy vào những đồng minh hùng mạnh là Nga và Trung Quốc, những nước sẽ không để Mỹ dễ dàng can thiệp vào Cuba. Tuy nhiên, các quốc gia này đã không nhúc nhích tới một ngón tay để giúp chính quyền Maduro ở Caracas. 

Vậy nếu chịu đàm phán với Mỹ, nội dung thảo luận giữa hai bên có thể xoay quanh những vấn đề gì ? Janette Habel, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Cao cấp về Mỹ Latinh, nhận định : "Cuba có thể đề xuất trả tự do cho các tù nhân chính trị [ước tính khoảng 1.000 người] và tiến hành các cải cách kinh tế cho phép các khoản đầu tư từ cộng đồng người Cuba hải ngoại". Đổi lại, hòn đảo này có thể yêu cầu được xóa khỏi danh sách các quốc gia bảo trợ khủng bố, thậm chí đòi lại căn cứ hải quân Guantanamo. Hoa Kỳ từ lâu vẫn nhắc tới vấn đề bồi thường cho các doanh nghiệp Mỹ đã bị quốc hữu hóa vào thời điểm Cách mạng Cuba năm 1960. Người Mỹ cũng có thể yêu cầu tăng cường hợp tác trong lĩnh vực chống buôn bán ma túy, một sự hợp tác từng tồn tại trong quá khứ nhưng nay đã không còn. Tuy nhiên, bà Habel cũng nhận định Cuba "sẵn sàng đàm phán về mọi thứ, trừ việc thay đổi chế độ chính trị".

Sợ làm phật lòng Trump, Mexico đổi từ gửi dầu thô sang viện trợ sữa bột cho Cuba  

Vẫn liên quan tới Cuba, đối mặt với nguy cơ bị Nhà Trắng trừng phạt kinh tế, chính phủ của tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum từ bỏ việc gửi dầu thô và thay bằng hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp. Les Echos nhận định việc chuyển đổi từ vai trò trụ cột năng lượng sang nhà cung cấp lương thực cho thấy một nền ngoại giao thỏa hiệp, trong đó "tình đoàn kết không lay chuyển của nhân dân Mexico", được bà tổng thống tái khẳng định hôm thứ Hai, giờ đây phải thích ứng với thực tế và phải hành xử thực dụng. 

Vấn đề viện trợ cho Cuba tuy mang tính biểu tượng nhưng lại có sức nặng lớn trong cán cân ngoại giao. Dù vậy, với 80% kim ngạch xuất khẩu hướng vào thị trường Mỹ, Mexico không thể mạo hiểm, càng không thể làm phật lòng Washington trong bối cảnh việc tái đàm phán hiệp định thương mại tự do giữa Canada, Mexico và Hoa Kỳ dự kiến diễn ra vào tháng 7. 

Năm 2025, Mexico đã cung cấp cho Cuba lượng dầu thô trị giá 496 triệu đô la. Giờ đây, để duy trì ảnh hưởng mà không tự đặt mình vào nguy cơ bị trả đũa, chính quyền của bà Sheinbaum đã thực hiện một bước ngoặt nhân đạo, thay thế những thùng dầu bằng lương thực. Các tàu hải quân Mexico đã rời cảng Veracruz hôm Chủ nhật, mang theo 814 tấn viện trợ, trong đó có 277 tấn sữa bột và các nhu yếu phẩm thiết yếu ; số hàng này sẽ được bổ sung thêm 1.500 tấn đậu và sữa hiện đang chờ xuất cảng. 

Netanyahu muốn gây sức ép với Trump về vấn đề hạt nhân Iran  

Về tình hình Trung Đông, Le Figaro hôm nay phân tích chuyến đi tới Washington của thủ tướng Israel để thảo luận về vấn đề hạt nhân Iran trong bài "Netanyahu kêu gọi sự kiên quyết từ phía Trump". Theo tờ báo, hai bên đang có những bất đồng không nhỏ về hồ sơ này. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai cho biết rằng các cuộc đàm phán, theo yêu cầu của Tehran, sẽ chỉ xoay quanh việc hạn chế Iran làm giàu uranium. Tuy nhiên Tel-Aviv lại muốn có các ràng buộc thực sự đối với các chương trình tên lửa đạn đạo cũng như cấu trúc ảnh hưởng khu vực của Iran. 

Tại Israel, các quan chức lo sợ một sự thỏa hiệp mang tính tạm thời, theo đó việc làm giàu uranium bị đóng băng nhưng không dẫn tới việc hạn chế lâu dài các năng lực của Iran. Một thỏa thuận như vậy sẽ mang lại cho tổng thống Trump một chiến thắng ngoại giao tức thì, nhưng vẫn để nguyên tiềm lực chiến lược của Tehran.

Một quan chức cấp cao Israel cho biết : "Chúng tôi lo ngại vì mọi việc đang hướng tới một thỏa thuận không có lợi cho chúng tôi. Vấn đề không chỉ nằm ở các cuộc đàm phán do Steve Witkoff và Jared Kushner tiến hành với phía Iran. Thổ Nhĩ Kỳ đang tham gia, Qatar, Saudi Arabia và Ai Cập gây ảnh hưởng lên Donald Trump. Có rất nhiều tác nhân xung quanh ông ấy, và điều đó khiến chúng tôi lo lắng". 

Các nước Ả Rập ngày càng gia tăng ảnh hưởng đối với tổng thống Mỹ. Tại Israel, nhiều người vẫn nhớ đến cú bẽ mặt hồi tháng 09/2025, khi Donald Trump buộc Netanyahu phải thực hiện một cuộc điện thoại nhục nhã tới Quốc vương Qatar sau các cuộc không kích của Israel vào Doha. 

Tuy vậy, chuyến thăm này sẽ củng cố vị thế chính trị của Benyamin Netanyahu trên chính trường trong nước trong bối cảnh ông ngày càng bị cô lập trên trường quốc tế vì tiếp tục cuộc chiến tại Gaza. Điều này đã làm gia tăng sự lệ thuộc cá nhân của ông vào Donald Trump. Dù vậy, thủ tướng Israel vẫn giữ được khả năng tác động đến ông chủ Nhà Trắng. Những trao đổi trước đây của ông với Donald Trump đã từng dẫn tới những điều chỉnh lớn, đặc biệt là trước các cuộc không kích phối hợp Mỹ–Israel hồi năm ngoái nhằm vào các cơ sở quân sự và hạt nhân của Iran. 

Benyamin Netanyahu bước vào một năm bầu cử và phải đối mặt với sự căm ghét mạnh mẽ từ một bộ phận dân chúng Israel. Trong thế bị suy yếu, ông tìm cách xuất hiện như nhà lãnh đạo Israel duy nhất có khả năng tác động trực tiếp tới Nhà Trắng.

Lấy lý do "khảo cổ và môi trường", Israel đang cố gắng tăng cường kiểm soát vùng West Bank như thế nào ?  

Vẫn liên quan đến Israel, nhật báo Le Monde hôm nay có bài viết về việc nội các an ninh của nước này phê chuẩn các quy định mới nhằm tăng cường kiểm soát cả về quân sự, hành chính lẫn dân sự, đối với các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng một cách bất hợp pháp từ năm 1967 ở West Bank. Trong bài "Israel bước sang một ngưỡng mới trong việc chiếm đóng West Bank", tờ báo đã trích lời bộ trưởng cực hữu phụ trách các khu định cư Bezalel Smotrich, khẳng định : "Chúng tôi củng cố sự kiểm soát của mình trên thực địa và chấm dứt ý tưởng về việc thành lập một Nhà nước khủng bố Ả rập ngay giữa lòng Israel". 

Một loạt biện pháp đầu tiên nhằm đơn giản hóa việc người Do Thái mua đất tại West Bank. Tuy nhiên, chính phủ Israel không gọi vùng đất này là West Bank mà gọi là Judée-Samarie, theo cách gọi của Kinh Thánh. Những người thân cận với ông Smotrich nhấn mạnh : "Người Do Thái sẽ có thể mua đất ở Judée-Samarie như ở Tel-Aviv hay Jerusalem". 

Song song với đó, chính phủ Israel đã tiếp tục thách thức các Thỏa thuận Oslo, được ký năm 1993, vốn chia West Bank thành ba khu vực: khu A dưới sự kiểm soát hoàn toàn của Chính quyền Palestine, khu B nơi Israel duy trì quyền kiểm soát an ninh, và khu C nằm hoàn toàn dưới thẩm quyền của nhà nước Do Thái. Từ nay, chính quyền có thể can thiệp vào các khu A và B trong các lĩnh vực khảo cổ học và môi trường, hai đòn bẩy cho phép họ phá dỡ nhà ở hoặc hạn chế việc xây dựng của người Palestine trên những phần lãnh thổ rộng lớn vốn trên lý thuyết thuộc quyền kiểm soát của Chính quyền Palestine. 

Đã đến lúc Châu Âu nên nói chuyện lại với Putin ?  

Đối mặt với một nước Mỹ sẵn sàng từ bỏ đồng minh, Châu Âu bắt đầu đặt câu hỏi : Có nên nói chuyện lại với Vladimir Putin hay không? Theo Le Figaro, tổng thống Pháp Emmanuel Macron là người đầu tiên thực hành "môn thể thao mạo hiểm" này. Trước hết bằng việc khẳng định vào tháng 12 rằng "việc nói chuyện lại với Putin sẽ trở nên hữu ích", rồi đến đầu tháng 2 cử cố vấn ngoại giao của mình, Emmanuel Bonne, tới Moskva để thiết lập những "tiếp xúc kỹ thuật" đầu tiên với Nga. Tiếp đó, thủ tướng Ý Giorgia Meloni bày tỏ niềm tin rằng "đã đến lúc phải nói chuyện", và người đồng cấp Merz của Đức cũng cho biết muốn "tìm một sự cân bằng lâu dài với Nga". 

Để biện minh cho việc nối lại đối thoại với chủ nhân Điện Kremlin, tổng thống Macron có những lập luận của mình. Lập luận chính là sự cần thiết phải tái khẳng định vai trò của Châu Âu trong hồ sơ Nga–Ukraine, vốn đã bị Donald Trump chiếm lĩnh khi ông nối lại các cuộc thảo luận với Moskva ngay sau khi trở lại Nhà Trắng. Châu Âu không muốn trở thành "kẻ ngốc trong trò chơi". Họ từ chối để tổng thống Mỹ một mình điều khiển tình thế, và bị gạt ra bên lề trong một hồ sơ trước hết liên quan tới lợi ích và an ninh của chính họ. 

Camille Grand, tổng thư ký ASD, tổ chức quy tụ các doanh nghiệp công nghiệp quốc phòng Châu Âu, khẳng định : "Bằng cách nối lại đối thoại, người Châu Âu gửi tới Putin thông điệp rằng người Mỹ sẽ không đơn phương quyết định về nước Nga sau chiến tranh ở Ukraine. (…) Khi anh không ở trên bàn đàm phán, anh sẽ nằm trong thực đơn".

Những người muốn mở lại đối thoại với Putin cũng đang dự báo kết thúc chiến tranh vào năm 2026. Họ không còn tin vào một chiến thắng quân sự của Ukraine và mong muốn có các cuộc đàm phán. Trên thực địa, Nga không có bước tiến nào đáng kể nhưng Ukraine cũng thiếu lực lượng để giành lại lợi thế. Còn Mỹ thì muốn ép buộc hòa bình bằng mọi giá. 

Tuy nhiên, cũng có không ít người phản đối việc nối lại đàm phán với Nga. Ở Ukraine và ở phía đông Liên Âu, người ta nhắc lại rằng đối thoại với Putin, vốn được Emmanuel Macron thực hiện khá nhiều vào đầu cuộc chiến, chưa bao giờ mang lại kết quả nào. Ngay cả Donald Trump cũng không thuyết phục được tổng thống Nga ký một lệnh ngừng bắn. Trong bối cảnh này, nhiều người lo ngại sáng kiến sẽ phá vỡ sự cô lập của Putin và cho ông ta thêm thời gian mà không phải nhượng bộ. "Chúng ta thấy rõ rằng một số người ở Châu Âu lại bị cám dỗ bởi chính sách nhún nhường, vốn chưa bao giờ hiệu quả, và mong muốn quay lại bình thường, điều sẽ không bao giờ xảy ra", một nhà ngoại giao bày tỏ tiếc nuối. 

Minh Phương