Quốc tế
Phân tích
Hậu bầu cử Mỹ : Từ đảo quốc Cuba kiệt quệ đến bóng ma "Yalta mới" tại Châu Âu
Sau thất bại bầu cử nặng nề của đảng Cộng Hòa Mỹ, bàn cờ địa chính trị tiếp tục xáo trộn. Trong khi người dân Cuba tiếp tục vật lộn sinh tồn trong bóng tối và thờ ơ trước những biến động tại Washington, thì ở bên kia bờ Đại Tây Dương, Châu Âu buộc phải tự trưởng thành để chặn đứng nguy cơ của một "hội nghị Yalta mới" vào lúc tổng thống "vịt què" Donald Trump ráo riết tìm kiếm thỏa thuận với điện Kremlin.
Người dân Cuba chờ đợi nhận thức ăn tại bếp cộng đồng do tổ chức từ thiện Quisicuaba ở La Havana phân phát, ngày 27/10/2026. AP Photo/Ramon Espinosa - Ramon Espinosa
Đảo quốc kiệt quệ và sự thờ ơ trước bầu cử Mỹ
Le Figaro ngày 16/11/2026 nhận xét "Người Cuba chẳng chờ đợi gì sau thất bại bầu cử của Donald Trump". Trên hòn đảo cộng sản, cư dân trước hết chỉ lo sống sót. Họ cũng theo dõi chiến dịch tranh cử "midterm" ở Mỹ nhưng ít hơn trước, phần vì bi quan, mặt khác do phương tiện thông tin hạn hẹp.
Các kênh thông tin chính thức đang suy sụp. Những tạp chí chuyên tổng hợp tin tức như Bohemia đã có từ trước cách mạng, hay tạp chí phụ nữ như Mujeres, và những tờ chuyên ngành văn hóa khác đã biến mất vì giấy in báo ngày càng hiếm. Ngay cả Granma, cơ quan chính thức của đảng cộng sản Cuba, mới cách đây vài tháng còn là nhật báo, giờ thành tuần báo. Còn "Noticiero", bản tin thời sự lúc 20 giờ của kênh truyền hình Cubavision, hoặc chương trình tin tức của Nhà nước "La Mesa Redonda" (Bàn tròn) gần như không có khán giả. Hầu hết ti vi trên cả nước đều tắt ngấm vì cúp điện.
Roberto, một chủ doanh nghiệp nhỏ ở Oriente thuộc miền đông cho rằng Trump vẫn luôn là người quyết định. Tại La Havana, bà Dayanita nói : "Tình hình Cuba mỗi ngày một tệ hơn. Chiến thắng của đối lập trước "El Loco" ("Tên điên", ám chỉ Trump) chẳng làm cuộc sống chúng tôi thay đổi gì". Roberto khẳng định : "Người Cuba đếm từng tháng, từng ngày, từng giờ cho đến khi Trump ra đi". Chính quyền cộng sản cũng vậy. Radio Rebelde hôm 04/11 nhắc nhở, "Một đa số Dân Chủ chưa hẳn sẽ mang lại chính sách có lợi cho Cuba, bởi Trump vẫn nắm trong tay quyền hành pháp rộng rãi".
Cuộc chiến sinh tồn trong bóng tối, chờ đợi Trump ra đi
Đối với người dân Cuba, sống lây lất được qua ngày còn quan trọng hơn chính trị. Amalia, 37 tuổi kể lại, đúng lúc làm điện tâm đồ thì cúp điện, bà phải quay lại bệnh viện hôm sau, nếu không lên cơn đau tim trước đó. Dayanita nói : "Trước đây tôi im lặng, giờ thì không". Theo bà, phong tỏa của Mỹ không phải là nguyên nhân duy nhất, mà còn vì những người lãnh đạo tồi tệ. "Họ ăn uống no say, ai nấy mập ú còn tất cả chúng tôi đều ốm đói". Bên cạnh nạn thiếu ăn, thiếu nước sinh hoạt và điện thắp sáng nay có thể kể thêm liên lạc viễn thông hầu như hoàn toàn biến mất, từ điện thoại đến internet.
Bầu không khí trên đảo quốc đặc quánh u ám. "Necesitas ser feliz (Bạn cần được hạnh phúc)", câu này nở rộ trên hàng trăm bức tường ở La Havana - một người được mệnh danh là "Ông U buồn" từ ba năm qua miệt mài đi viết lên các công trình của thủ đô. Sắp tới sẽ ra sao ? Nhiều giả thiết được nêu ra : Hoa Kỳ can thiệp quân sự, tái lập đàm phán Mỹ-Cuba, giảm nhẹ, hay ngược lại, gia tăng trừng phạt. Người dân không tin là Mỹ sẽ đổ quân vào. Một số cho rằng các "Yankee" sẽ gặp khó với chiến tranh du kích, số khác nghĩ rằng "Trump sẽ chẳng ra tay, điều duy nhất ông ta quan tâm là làm áp-phe ở Cuba".
Dù sao đi nữa, hòn đảo đang phải nhận dầu từ Texas, chưa kể chú Sam đã mua lại với giá rẻ nhiều công ty ngoại quốc đã phải rời Cuba. Kịch bản mà Washington nêu ra trước đây - chủ tịch Miguel Diaz-Canel phải ra đi để đổi lấy tiến bộ ngoại giao – không thuyết phục được vì La Havana không tin vào chính quyền Trump.
Ngay sau thất bại của Cộng Hòa, Marco Rubio đã có những biện pháp trừng phạt mới đánh vào các công ty Trung Quốc ở Cuba, và lập trường của đảng Dân Chủ vẫn chưa thống nhất. Kịch bản khả thi nhất là Quốc hội nới lỏng về viện trợ nhân đạo, du lịch và kiều hối. Chế độ kiểu Castro hy vọng sẽ tồn tại cho đến khi Donald Trump rời Nhà Trắng, dự kiến vào tháng Giêng 2029. Một khoảng thời gian dài đằng đẵng vô tận đối với người dân Cuba !
Thời kỳ hậu Trump và bài toán tự chủ của cựu lục địa
Về phía Châu Âu, nhà địa chính trị học Dominique Moïsi nhận định trên Les Echos "Thời kỳ hậu Trump đã bắt đầu". Liệu hồi kết của Trumpism ở nước Mỹ sẽ là sự quay lại của mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương, hòa dịu và gần gũi hơn ? Nhiều nhà phân tích ở Hoa Kỳ lẫn Châu Âu đều cho rằng "Không". Chính sách đối ngoại vẫn là lãnh vực độc quyền của hành pháp trong hai năm tới. Donald Trump vẫn là người quyết định. Và không chỉ cá nhân tổng thống, Mỹ đã quay lưng lại với Châu Âu, ưu tiên cho Châu Á.
Tác giả bài viết cho rằng đánh giá trên đây có phần đúng, nhưng thực tế phức tạp hơn. Cuộc bỏ phiếu hôm 03/11 không chỉ thay đổi tương quan lực lượng ở Mỹ, mà còn thu hẹp đáng kể biên độ hoạt động của Washington trên thế giới. Trường hợp Emmanuel Macron ở Pháp là thí dụ điển hình. Uy tín ở nước ngoài phải dựa trên vị thế trong nước, và sau thất bại nặng nề vừa qua Donald Trump khó thể giả vờ như không có chuyện gì xảy ra.
Trong cục diện mới này, Châu Âu có vai trò nhất định, kể từ tháng Giêng 2027, khi Quốc hội Mỹ mới bắt đầu hoạt động. Vừa phải tự chủ chiến lược, Châu Âu cũng cần xích lại gần hơn một dân tộc đã thoát khỏi mối quan hệ độc hại với tổng thống của họ. Điểm mấu chốt là tuy nền dân chủ được củng cố, nhưng trong một thế giới mà nước Mỹ và phương Tây ngày càng ít ảnh hưởng. Nga một lần nữa trở thành mối đe dọa chung ; Trung Quốc, mặc dù đối mặt với đà suy giảm dân số và sự cứng nhắc về chính trị, vẫn là một thế lực đang lên. Trong bối cảnh đó, Mỹ và Châu Âu một lần nữa phải gắn kết trở lại bằng các giá trị dân chủ chung.
Ngăn chặn sự thông đồng với điện Kremlin và lời cảnh tỉnh cho Châu Âu
Đa số đại biểu Dân Chủ trong Quốc hội không chia sẻ ảo tưởng của Trump về Nga, không sẵn sàng bỏ rơi Ukraine. Putin dường như tin rằng thời gian đang đứng về phía ông ta. Nhưng thực tế hoàn toàn không phải vậy, theo Les Echos, nếu Châu Âu cùng với Quốc hội Mỹ mới kiên quyết phản đối bất kỳ hình thức thông đồng nào giữa lãnh đạo điện Kremlin và ông chủ Nhà Trắng. Cựu lục địa không cần khiêu khích Donald Trump một cách vô ích, mà làm đối trọng với kháng cự lại ông bằng quyết tâm, thái độ lịch lãm và trên hết là khối đoàn kết thống nhất.
Lựa chọn "phản bội" Ukraine của Donald Trump không còn đại diện cho tiếng nói chung của nước Mỹ nữa, Châu Âu nên nắm bắt ngay bước ngoặt này. "Khoảng khắc Trump" đã buộc một Châu Âu mang tâm lý "vị thành niên" phải thực sự trưởng thành. Trên bàn cờ quốc tế, bạn không thể mơ trở thành một hình mẫu nếu không chứng minh được mình là một thực thể có trọng lượng. Mục tiêu của Châu Âu – giành lại ghế tại bàn đàm phán về Ukraine – là hoàn toàn khả thi nếu họ nhận thức rõ những quân bài đang nắm trong tay.
Điều này đòi hỏi một tầm nhìn chiến lược chung. Chiến thắng của nền dân chủ Mỹ đã tái tạo cộng đồng giá trị giữa hai bờ Đại Tây Dương. Việc quân đội Nga bế tắc về mặt quân sự tại Ukraine và phải dùng đến chiến thuật khủng bố nhắm vào thường dân đã vạch ra con đường duy nhất cho Châu Âu : kiên quyết không khoan nhượng trước nước Nga của ông Putin.
Về mặt chính trị nội bộ, thật nghịch lý nếu ngay thời điểm đại đa số người Mỹ vừa khước từ chủ nghĩa dân túy, các quốc gia Châu Âu – đặc biệt là Pháp – lại mở toang cánh cửa cho trào lưu này. Càng không thể tự hủy hoại mình bằng cách bỏ phiếu cho các đảng cực đoan và nhượng bộ Điện Kremlin giữa lúc Moskva liên tục tấn công, khiêu khích, ngay khi cơ hội khẳng định vị thế quốc tế đang rộng mở.
Bóng ma Yalta mới với toan tính của điện Kremlin
Tương tự, trong bài "Chiến tranh ở Ukraine và bóng ma của một Yalta mới", tác giả Nicolas Baverez trên Le Figaro tỏ ra lo ngại khi trong các cuộc đàm phán ở Abu Dhabi, người đứng đầu phái đoàn Nga khẳng định mong muốn đạt được "một hệ thống an ninh Châu Âu mới sẽ đóng vai trò như một Yalta và một Potsdam mới".
Theo tác giả, việc gợi nhắc đến Hội nghị Yalta năm 1945 mở ra một giai đoạn rủi ro tột độ cho cả Ukraine lẫn Châu Âu. Tổng thống Donald Trump một lần nữa ngả theo các yêu sách của Vladimir Putin, mở rộng phạm vi thương lượng từ hồ sơ Ukraine sang toàn bộ cấu trúc an ninh của cựu lục địa bằng một "thỏa thuận lớn, tốt đẹp". Trên thực tế, việc chấm dứt chiến sự gắn liền với việc tái thiết hệ thống an ninh Châu Âu – vốn đã bị chính Moskva phá hủy khi xé bỏ hàng loạt hiệp ước nền tảng : từ Định ước Helsinki năm 1975, Bản ghi nhớ Budapest đảm bảo chủ quyền cho Ukraine, Hiệp ước CFE về lực lượng quy ước, Hiệp ước INF về tên lửa tầm trung cho đến Hiệp ước New START về kiểm soát vũ khí hạt nhân chiến lược.
Cuộc gặp tại Abu Dhabi tuy nối lại các kênh tiếp xúc ngoại giao bị đình trệ suốt chín tháng qua, nhưng không có gì ngạc nhiên khi hội nghị hoàn toàn giậm chân tại chỗ. Phái đoàn Nga tiếp tục khước từ lệnh ngừng bắn, ngang nhiên đòi công nhận chủ quyền đối với Crimea cùng toàn bộ vùng Donbass, đồng thời ép Ukraine phải trung lập và cấm cửa quân đội Mỹ hay Châu Âu hiện diện trên lãnh thổ nước này.
Cạm bẫy phân chia vùng ảnh hưởng trước thềm APEC
Dưới chiêu bài giải quyết "nguyên nhân gốc rễ" của cuộc chiến, ông Vladimir Putin rõ ràng muốn tái lập quyền kiểm soát tại Trung và Đông Âu thông qua yêu sách buộc NATO phải lùi về ranh giới năm 1997. Bước ngoặt tiếp theo sẽ là Hội nghị thượng đỉnh APEC khai mạc vào ngày 18 và 19/11 tại Thâm Quyến, nơi dự kiến diễn ra cuộc gặp tay ba giữa Donald Trump, Tập Cận Bình và Vladimir Putin.
Tờ Le Figaro lưu ý, việc nhắc đến Hội nghị Yalta - nơi Stalin, Roosevelt và Churchill gặp gỡ hồi tháng 02/1945 - là một điềm báo chẳng lành. Yalta không chỉ là nơi các cường quốc phân chia lại bản đồ thế giới, mà còn là thắng lợi của chủ nghĩa thực dụng và sự xảo quyệt của Stalin, khi Hoa Kỳ chấp nhận để một nửa Châu Âu rơi vào vùng ảnh hưởng Xô Viết mà phớt lờ những nỗi lo âu chính đáng của lục địa này.
Ngày nay, lịch sử đang có nguy cơ lặp lại. Ông Donald Trump đã tự làm suy yếu sức mạnh nước Mỹ khi thất thế trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, sa lầy tại Iran, làm rạn nứt các liên minh và quyền lực mềm vốn là bệ phóng cho ảnh hưởng toàn cầu của Washington. Thất bại trong cuộc bầu cử giữa kỳ càng thôi thúc ông tìm kiếm một thỏa thuận với Nga bằng mọi giá trước khi phe Dân Chủ chính thức kiểm soát Quốc hội. Hiểu thấu tâm lý này, ông Putin càng kiên quyết không nhượng bộ chừng nào ông Trump còn tại vị.
Bởi vậy, Moskva vừa đẩy mạnh leo thang quân sự, khăng khăng đòi hỏi tối đa, vừa giăng bẫy dụ dỗ Washington bằng hàng loạt lời chào mời hợp tác béo bở trong lĩnh vực năng lượng - điển hình là việc chia cổ phần tập đoàn Lukoil cho những nhân vật thân tín của tổng thống Mỹ đang nóng lòng làm giàu. Cuộc chiến tại Ukraine chính là phòng thí nghiệm cho chiến tranh thế kỷ 21 và là phép thử sống còn đối với bản lãnh của Châu Âu. Hòa bình cho Ukraine gắn chặt với an ninh của cựu lục địa, nhưng nền hòa bình ấy chỉ có thể đạt được thông qua chiến lược kiềm chế và răn đe, chứ không phải sự nhượng bộ. Như Bộ trưởng phụ trách các vấn đề Châu Âu Benjamin Haddad đã nhấn mạnh trên Le Figaro : "Một nền hòa bình tệ hại chính là sự bảo đảm cho một cuộc chiến tranh trong tương lai".
Thụy My