Cuba nghẹt thở trong vòng phong tỏa : Đảo quốc sống chậm dưới áp lực từ Mỹ

Bị siết chặt năm nguồn thu nhập chủ yếu, thiếu dầu, thiếu ngoại tệ, du lịch tê liệt và kiều hối bị chặn, Cuba đang trông chờ vào viện trợ nhân đạo hơn bao giờ hết. Trong khi đó, uy tín của tổng thống Donald Trump sụt giảm vì những quyết định đối nội và đối ngoại gây tranh cãi.

Không có xăng dầu, không còn dịch vụ gom rác. Ảnh : Một người dân đổ rác trên đường phố trung tâm La Havana, Cuba ngày 15/02/2026. Reuters - Norlys Perez

Cuba bị bóp nghẹt toàn bộ nguồn sống  

Tại Châu Mỹ Latinh, Les Echos ngày 18/02/2026 dẫn lời tổng thống Mỹ "Cuba là một quốc gia phá sản", và giải thích ông Trump đã bóp nghẹt năm nguồn thu nhập của La Havana như thế nào. Donald Trump càng gây áp lực, tình hình đảo quốc cộng sản ngày càng nguy ngập. Tuy dường như đã bỏ ý định tấn công lật đổ chế độ như Venezuela, tổng thống Mỹ muốn ép La Havana ký kết một thỏa thuận. Không còn dầu lửa, du lịch, kiều hối, "xuất khẩu" bác sĩ, khoáng sản, Cuba đang phải trông chờ vào viện trợ nhân đạo hơn bao giờ hết.

Du lịch, vốn là nguồn thu quan trọng của đảo quốc, gần như không còn hoạt động kể từ tuần trước. Để tiết kiệm năng lượng, các khách sạn phải đóng cửa và du khách được chuyển sang những cơ sở khác, thường là trong khi chờ hồi hương. Nhiều hãng hàng không không còn duy trì đường bay đến Cuba vì thiếu xăng, chỉ gởi phi cơ trống đến để đưa khách còn kẹt lại đảo quốc về nước. Không ít quốc gia, trong đó có Anh, cảnh báo công dân không nên đến Cuba trừ phi có lý do thiết yếu.

Du lịch, kiều hối, y tế, khoáng sản, xì gà : Bế tắc !

Xì gà, vốn nguồn thu nhập đứng thứ năm của đảo quốc, là tủ kính quảng cáo cho chế độ, mang lại 827 triệu đô la năm 2024, theo con số chính thức. Nhưng cuối tuần qua, Festival del Habano lần thứ 26 đã bị hủy, với lý do để duy trì "tiêu chuẩn cao nhất". Hàng năm sự kiện này thu hút hàng ngàn người từ khắp thế giới đến tham dự, bán đấu giá xì gà năm 2025 thu được 18 triệu đô la. Về y tế, từ lâu Cuba vẫn "xuất khẩu" nhân viên sang các nước, nhất là Châu Mỹ Latinh, Châu Phi, vùng Caribbean, mang về 4,4 tỉ đô la ngoại tệ năm 2023. Nhưng cách đây gần một năm, Hoa Kỳ quyết định hạn chế cấp visa cho những ai khai thác lao động Cuba, khiến nhiều nước trong đó có Brazil, Guatemala giảm thuê mướn y tá, bác sĩ Cuba.

Về kiều hối, được gọi là "remesa", kỷ lục năm 2019 là 3,7 tỉ đô la, nhưng năm qua Donald Trump đã kích hoạt lại "Liste Restreinte de Cuba", cấm mọi giao dịch với các công ty dưới sự kiểm soát của chế độ La Havana trong đó có Orbit SA, công ty do Cuba thành lập để xử lý việc chuyển tiền từ nước ngoài. Hậu quả trực tiếp là từ một năm qua Western Union ngưng mọi giao dịch với Cuba.

Một nguồn thu khác ít được biết đến : Cuba sở hữu 7% trữ lượng cobalt và 6% nickel trên thế giới, đứng thứ tư hoặc thứ năm toàn cầu. Hai loại khoáng sản này mang lại trên 1 tỉ đô la. Nhưng chi phí khai thác lại lệ thuộc vào việc cung cấp năng lượng và các công ty đã khai khoáng từ nhiều năm qua nhìn nhận khó thể tiếp tục.

"Thời kỳ đặc biệt" trở lại, Cuba đành tự cung tự cấp

Le Figaro nhận xét người Cuba mong Thượng Đế trợ giúp hơn bao giờ hết. Các chiến hạm của Hải quân Hoa Kỳ đang phong tỏa không cho đảo quốc nhận được dầu lửa. Những chiếc xe cổ lỗ sĩ thập niên 40 và 50 được cải tiến thành taxi tập thể ngày càng ít di chuyển. Chỉ trong vòng một tháng, giá một lít xăng chợ đen từ 80 xu euro vọt lên 6 euro… nếu còn tìm mua được. Ngay cả các đại sứ quán nước ngoài vốn có được trạm xăng riêng ở khu Playa, cũng phải chật vật mới có xăng, một số nhà ngoại giao phương Tây bắt đầu dùng xe đạp.

La Havana sống chậm lại. Bệnh viện chỉ nhận những ca nguy kịch, dịch vụ công trì trệ hẳn. Chính quyền kêu gọi vận dụng "tính sáng tạo", nhắc lại "zéro chọn lựa" trong "thời kỳ đặc biệt" được Fidel Castro khuyến khích khi Liên Xô sụp đổ : tự cung tự cấp, dùng xe súc vật kéo, nấu ăn bằng than củi. Katia, chủ một nhà hàng ở trung tâm La Habana cho biết vào thời kỳ đó bà 20 tuổi, sự khác biệt lớn là trước đây mọi người bình đẳng trong cái nghèo, còn bây giờ hố sâu cách biệt rất lớn. Với Libreta, sổ mua hàng phân phối thời đó có thể sống được 15 ngày, nhưng nay chỉ được 2 ngày.

Một nhà buôn nói : "Cuba đã trở thành tư bản, không còn chút gì cộng sản. Có thể tìm được mọi thứ, nhưng phải có tiền. Ai không tiền thì đói. Chưa ai chết đói ở Cuba, trừ người về hưu". Donald Trump cho là đảo quốc sẽ nhanh chóng sụp đổ, nhưng quên rằng "thời kỳ đặc biệt" đã kéo dài đến 8 năm : Sau gần 7 thập niên cộng sản, người Cuba đã chịu đựng khổ cực rất giỏi. Vladimir, một nhạc công La Havana, đối lập với chế độ, thổ lộ : "Cuba không sụp dễ dàng như "el Loco" ("tên điên", tức Trump) tưởng. Rau quả trồng khắp nơi, và người dân xoay sở giỏi".

Muốn chiếm Greenland, Trump sai lầm như Putin

Nhà sử học Ran Halévi nhận định trên Le Figaro, "Trump đã phạm cùng một sai lầm với Putin". Tuy tổng thống Hoa Kỳ đã có được vài chiến thắng chính trị, nhưng khi đe dọa Canada và làm yếu đi Liên minh Bắc Đại Tây Dương, ông đã làm mất lòng chính người dân Mỹ.

Cách đây một năm, Donald Trump hứa hẹn với thế giới một kỷ nguyên mới vàng son. Người ta nghĩ là một thỏa thuận về Ukraine, giải pháp cho Cận Đông, chận đứng Trung Quốc, kinh tế cất cánh… Ông Trump có thể nêu ra nhiều thành công : chận gần như toàn bộ nhập cư bất hợp pháp ở biên giới Mexico, ngăn lại những quá đáng của chủ nghĩa woke, oanh tạc các địa điểm nguyên tử Iran, nhất là áp đặt được hưu chiến ở Gaza.

Nhưng không ai có thể hình dung ra việc ông đe dọa biến Canada thành bang thứ 51, bắt cóc tổng thống Venezuela để biến chế độ tội phạm của ông ta thành đối tác mới, đưa lực lượng đến khủng bố các thành phố Mỹ, gây tổn hại cho NATO qua việc đòi chiếm một hòn đảo thưa dân với các lý do mà thực ra nước Mỹ đã hoàn toàn có được.

Tỉ lệ ủng hộ lao dốc, nước Mỹ chia rẽ

"Bản án" của người dân Mỹ rất rõ : Chưa đầy 29% ủng hộ việc cưỡng bức để mua lại Greenland. Có đến 58% coi năm đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump là một thất bại, chỉ có 37% cho rằng tổng thống đặt quyền lợi quốc gia lên trên lợi ích cá nhân. Tỉ lệ ủng hộ Trump đã sụt mất 9 điểm trong một năm, còn 39%. Trong tất cả các vấn đề chủ yếu - kinh tế, di dân, quốc tế, quản trị của chính quyền liên bang, hệ thống y tế - đều xấp xỉ tỉ lệ này.

Sau bạo lực của ICE ở Minneapolis, 61% người được hỏi cho rằng chính quyền đã đi quá xa trong việc huy động dân quân vũ trang, và 42% nghĩ rằng ông Donald Trump đang trở thành tổng thống tệ hại nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Lạm phát tiếp diễn, thị trường lao động trì trệ, chi phí y tế tăng cao, chưa kể tác động tiêu cực từ thuế quan theo với nhịp độ trả đũa của các nước liên quan, những biến động của thị trường tài chính. Giờ đây mối quan ngại lớn nhất của người Mỹ sau kinh tế là tình hình dân chủ, không thể kể xiết những vụ vi phạm Nhà nước pháp quyền, nhân danh "ý hướng người dân". Ông Trump thẳng thừng nói là điều duy nhất có thể ngăn ông lại là "đạo đức của chính mình".

Donald Trump thích thú tận hưởng việc sử dụng sức mạnh áp đảo của Hoa Kỳ trên toàn thế giới cho mục đích cá nhân, thích được tâng bốc, kể cả tâng bốc một cách giả tạo. Kim chỉ nam của ông là tương quan lực lượng : nhượng bộ Putin, thận trọng với Trung Quốc, cáu kỉnh với việc Ukraine từ chối nhượng bộ tham vọng của Matxcơva, và khinh miệt Châu Âu. Theo tác giả, cách giải thích này phù hợp hơn những luận điểm về tham vọng "đế quốc" hay "thực dân" của tổng thống Mỹ. Vụ bắt cóc ngoạn mục Maduro, lòng tham đối với đất hiếm ở Greenland, và giờ là những đe dọa quân sự nhắm vào Tehran báo trước một tương lai rất bất định. Diễn đàn Davos đánh dấu một bước ngoặt.

Lần này, người Châu Âu, trước đây được coi là những thần dân ngoan ngoãn, đã tỏ ra kiên quyết. Thị trường chứng khoán chao đảo, giá vàng tăng vọt, và ông Trump, theo một kịch bản quen thuộc, đã rút lại tối hậu thư của mình trong khi vẫn tuyên bố chiến thắng. Sự kiện này không phải là một sự đổ vỡ trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương mà là một khởi đầu mới. Lần đầu tiên, những người đối thoại của tổng thống Mỹ đã dám nói thẳng thực tế. Về Greenland, Donald Trump đã phạm cùng một sai lầm đã thúc đẩy Putin tấn công Ukraine. NATO sẽ sống sót, nhưng không bao giờ còn như trước nữa.

Syria : Hội chợ sách cởi mở với nhiều khuynh hướng

Trên lãnh vực văn hóa, tại Syria, Le Monde ngạc nhiên nhận thấy tính chất đa phương chưa từng có tại hội chợ sách Damas. Được chính quyền mới Syria tổ chức lần đầu tiên, sự kiện giới thiệu nhiều tiểu thuyết, sách chính trị và tôn giáo đủ mọi khuynh hướng. Năm trăm nhà xuất bản từ 35 nước tham dự hội chợ này, với khách mời danh dự là Saudi Arabia và Qatar. Mỗi ngày có 50.000 khách tham quan, một số đến bằng xe buýt từ mọi miền đất nước do chính quyền tổ chức miễn phí.

Các tiểu thuyết nổi tiếng của nước ngoài hiện diện bên cạnh sách tôn giáo, một gian hàng của quân đội bên cạnh sách của người Kurdistan. Dù chính quyền vẫn đối đầu với lực lượng Kurdistan ở đông bắc Syria, ngôn ngữ của người Kurdistan lần đầu tiên được giới thiệu ở hội chợ. Những tiểu luận về Mùa Xuân Ả Rập có chỗ đứng bên các tác phẩm triết lý phương Tây. Một đại diện nhà xuất bản ở Lebanon ghi nhận, 70% sách do ông mang đến là "có vấn đề" đối với chính quyền mới, vì quan điểm khác hẳn về Hồi giáo, thế mà chẳng ai nói gì cả. Tất cả các trào lưu Hồi giáo đều hiện diện tại đây, nhân làn gió tự do đang thổi qua Syria trong đó có nhiều sách bị chế độ Assad cấm đoán.

Pháp : Phe cực tả chao đảo sau vụ sát hại một thanh niên cánh hữu

Chính trường Pháp rối loạn sau vụ Quentin Deranque, một sinh viên cánh hữu 23 tuổi bị một nhóm được cho là cực tả hành hung đến chết, đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI) bị đả kích từ mọi phía. Nhật báo thiên tả Libération nhận định "Sau cái chết của Quentin Deranque, nền chính trị Pháp đang chao đảo trên bờ vực". Vào thời điểm còn một tháng là đến cuộc bầu cử địa phương - cuộc bỏ phiếu cuối cùng trước kỳ bầu cử tổng thống năm 2027 - người ta lo sợ cho tương lai của nền dân chủ.

Đến nay đã có 11 người bị bắt trong đó có Jacques-Elie Favrot, trợ lý của Raphaël Arnault, nghị sĩ Quốc hội thuộc đảng LFI và đồng sáng lập La Jeune Garde (Đội Cận Vệ Trẻ) - nhóm dân quân mà nhiều thủ phạm là thành viên. Dù chưa xác định Jacques-Elie Favrot có liên quan đến cái chết của Quentin Deranque hay không, áp lực tăng mạnh lên đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI) của Jean-Luc Mélenchon. Từ thứ Bảy, các lãnh đạo đảng, trong khi thừa nhận mối liên hệ với phong trào chống phát xít, đã xuất hiện nhiều lần trên truyền thông để lên án vụ sát hại Quentin Deranque, nhưng phủ nhận mọi trách nhiệm về vụ này. Sự hiện diện của Favrot trong số những người bị bắt làm suy yếu chiến lược này và đẩy LFI vào tình trạng rối loạn. Thảm kịch ở Lyon đã nói lên bản chất chính trị của phong trào Jean-Luc Mélenchon vốn tự xưng là tiến bộ và nhân văn.

Thủ lãnh LFI Jean-Luc Mélenchon bị điểm mặt

Trong bài xã luận mang tựa đề "Giờ tính sổ", nhật báo cánh hữu Le Figaro khẳng định đảng cực tả Nước Pháp Bất Khuất (LFI) phải chịu trách nhiệm về vụ sát hại, đứng đầu là ông Jean-Luc Mélenchon. Chính Mélenchon trước ngày lễ Lao động 01/05 đã hoan nghênh các thành viên nhóm La Jeune Garde đã bảo vệ các cuộc biểu tình do phong trào "chống phát-xít" của ông ta tổ chức, và cổ vũ "các đồng chí trẻ tuổi" tiếp tục.

Cũng chính Mélenchon đã chấp nhận cho người sáng lập nhóm này, có tên trong danh sách S và bị kết án 4 tháng tù treo vì tội hành hung, được đại diện LFI ứng cử Quốc hội. Jean-Luc Mélenchon cần phải trả lời, vì bạo lực dẫn đến cái chết của anh thanh niên Quentin không phải là một sự kiện nhất thời, mà là điều tất yếu, được phe cánh ông ta ủng hộ nhằm đẩy đất nước vào hỗn loạn. Chiến lược gây căng thẳng do Jean-Luc Mélenchon đề ra nhằm thổi bùng các cuộc tranh luận ngay cả trong Quốc hội, kêu gọi nổi dậy ở Paris hoặc cho phép dân biểu gốc Palestine Rima Hassan tuôn ra những lời lẽ thù hận đối người Do Thái trong các trường đại học.

Tất cả đều được tính toán. Ngay lúc này, lãnh tụ đảng Nước Pháp Bất Khuất càng tỏ ra bất lương khi đổi trắng thay đen, tự cho mình là nạn nhân và đảng của mình là một phong trào bị đàn áp. Người Pháp dường như ngày càng khó bị lừa hơn : đến hai phần ba trong số họ hiện nay coi Jean-Luc Mélenchon và những người ủng hộ ông ta là cực tả. Liệu trong cuộc bầu cử sắp tới, một mặt trận cộng hòa thống nhất có thể gạt LFI ra bên lề ?

Thụy My