Ukraine và cuộc chiến của những "cánh chim sắt"

Từ một doanh nhân buôn ngũ cốc trở thành "huyền thoại drone" bị Nga treo thưởng 20 triệu đô la, Robert Brovdi là biểu tượng cho sự chuyển mình của quân đội Ukraine. Le Monde ngày 29/07/2026 nhận xét, cuộc chiến này không chỉ được quyết định bởi xe tăng hay pháo binh, mà còn bởi hàng ngàn "cánh chim" sắt đang bay sâu vào hậu phương đối phương.

Các quân nhân thuộc lữ đoàn "Những cánh chim Magyar" viết thông điệp gởi người Nga lên một drone tầm xa FP-1 trước khi xuất kích, tại một địa điểm không được tiết lộ ở Ukraine. Ảnh chụp năm 2026. Reuters - Valentyn Ogirenko

"Những cánh chim Magyar" và quân chủng của tương lai

Trên chiến trường Ukraine, Le Monde dành bài phóng sự dài cho cuộc gặp gỡ "Magyar, người lãnh đạo cuộc chiến của ‘những cánh chim’". Huyền thoại của Ukraine về chiến tranh drone, Robert Brovdi, 50 tuổi, là người đã tiến hành chiến dịch "Crimea" và chiến dịch oanh kích các nhà máy lọc dầu ở ngay trung tâm nước Nga.

Để gặp được nhân vật độc đáo này, đặc phái viên Le Monde phải để lại điện thoại và tất cả những thiết bị kết nối, leo lên một chiếc xe địa hình mà cửa kiếng được che kín. "Magyar" làm việc một mình trong văn phòng nằm ở một trong những boong-ke ở miền tây nam, với một đội quân 7/7 ngày đều dán mắt vào màn hình. Năm 2025, chỉ ba năm sau khi đặt nền móng cho một đơn vị thuộc loại hiệu quả nhất của các đơn vị drone, ông đã được Volodymyr Zelensky tặng danh hiệu "anh hùng Ukraine" và giao phụ trách binh chủng mới mẻ chuyên về các hệ thống không người điều khiển, lần đầu tiên trong quân sử.

Robert Brovdi là người thiểu số gốc Hung, nên có biệt danh là "Magyar". Ông vốn là doanh nhân rất giàu có, đầu tiên trong ngành xây dựng và đến buôn ngũ cốc, từng sống ở Trung Quốc, Hồng Kông, Singapore 7 năm. Ba tuần trước cuộc xâm lăng, ông vẫn còn là Robert Brovdi, vạch ra kế hoạch sơ tán cho thường dân ngoại ô Kiev và chiến đấu ở Kherson. Một ngày nọ, drone bất ngờ thả lựu đạn xuống chiến hào nơi đơn vị ông đóng quân. Robert Brovdi cảm nhận được cuộc cách mạng công nghệ đang diễn ra.

Sau đó ông tập hợp 12 tình nguyện viên, gây quỹ và thành lập một tiểu đoàn, đến năm 2024 trở thành một lữ đoàn được biên chế vào lực lượng vũ trang Ukraine, mang tên "Những cánh chim Magyar". Tuy chỉ chiếm 2,5% quân đội Ukraine, lực lượng này đã tiêu diệt một phần ba số binh sĩ Nga. Kể từ đầu mùa hè, drone tầm trung mỗi ngày còn tấn công Biển Azov, Hắc Hải và các địa điểm quân sự, năng lượng ở Crimea. Thay cho việc phong tỏa bán đảo là chiến dịch "Nhấn chìm trong bóng tối". Moskva đã kết án Robert Brovdi tù chung thân, thậm chí còn treo thưởng 20 triệu đô la cho việc bắt giữ "Magyar".

Donald Trump đổi giọng với Volodymyr Zelensky

Về ngoại giao Le Monde nhận xét "Tại Washington, Volodymyr Zelensky vun đắp mối quan hệ với Donald Trump và giành được một chiến thắng ở Thượng Viện Mỹ". Nhật báo cho rằng, ngay cả đã qua đời, thượng nghị sĩ Lindsey Graham vẫn là một người bạn quý giá của Ukraine. Dự luật mang tên "Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026" đã vượt qua giai đoạn mang tính quyết định với sự ủng hộ của cả hai đảng, một điều ngày càng hiếm thấy ở Hoa Kỳ.

Giọng điệu đã thay đổi hẳn trong cuộc gặp hôm 28/07 và bản thân Donald Trump cũng ngạc nhiên, trong hội nghị NATO ở Ankara ông đã nói : "Chúng ta thực sự có quan hệ tốt, thật khó tin phải không ?". Phải chăng do tâm lý không ưa các "loser" (người thất bại) và ngưỡng mộ "winner" (người chiến thắng) khiến tổng thống Mỹ nhìn Kiev theo một cách khác ? Ông thán phục những chiến tích của quân đội Ukraine, đã thành mẫu mực trong chiến tranh drone, hay bực bội khi thấy Vladimir Putin không hề có ý định đàm phán chấm dứt chiến tranh ?

Những tháng gần đây, khi Ukraine giành lại ưu thế, tấn công cơ sở hạ tầng dầu lửa nga và siết chặt gọng kềm xung quanh Crimea, Donald Trump không còn coi Volodymyr Zelensky là "nhà độc tài" đã lừa được người tiền nhiệm Joe Biden để có được thiết bị quân sự. Nhà tỉ phú nay ca ngợi "công việc đáng kinh ngạc" của tổng thống Ukraine, hứa sẽ giúp đỡ. Harry Nedelcu, giám đốc cơ quan tư vấn Rasmussen ở Bruxelles, phân tích đôi bên đều cần nhau. "Zelensky hy vọng chứng tỏ với người Ukraine rằng Hoa Kỳ nay là người ủng hộ. Còn Trump muốn có một chiến thắng ngoại giao trong lúc chiến tranh Iran sa lầy".

Tuy nhiên các chuyên gia nhắc lại Donald Trump hay thay đổi lập trường và ông không hề có ác cảm với kẻ xâm lăng Vladimir Putin, dù tổng thống Nga bị coi là tội phạm chiến tranh. Việc Kiev tấn công một tàu Iran ở Biển Caspi vài ngày trước chuyến đi Washington của Volodymyr Zelensky được cho là nhằm chứng tỏ với Donald Trump rằng Ukraine đứng về phía Hoa Kỳ. Cuộc kháng chiến của Ukraine cũng phù hợp với lợi ích chiến lược của Mỹ trong cuộc chiến với Iran.

Khi nhân vật MAGA nổi tiếng chuyển sang bênh vực Kiev

Trong bối cảnh đó, tiếp tục nói về sự thay đổi đột ngột của Laura Loomer, nhân vật MAGA nhiều ảnh hưởng lâu nay vẫn ủng hộ Nga đã quay sang phía Ukraine, Le Figaro cho rằng thực tế chiến tranh đã làm cô sáng mắt. Laura Loomer cho biết lần đầu tiên đã nếm mùi không tập ở Kiev, với những hồi còi báo động hú vang, trong khi đây là một phần cuộc sống thường nhật của tất cả người dân Ukraine. Trong hậu trường, những người ủng hộ Ukraine ở Washington nhận thấy ngôn ngữ của cô đã dịu nhẹ đi từ những tháng gần đây. Steven Moore, người sáng lập Ukraine Freedom Project, đã thuyết phục được nhà sản xuất Andrew Moore đến thăm đất nước đang có chiến tranh. Nhân vật thân cận với Loomer đến Kiev và Odessa, với một ê-kíp chiến binh drone nơi tiền tuyến, và ông hết sức ấn tượng.

Theo Ostap Yarysh của tổ chức vận động hành lang Razom for Ukraine, chính cuộc tranh cãi của những KOL (Key Opinion Leader – người lãnh đạo dư luận) trong phe MAGA về việc ủng hộ Israel đã chuyển hướng sang Ukraine, và thuyết phục được Laura Loomer – người hiếm hoi tiếp xúc trực tiếp được với Donald Trump. Melinda Haring, nhà nghiên cứu của Atlantic Council cho rằng đây là một "phép lạ".

Thời kỳ Trump dạy đời cho Zelensky trong Phòng Bầu dục và trải thảm đỏ tiếp Putin đã là quá khứ. Tổng thống Mỹ hôm qua tiếp đồng nhiệm Ukraine lần thứ tư và chịu khó lắng nghe hơn bao giờ hết. Volodymyr Zelensky sau đó cho biết về "cuộc gặp tốt đẹp", đôi bên đã nêu ra vấn đề "giấy phép sản xuất" hỏa tiễn đánh chặn cho Patriot, rất cần để bảo vệ không phận Ukraine trước các hỏa tiễn đạn đạo Nga.

Ukraine chinh phục nước Mỹ của Trump bằng thực tế chiến tranh và lobby

Melinda Haring nhận xét : "Đảng Cộng Hòa là đảng của Ronald Reagan, luôn đấu tranh cho tự do, dân chủ và các dân tộc bị áp bức. Dù đã thay đổi trong thời kỳ Donald Trump, nhưng tôi tin rằng họ đang bắt đầu kết nối lại với quá khứ - một nước Mỹ hùng mạnh và một chính sách đối ngoại cứng rắn".

Tuy không có nhiệm vụ ngoại giao chính thức,  chuyến đi của Loomer có tác động lớn trong phe MAGA. Cô được đón tiếp nồng nhiệt ở Kiev dù trong quá khứ đã nặng lời với Ukraine. Ostap Yarysh lưu ý, trong khi các phương tiện truyền thông vẫn đưa tin về các vụ dội bom nhà thờ, bắt cóc trẻ em Ukraine… đại đa số những người Mỹ bỏ phiếu cho ông Trump không tin tưởng vào báo chí truyền thống. Họ không xem CNN lẫn Fox, mà nghe podcast hoặc xem các kênh YouTube.

Tổ chức Razom for Ukraine trông cậy vào những chuyến đi như Loomer để tranh thủ dư luận Mỹ, với nguyên tắc "Hãy chứng kiến để tin tưởng". Bà Melinda Haring cổ vũ "Hãy đến nói chuyện với người dân Ukraine, đến Bucha, trao đổi với tổng thống Zelensky, và bạn sẽ tự suy nghĩ" ; và đang chờ đợi những nhân vật MAGA khác cũng như cánh hữu tôn giáo thăm Ukraine trong năm nay. Loomer đã đến thánh đường Đức Mẹ Thăng Thiên, viên ngọc quý của Chính thống giáo thế kỷ 11 đã bị Nga ném bom tháng trước. Tuy nhiên cô vẫn tỏ ra cực đoan : "Điều tôi thực sự thích ở Ukraine là chưa thấy bất kỳ người Hồi giáo nào ở đó".

Kazakhstan và lời cảnh báo lịch sự dành cho Putin

Một sự kiện đáng chú ý khác là "Lời cảnh báo của tổng thống Kazakhstan dành cho Putin". Le Figaro cho biết trong cuộc gặp ông chủ điện Kremlin hôm 25/07 nhân Diễn đàn Hợp tác Liên vùng lần thứ 22, ông Kassym-Jomart Tokaiev đã nói : "Chuyện này phải chấm dứt… Tôi rất tôn trọng người dân Ukraine, ngôn ngữ và văn hóa của họ…", và khẳng định "Đây không phải là nội chiến, mà là xung đột giữa các quốc gia".

Tokaiev nói thêm rằng "Có lẽ cần phải đóng băng xung đột và quay trở lại với thỏa thuận Istanbul 2.0. Tất nhiên, với sự bảo đảm của các cường quốc lớn như Hoa Kỳ". Bằng cách đề cập đến thỏa thuận này, nhà lãnh đạo Kazakhstan đã làm giảm nhẹ mức độ gay gắt trong lời chỉ trích của mình, vì thỏa thuận Istanbul nhằm giải giáp Ukraine, mà không có bất kỳ đảm bảo an ninh nào. Mục đích của tổng thống Kazakhstan là bày tỏ sự bất đồng với cuộc chiến của Nga nhưng không phá vỡ liên minh với Moskva - một cách rất Đông phương.

Điều gì đã thúc đẩy vị tổng thống Kazakhstan vốn rất khéo léo trong ngoại giao, đưa ra những lời chỉ trích lịch sự nhưng mạnh mẽ như vậy trước Vladimir Putin ? Phải chăng sự leo thang điên cuồng của Nga có thể đe dọa an ninh của Kazakhstan, một quốc gia có biên giới lỏng lẻo, quân đội chưa sẵn sàng và một cộng đồng người Nga đông đảo ? Hay ông tin rằng Nga đang suy yếu và tìm cách rút khỏi cuộc chiến ? Phải chăng Trung Quốc của Tập Cận Bình đã báo hiệu cho Moskva rằng đã đến lúc phải nhượng bộ ? Hoặc đó là một động thái phối hợp với Putin ?

Những quốc gia thuộc Liên Xô cũ đều hoảng sợ khi Nga xâm lăng Ukraine năm 2022, sau khi xe tăng Nga đã tiến vào Georgia (Gruzia) trước đó. Putin càng ngoan cố trong cuộc chiến với Ukraine, kinh tế khu vực càng dễ tổn thương trước nguy cơ trừng phạt thứ cấp. Astana không quên phát ngôn của Putin năm 2014 rằng "chưa bao giờ có Nhà nước Kazakhstan trước năm 1991", và cộng đồng người Nga chiếm 15% dân số tập trung ở miền bắc, gây lo ngại một kịch bản ly khai như Donbass.

Kazakhstan đang xích lại gần Trung Quốc, nhưng vẫn lệ thuộc nặng nề vào Moskva về kinh tế và an ninh. Nhiều nhà phân tích cho rằng phát biểu của Tokaiev không phải bộc phát, mà đã có chuẩn bị trước với Putin, để mở đường cho hòa đàm khi cần. Hoặc là Tokaiev phối hợp với Trung Quốc để gây áp lực lên Điện Kremlin. Trước tổng thống Kazakhstan, tổng thống Belarus cũng đã có những tuyên bố tương tự trước khi đến Bắc Kinh. Theo nhà chính trị học Rouslan Aissin, họ muốn cho Putin hiểu rằng "Ông bạn thân mến, chuyện của ông không ổn chút nào, cần phải làm một điều gì đó".

Pháp : Cuộc chiến thầm lặng của những người lính cứu hỏa

Liên quan đến nạn cháy rừng ở nước Pháp, đặc biệt trong lúc nắng nóng lên đến cao độ vào hôm nay, xã luận của Le Figaro bày tỏ lòng biết ơn đối với những người lính cứu hỏa. Từ một tuần qua, những bộ đồng phục màu đen của họ nổi bật trên nền lửa đỏ rực ở khắp các điểm nóng, từ Var cho đến Landes hay Gironde.

Cũng như cảnh sát trong những đợt khủng bố Hồi giáo, nhân viên y tế trong thời kỳ Covid, họ đang trên tuyến đầu trong cuộc sống hàng ngày. Từ vụ hỏa hoạn Nhà thờ Đức Bà Paris, lòng dũng cảm, sức chịu đựng và sự bình tĩnh của họ đã gây ấn tượng mạnh mẽ. Năm nay còn có hiện tượng "bão lửa", những cơn giông do chính trận cháy gây ra làm ngọn lửa thêm mãnh liệt – những quả bom thực sự. Hình ảnh những đám cháy dữ dội gợi lên cảnh địa ngục mà nhà thơ Dante đã tả, những ngọn lửa "nóng đến nỗi chưa bao giờ sắt lại chảy tan như thế"…

Tại Pháp, lính cứu hỏa chủ yếu là người tình nguyện. Những người con của Thánh Barbe, thánh bổn mạng của ngành cứu hỏa, đã phải trả giá đắt : mấy chục người bị thương, những cái chết trong không khí tương đối thờ ơ của mùa nghỉ hè. Mùa cháy rừng rồi sẽ qua đi, họ sẽ trở về cuộc sống bình thường. Không có những tiếng vỗ tay vào lúc 20 giờ như trong thời Covid, không có những cái ôm ngưỡng mộ tự phát dọc theo cuộc tuần hành… Những người lính cứu hỏa thật ra cũng không cần, họ có sự thầm lặng đáng nể trọng sau khi hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng nhật báo thiên hữu tự hỏi, phải chăng không bao giờ tìm được cơ hội để bày tỏ lòng tri ân của cả nước ?

Thụy My